Жасанды нейрондық желілерді экономикада қолдану туралы мақала

ЖАСАНДЫ НЕЙРОНДЫҚ ЖЕЛІЛЕР ТЕХНОЛОГИЯСЫН ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ ҚАРЖЫ САЛАЛАРЫНДА ҚОЛДАНУ

А.Н. Байтемирова

Нейрондық желі, нейрожелі, жасанды нейронды желі (Нейронная сеть, Нейросеть, искусственная нейронная сеть; neural network, neural net) — өлшенген байланыс сызықтарымен жалғастырылған салыстырмалы түрде онша күрделі емес өндеуші элементтерден тұратын желі. Элементтер әсер ету мен баптауға рұқсаты бар байланыс желілерімен жалғастырылған. Ал әрбір элемент кейбір сызықтық емес функцияның кіріске түскен мәнін қолдана отырып, кейбір мәнді өндіреді және өндірілген мәнді басқа бір элементке береді немесе оны өзінің шығысына орналастырады. Нейрондық желі нерв жүйесіндегі нейрондардың қимылын модельдеу үшін қолданылады. Еске алынған сызықтық емес функция, әдетте, босағалық болып саналады.

Сурет -1 Жасанды нейрондық желі

Жасанды нейрондық желілерді құрудың екі жолы бар:

Ақпараттық жолы;

Биологиялық жолы.

Формалды нейрон моделі

Нейронның бірінші моделі МакКаллока мен Питтс моделдері болды. Оның кескіндік көрінісі 2 – суретте көрсетілген.

Сурет -2 Формалды нейрон моделі

Жасанды нейрондық желілер архитектурасына байланысты екі класса біріктірілуі мүмкін (сурет -3): тікелеу жалғасқан желілер, және рекуреттік желілер, немесе кері байланысты желілер.

Сурет -3 Жасанды нейрондық желілер архитектурасының топтастырылуы

Жасанды нейрондық желілердің негізгі моделі

Бірқабатты нейрондық желі. Бір ғана нейрон тану процедурасын орындағанымен, нейрондық есептеулер күші желідегі нейрондарды жалғастыруда аяқталады. Қарапайым желі қабат түзетін нейрондар тобынан тұрады, дәл 4-суреттің оң бөлігінде көрсетілгендей.

Сурет - 4 Бірқабатты нейрондық желі

Құрастырылған коммерциялық өнім базасының негізінде немесе реализацияланған демонстративті прототип негізінде құрастырылған нейрондық желілердің өндірістік қолданылуы төменде көрсетілген.

Қор нарығындағы болжау. Бүгінгі FTSE индексінің мәні мен соңғы апта бойынша акциялардың бағасын білу арқылы, ертеңгі акциялардың бағасын болжау.

Кредиттің берілуі. Мұндай өтінішпен келген адамға, жеке тұлғаға кредиттің берілуіндегі қауіпті анықтау керек. Әңгіменің нәтижесінде жеке тұлғаның табысының мөлшері мен алдыңғы кредиттерінің тарихы және т.б. анықталады.

Қаржылық уақытша қатарларды болжау (көпқабатты перцептронның көмегімен акция бағаларын болжаудың арқасында, қаржылық операцияларда айтарлықтай табыстың өсуін LBS Capital Management компаниясы хабарлайды). Кіріс деректері – бір жылға ақшаның курсы. Мақсат – ертеңгі курсты анықтау. Келесі өңдеулер жүргізіледі – бүгінге, кешегіге және алдыңғы күнгіге курстың қатары көрсетіледі. Келесі қатар – мерзімі бойынша бір күнге және ары қарай жылжытылады. Алынған…