Жаңа тұрпатты мұғалім туралы мақала қазақ тілі

ЖАҢА ТҰРПАТТЫ МҰҒАЛІМ

Жаңа ғасырдың ақпараттық қоғамына қажетті жаңа тұрпатты мұғалім дайындау Қазақстан Республикасындағы жаңа тұрпатты мұғалім даярлаудың үздіксіз педагогикалық білім беру тұжырымдамасы, Қазақстан Республикасындағы жоғары педагогикалық білім беру тұжырымдамасында жаңа тұрпатты мұғалімге – рухани жетілген, шығармашылық қабілеті жоғары, өзіне сын көзбен қарай алатын, кәсіби дағдылары, педагогикалық дарыны бар, жаңашылдыққа ұмтылатын тұлға ретінде анықтама берілген. «Мұғалім идеалы – білімнің құндылығын айқын түсінетін, мәдениеті аса жоғары адам, өз пәнінің жетік шебері, педагогика мен психологияны терең меңгерген, жеке тұлғаға бағытталған педагогикалық әдістерді қолдана алатын, өзін жеке тұлға ретінде дамытып, рухани өсуге деген қажеттілігі мол болуы тиіс» делінеді.

Білім деңгейіне жету үшін оқу үдерісін соған сай ұйымдастыра білетін, мектеп оқушыларына білімді өз бетінше жаңа инновациялық технологиялар негізінде кәсіби құзыреттілігі қалыптасқан мұғалімдер даярлау міндеті тұр. Білім беру жүйесіндегі педагогтың кәсіби құзіреттілігінің теориялық негізін айқындап алу үшін, осы терминнің дербес анықтамасын келтірейік.

Педагогтың кәсіби құзыреттілігі – кәсіптік мамандануы, кәсіби іс-әрекетті орындаудағы теориялық және практикалық дайындықтарының бірлігі. Мұғалімнің кәсіби құзыреттілігі үшін психологиялық-педагогикалық және арнайы білімдерді меңгеруі керек, сонымен бірге, ол білімдерін нақты бір ситуацияларда қолдана алуы тиіс. Кәсіби құзыреттілік мұғалімнің өз ісіне қаншалықты шебер екенін анықтайды. Қазіргі кезде кәсіби құзыреттілікті қалыптастырудың теориялық және практикалық аспектілері көптеген ғалымдардың зерттеу нысаны болып отыр.

Кәсіби құзіреттілікті қалыптастырудың әдіснамалық және теориялық аспектілері Дж.Равен, М.А.Холодная, Э.Ф.Зеер, А.К.Маркова, Ю.Н.Петров, С.С.Құнанбаева, К.С.Оспанов, А.К.Қозыбай, Б.Б.Баймұханова, В.А.Дегтярев, Н.А.Аминов, Л.Н.Боголюбов (әлеуметтік құзіреттілік), А.Л.Бусыгина, И.Б.Бичева, А.С.Белкин, О.М.Гущина, Д.Н.Кулибаева, М.Н.Карапетова (педагогикалық құзіреттілік), Н.Г.Витковская, И.М.Аксянова, В.В.Лукин, Г.А.Уманова, А.Т.Чакликова (ақпараттық құзіреттілік), П.Э.Шендерей (зерттеушілік құзіреттілік), Г.К.Нұрғалиева, Г.М.Кертаева, Д.М.Джусубалиева, М.Ж.Балабекова, Л.К.Керимова, В.Н.Бобрикова және т.б. ғалымдардың жұмыстарында жан-жақты көрсетіліп, оны қалыптастырудың спецификасы қарастырылған. Сонымен қатар, жекелеген пәндер бойынша құзіреттілікті қалыптастыру мәселесіне Б.Баймұхановтың, С.Е.Шәкілікованың, М.Ә.Құдайқұловтың, А.Е.Әбілқасымованың, Ш.Т.Таубаеваның, Ж.А.Қараевтың еңбектерінде ерекше көңіл бөлінген.

Кәсіби құзыреттілік мәселесін зерттеген ғалымдардың ой-тұжырымдарын терең талдай отырып, қазіргі білім беру жағдайында мұғалімнің құзыреттілігін мынадай кешенде сипаттауға болады:

•мәндік аспект, өтілетін материалды жете түсінуі, ұғынуы және оған деген көзқарас, бұл жағдайда оқытудың теориялық негізін, өткір мәселелерді ұғыну;

•мәселелік практикалық аспект: бұл – осы жағдайда педагогтың алдына мақсат орындау жолдарын, міндет нормаларын қойып, жинақтауды сипаттайды;

•коммуникативтік аспект: бұл – педагогтың оқу үдерісіне қатысын және өзара ықпал жасауын қамтамасыз етеді.

Әлеуметтік құзіреттілік – бірлескен кәсіптік қызметпен айналысу қабілеті (ұжыммен, топпен), қызмет ету, басқару кәсібінде қабылданған кәсіби қарым-қатынас тәсілдерін қолдана білу. Яғни, мұғалім оқушылармен қарым-қатынаста өз тактикасын баланың жасына, рухани өсуіне байланысты өзгертіп отыруы керек. Оқушыларды топтық, ұжымдық жұмыстар жасай алуға, соның ішінде жеке тұлғаның дамуына мән беруі тиіс.