Жамбыл Жабаев шығармаларындағы патриоттық тәрбие зерттеуі

ЖАМБЫЛ ЖАБАЕВ ШЫҒАРМАЛАРЫНДАҒЫ ПАТРИОТТЫҚ ТӘРБИЕНІҢ МӘНІ

Жетекшісі:Аманбаева Халима Аргымбековна

Медетбекова Әйгерім Ерболқызы 41 топ студенті

МАЗМҰНЫ

1. Кіріспе --------------------------------------------------------------------------------- 4

2. Негізгі бөлім ------------------------------------------------------------------------- 5

3. Қорытынды бөлім ----------------------------------------------------------------- 10

4. Пайдаланылған әдебиеттер ----------------------------------------------------- 11

КІРІСПЕ

Жамбыл өзінің жауынгерлік жырларымен

күрескерлерді жігерлендіріп келеді.

М.А.Нексе, дат жазушысы.

Туған халқымыздың өткен тарихына көз жіберсек, отансүйгіштіктің керемет үлгілерін көреміз. Бүгінгі күні егеменді ел болып, қазақ деген ұлт болып отыруымыздың өзі – ата-бабаларымыздың теңдесі жоқ ерлігінің арқасы. Тарихи мәліметтерден байқағанымыздай, жоңғар шапқыншылығы кезі, одан бертіндегі ұлт-азаттық көтерілісін алып қарасақ, ондағы батырлардың ешқайсысы бүгінгідей жүйелі патриотизмге тәрбиелеудің тезіне салынбаған. Өсіп келе жатқан жас буындардың бойында отансүйгіштік сезімнің қалыптасуына қазақ халқының ақын-жазушыларының ықпалы жоғары.

Жамбыл... Адамның есімі... бір-ақ сөз. Сол бір сөздің өзінде қаншама құдіретті күш бар десеңізші! «Жамбыл» -жаугершілік жылдары қазақтың жер атауына сіңіскен маңғұл сөзі. Біреулер жау жасағына күнілгері жіберген шолғыншы десе, енді біреулер мұны алынбас қамал деп түсіндіреді. Жамбыл– өмірімен де, шығармашылығымен де екі ғасырды молынан тұтастырып жатқан ұлы жырау.

Иә, қазақ халқының жыр алыбы Жамбыл Жабаевтың есімі бүгінде дүние жүзіне мәлім. Екі заманды басынан кешіріп, екі ғасырдың бірдей куәсі болған ақын өз тағдырын туған халқымен астастырып, оның бар өмірін, биік мұратын, халық мүддесін, еліміздің басынан кешкен тарихи кезеңдердегі оқиғаларды жырына арқау еткен алынбас қамал. Жамбыл өз халқы тарихының куәсі-өткен өмірдегі қасіреттің қазіргі шат өмірдің шежіресі. Сондықтан зерттеу жұмысымның тақырыбы: «Жамбыл Жабаев шығармаларындағы патриоттық тәрбиенің мәні».

Зерттеу жұмысының мақсаты: Жамбыл Жабаевтың өлеңдеріндегі патриоттық тәрбиенің мәнін ашу.

Зерттеу жұмысының міндеттері:

Шығармалардың шығу тарихы мен өзіндік ерекшеліктеріне тоқталу;

Зерттеу жұмысының өзектілігі:

Жамбыл шығармаларының жастарға берер тәрбиелік мәнін ашу.

Пайдаланылған әдістер:

Дәйектерді, дәлелдемелермен салыстыра баяндау;

Жинақтау, қорыту, жүйелеу және салыстырмалы талдау жасау;

Зерттеу көздері:

Ақпараттық материалдар;

Жамбыл шығармалары;

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

жастар мен өмір

отансүйгіштік

еңбек

Ұлттық және рухани азаматтық сезімдерін дамыту

Әсемдік пен әдемілік

жастар мен өмір

отансүйгіштік

еңбек

Ұлттық және рухани азаматтық сезімдерін дамыту

Әсемдік пен әдемілік

ЖАМБЫЛДЫҢ АҚЫНДЫҚ МҰРАСЫНЫҢ ТАҚЫРЫПТАРЫ

Жамбылдың соғыс жылдары жазған шығармалары неміс басқыншыларына қарсы күресте жауынгерлерге қуатты рух беретін, идеялық қаруға айналды. Оның жырлары майданда партизан отрядтарында ауыздан ауызға көшіп, басылым беттерінде басылып, әскердегі саяси жұмыстарға пайдаланылды. Осыдан-ақ Жамбыл жырларының қоғам үшін тәрбиелік мәнінің зор екенін түсінуге болады. Жамбылдың соғыс жылдары жазған шығармалары неміс басқыншыларына қарсы күресте жауынгерлерге қуатты рух беретін, идеялық қаруға айналды. Оның жырлары майданда партизан отрядтарында ауыздан ауызға көшіп, басылым беттерінде басылып, әскердегі саяси жұмыстарға пайдаланылды. Осыдан-ақ Жамбыл жырларының қоғам үшін тәрбиелік мәнінің зор екенін түсінуге болады.

Неміс алған жерлерде Қалды қандай қалалар. Шырылдаған бала бар, ана бар Еңсесін жау басқан соң, Елде қандай баға бар?!

–деп жырлай келіп, ана мен баланың тағдырына ешкім бей-жай қарай алмайтынын, Отан-Ананың тағдыры да бәріміздің тағдырымыз екенін айтып, жастарды Отанды сүюге,бір жұдырықтай жұмылып оны жаудан қорғауға үндесе, ал майданға аттанғалы отырған өрендеріне арнап «Ата жаумен айқастық», «Өлім мен өмір белдесті» - деген ұзақ жыр айтты. Жамбыл Отанды қорғап қалуға шақырған «Отанды сүй», «Біздің Отанның қырандары», «Москва менің қамалым», «Жаһанда жоқ теңіміз» сияқты т.б. патриоттық өлеңдерін шығарды. Жамбылдың Ұлы Отан соғысы жылдарындағы шығармалары публицистикалық өткірлігімен, ой-көркемділігінің жоғарылығымен құнды. Жамбылдың шығармаларының бірі 1941жылы жазылған «Ленинградтық, өренім менің!» өлеңі.

Ленинградтық өренім!

Мақтанышым сен едің !

Нева өзенін сүйкімді

Бұлағымдай көремін.

Жасағам жоқ өмірді

Жау сойқанын көргелі.

Төккенім жоқ терімді,

Шер қылғалы кеудені,

-деп жырлайды ақын соғыста жүрген отандастарына арнап, өлең жазып қаһармандық рух беріп, намыс пен өшпенділік отын тұтатқан бұл өлең ұлан байтақ елінің біртұтас қамал күш бола алатынын әйгілейді. Ақын лининградтықтардың жаумен айқастағы ерлігін, табандылығын паш етеді.Оларды батырлық, батылдыққа, төзімділікке рухтандырады. Ұлы Отан соғысының төрт жылында бір ғана Жамбыл үш мың жылдан жыр жолдайды. Қоршаудағы Ленинградта болған жауынгер жазушы Николай Семенович Тихонов сол кездерді еске түсіріп, былай деп жазды : « Түнгі үрейлі дүрлігінен ұйықтай алмаған, қабағы қатыңқы қалың таптың арасында тұрмын. Солдаттар мен офицерлер көк комбинезон киіп, противогаз асынғанқыздар бірінен соң бірі лек – легімен келіп жатыр, бәрі де Жамбыл жырын оқып тұр, өмірінің қиын – қыстау, қысыл – таяң шағында жақын адамынан келіп жеткен сәлемхаттай ынтыға оқиды» - деп соғыс кезіндегі солдаттардың жағдайын суреттесе, енді бірде:

Жасалған жоқ салтанат,

Жаудың болуға ермегі,

Жауда қалған Ленинград,

Жаралған жоқ көнгелі!..

-деп Ленинград қаласын ойрандағысы келген жауға қаһарланған қарт Жамбыл алмастай кесіп, жай оғындай өртеп түсетін тіл найзасын түйрейді. Бұл өлеңнің басылымы жөнінде Ленинградты қорғаушы жауынгер-жазушы Всеволод Вишневский: «Плакаттардан Жамбылдың «Ленинградтық өренім» деген өлеңін оқығанда барлығымыз көзімізге жас алдық, жылап тұрып оқыдық. Сонда қазақ халқының достығы мен сүйіспеншілігіне риза болдық. Біз күшімізді еселей отырып ұрысқа кірістік» - деп жазды. Бұл «Ленинградтық өренім » өлеңі қаһарлы соғыс кезінде көшелерде плакат болып ілінді, лениградтың радиосынан күніне бір немесе бірнеше рет қайталанып тұрды, әр газеттің бетіне басылып шықты. Сонда Жамбыл жырларының жұмсақ алақаны соғыстың сұрапыл жылдарында адамзат баласының арқасынан қаққандай болды. Фашистердің оғы тескен Жамбылдың кіраптары, оның өлеңі басылған газеттер қаза тапқан сан жауынгердің төс қалтасынан табылды. Қоршауда, аштық құрсауында қалған қала тұрғындары үшін «ленинградтық өренім» өлеңі шын мәніндегі бойтұмарға айналды. Бұл-идеологиялық зағиптық емес, керісінше, рухани түлеу, адам өмірінің ақиқат мәнін ұғыну, қатыгездік пен зорлық-зомбылықтың мағынасыздығын түсіну еді.

Жамбыл шығармалары

«Алынбас қамал»

«Отанды сүй»

«Москва менің қамалым»

«Өлім мен өмір белдесті»

«Ленинградтық өренім»

«Ата жаумен айқастық»

«Майданға хат»

«Алынбас қамал»

«Отанды сүй»

«Москва менің қамалым»

«Өлім мен өмір белдесті»