Жанұядағы рухани адамгершілік тәрбие туралы баяндама

Жанұядағы рухани - адамгершілік тәрбие.

Достыбаева Гульсум Егинбаевна

Алматы облысы Ақсу ауданы

«Матай орта мектебі» коммуналдық мемлекеттікмекемесінің

педагог-психологі.

Бүгінгі күнгі аса қажетті мәселелердің бірі-отбасы мен мектеп арасындағы байланыс. Шын мәнінде бұл тақырып-жаңа тақырып емес. Қазіргі кезде қазақ ұлт мектептері мәселесі, олардың деңгейін көтеру әр деңгейде жан-жақты қарастырылып жатқаны мәлім. Соның бірі мектептердегі әр педагогикалық ұжымның ата-аналармен бірлескен жұмысы арқылы ұрпақ тәрбиесі мәселесі. [4.28] XXІ ғасырдың оқушылары жалпы әлемдік кеңістіктегі ақпараттардан хабардар болатындай деңгейге көтерілді. Бұл бағыттың екі жақты әсері бар: біріншісі, оқушы өзінің иерархиясын арттыра алу мүмкіндігі барлығы, екіншісі, толып жатқан қат-қабат ақпарат ағымдарының көлеңкелі тұстарының да ықпалының болатындығы. Олай болса, қазақ халқының жастары өзін өзі танымай жатып, әлемдік кеңістікке ыңғайланып кетсе, қауіп төндірер жаман қылықтарды бойына сіңіріп алу қаупі бар екені даусыз. Көп нұсқалы тәрбие түрлерін қазіргі бүтіндік формуласына салу (Жарықбаев) арқылы адамзаттың дамуын тұтастықта жүзеге асыру зерделенуде. Нарық қатынастары жеделдетіп жіберген экономиканың әлемдік кірігуі дүние жүзін «қашып құтыла алмайтын» (Ш.Айматов) ғаламдану арнасында үйіріп әкетіп барады. Бұл халқымыздың егемен ел, ұлт ретіндегі болашағына, демек, өзіні

Тоқырау жылдар ұлттар мен ұлыстардың өздеріне тән рухани асылдарын еске алмады. Соның салдарынан нигилистер мен мәңгүрттер, маргинал тұлғалар көбейді, тегімен тілін, әдет-ғұрпын, дінін білмейтін жаңа бір қазақтар түрі дүниеге келді. Әке шешесі мен туған туыстарының қадір тұтпақ түгілі оларға оғаш қылық, мінез көрсететін, ұлттық қадір-қасиеттерді қаперіне де алмайтындар қатары молайды.

Күн сайын өсіп, жан-жағын жалмап келе жатқан дерттердің белең алуына нендей жағдайлар себепші болған? Оған себеп ұлттық қадір-қасиеттеріміз бен сана-сезіміміздің- этнопсихологияның жойылып бара жатқандығынан, имандылықтың жоғалуынан. Иман дегеніміз- аққа, әділеттілікке сену. Иман жоқ жерде- ұят жоқ, ұят жоқ жерде ештеңе де жоқ. Имандылық деген қастерлі қасиеттен айырылған соң қазақ қауымында күншілдік, өсекшілдік, жалқаулық, өтірік айту, жағымпаздық, екі жүзділік, көлгірсу, менмендік, шылымқорлық, нашақорлық сияқты жаман әдеттер қаулап кетті.[2.115]

Қазақ елі өмірінде тарихи таңдау жасау жағдаяты туған XX ғасырдың алғашқы ширегінде Ахмет Байтұрсынов «Біз елді түзеуді бала оқыту ісін түзеуден бастауымыз керек.»,- деген қорытындыға келген болатын. Кемеңгер педагог «Оқу ісін түзеу» деп оқыту ізгілендіруді айтқан. Оның «Білім мен адамгершілік – екі басқа нәрсе», - деген терең философиялық түйіні соны көрсетеді.

Қазақта мынандай нақыл сөз бар. «Жетіге келген бала, жетілген бала», яғни, мектепке келген бала жетілген бала. Сондықтан да мектептің алдында тұрған міндет сол жетіліп келген баланы өшірмей өсіре беру. Ол үшін не қажет? Ол үшін сол баланың жан дүниесін түсіне білу қажет. Ол баланың өсіп отырған ұясы , ортасы туралы білуіміз керек. Біз әр баланың дамуы үшін жауаптымыз. Ал, тәрбиенің отбасынан бастау алатыны белгілі десек те мектеп пен ата-ананың бірге жұмыс істеуі ерекше маңызды. Қазіргі талғампаз ақпараттың көптігі балаға ерекше әсер етіп, педагогтардың оқу-тәрбиесінде мұқият болуын қажет етеді. Міне, осы қажеттілікке байланысты мекептің оқыту мен тәрбиелеу мәселелеріне сүйене отырып, педагогтар мен ата-аналар бірігіп мектепте ата-аналармен жүргізетін жұмыс жүйесін құруда тәрбие жұмысының ролін арттырудың жөні бір бөлек. [4.30]

Ата-аналар қауымы өздерінің білімділік деңгейінің жоғарылығына қарамастан психологиялық-педагогикалық білімге тапшы болып отыр. Сондықтан ата-аналардың осы сауатын ашып, ағарту жұмыстарын жеткілікті дәрежеде жүргізумен қатар практикалық жұмыстар да қажет.

Әрине, әр ата-ана әр түрлі, олардың мектепке деген қөз қарасы да сан алуан. Сондықтан қандай да мектеп болмасын ең бірінші әлеуметтік институт ретінде «Оқуш – отбасы – мектеп» үшбұрышын дұрыс қалыптастыу керек. Осы институттың мақсаты - ата-аналарға балалары жайлы мектептен, мұғалімдерге оқушылар жайлы (өздері біле бермейтін қырларды) отбасынан білу керек, яғни ата-ана мектеп өмірімен тығыз байланыста болуын қамтамасыз ету.

Мектепте өтетін шараларға ата-аналардың қатысу деңгейін анықтағанда оған қатысушылардың 90% -ы әйелдер, қалған 10%-ы зейнеткер ер адамдар, яғни, балалардың аталары. Ал, ер адамдардың көпшілігі бала тәрбиесін немесе мектеппен байланысуды әйел адамдардың міндеті деп түсінеді. Осы психологиядан арылту мақсатында жүргізілетін жұмыстар аса күрделі, әрі ұзақ уақыт табанды жұмыс жүргізуді талап етеді. Сол жұмыстардың бірі «Әкелер жиыны» деп аталады.

Мұғалімнің «Сіздің ұлыңыз момын, тәртіпті, еңбекқұмар, бірақ ақыл-ой қабілеті көзге түсерлік емес»,- дегенін естігеннен зор қайғы болуы мүмкін бе әкеге. Оқуын үшке білсе-оның өзі де жақсы, бес деген баға оған арналмаған дүние. Мән-жайы неде мұның? [3.68]

Мұндай заттар төңірегінде әкелермен әңгіме құру қиынның қиыны-ау, өте қиын. Баласын жанындай жақсы көретін ата-анаға одан қымбат ештеңе жоқ. Бұл – мәңгілік ақиқат. Бұл тақырыпта әңгіме айту жеңілге түспейді-ақ, бірақ айту қажет. Әркімнің жеке басының тағдыры мен бақыты оның ақыл ойының дамуына бағынышты болады. Өзінің ақыл-ой өрісінің біршама толық еместігін, өзінің кемістігін сезетін адам- бақытсыз. Қылмыскерліктің, заң тәртібін бұзушылардың тайғанақ жолына түсіп қалып жүрген жас жеткіншектерге зер салып көріңіздерші,- кім екен өздері? Солардың арасында шала сауаттылар, интеллектуалдық қазыналардан…