Жаратылыстануда зерттеу әдістері туралы әдістемелік мақала

Жаратылыстану пәнінен оқушылармен жүргізілетін зерттеу әдістері

Прманова Жанар Бостанқызы

Алматы облысы,Қарасай ауданы

«Абай ауылындағы №2 орта мектебі» КММ

бастауыш сынып мұғалімі

Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың зерттеушілік дағдыларын қалыптастыруға баса назар аударылуда. Әсіресе, жаратылыстану пәні табиғи орта мен құбылыстарды танып-білуде, логикалық ойлау мен талдау жасау қабілеттерін дамытуда маңызды рөл атқарады. Жаратылыстану – өмірмен тығыз байланысты, тәжірибе мен бақылауға негізделген пән. Сондықтан бұл пәнді оқыту барысында оқушыларға зерттеушілік әрекеттерді ұйымдастыру – олардың пәнге деген қызығушылығын арттырып қана қоймай, функционалдық сауаттылық пен шығармашылық ойлау дағдыларын дамытады.

1. Жаратылыстануда зерттеу әдісін қолданудың маңызы

Зерттеу әдістері арқылы оқушылар:

•Қоршаған ортаны тереңірек түсінеді;

•Себеп-салдарлық байланыстарды анықтайды;

•Сұрақ қоя білуге, дәлелдеуге, болжауға үйренеді;

•Жауапкершілік пен ынтымақтастыққа баулынады;

•Практикалық дағдыларды меңгереді.

Зерттеушілік оқыту – баланың ізденісін, өз бетінше жұмыс істеу қабілетін арттыратын, нақты тәжірибе арқылы білім алуға жол ашатын тиімді тәсіл.

2. Жаратылыстану пәніндегі негізгі зерттеу әдістері

2.1. Бақылау

Оқушының алғашқы зерттеу дағдысы – бақылаудан басталады. Табиғи құбылыстарды жүйелі түрде бақылау арқылы олар қорытынды жасауға, салыстыруға үйренеді.

Мысал:

•Күнделікті ауа райын бақылау және күнделік жүргізу;

•Өсімдіктің өсу кезеңдерін тіркеп отыру.

2.2. Эксперимент (тәжірибе)

Қарапайым тәжірибелер оқушылардың қызығушылығын оятады, ғылыми ойлауын дамытады.

Мысал:

•Жарық пен судың өсімдіктің өсуіне әсерін анықтау;

•Тұз, қант, саз тәрізді заттардың суда ерігіштігін зерттеу.

2.3. Болжау және гипотеза құру

Оқушыларға сұрақ қойып, жауап табуға жағдай жасау зерттеудің маңызды бөлігі.

Мысал:

•«Егер күн бұлтты болса, онда…» деген болжамдармен жұмыс;

•«Құм мен саз суды бірдей сіңіре ме?» деген сұрақ төңірегінде тәжірибе жасау.

2.4. Модельдеу

Күрделі процестерді қарапайым құралдар арқылы түсіндіру.

Мысал:

•Су айналымының макетін жасау;

•Күн жүйесінің моделін жасау.

2.5. Жобалық жұмыс

Жобалар арқылы оқушы күрделі мәселелерді зерттеп, өз шешімін ұсына алады.

Мысал жобалар:

•«Табиғи және жасанды су көздері»;

•«Қалдықты қайта өңдеу жолдары»;

•«Менің бақшадағы бақылауым».

3. Зерттеуді ұйымдастыру кезеңдері

Зерттеу әдісін тиімді ұйымдастыру үшін мұғалім төмендегі кезеңдерді ескеруі тиіс: