Жасөспірімдер мен ата-ана қарым-қатынасы

Тустикбаева Жадыра Маратқызы

Алматы облысы

Райымбек ауданы

Қайнар орта мектебінің

психологы

ЖасөспірімДЕР МЕН ата-ана қарым-қатынасының ерекшеліктері.

Қазіргі таңда бала мен ата-ана мәселесі күн өткен сайын күрделеніп келе жатқан мәселелердің бірі болып табылады Заманауи жаһандық проблемалардың, ақпараттық толқынның жасөспірімдердің санасына кері әсер етуі, ата-аналардың жұмыс бастылығы, балаларына жеткілікті көңіл бөле алмауы аталған мәселені күннен күнге күрделендіріп отыр. Сонымен бірге, жасөспірім шақта ата-ана мен бала арасында бірін-бірі түсінбеу көптен-көп кездесіп жатады. Өйткені, осы жасөспірім шақта баланың физиологиялық жетілуіне байланысты, жасөспірімдерде психологиялық ерекшеліктер пайда бола бастайды.

Ф. Райс көзқарасы бойынша, ата-анасының қолдауы бала үшін өте қажет болып табылады деген тұжырым жасаған болатын. Өзіміз білетіндей, бала дамуының әр түрлі кезеңдерде өзара ауысуы, әдетте, өте қарқынды әрі шұғыл түрде жүреді. Мұнда үлкендер мен балалардың өзара қарым-қатынасында қиыншылықтардың бар екенін көреміз. Соның ішінде, балалардың дербестік танытуының ұлғаюы мен өздерінің құқығын қорғауы жолындағы агрессиялық мінезді алуға болады. Бұл өтпелі кезеңдер психологияда дағдарысты деп аталады.

Жасөспірім шақта ата-аналар баласымен жақсы қарым-қатынас орнатуы маңызды болып табылады. Жасөспірімдік шақта кейбір ата-аналар балаларының мінездері тым ауыр, агрессивті болып кеткеніне шағымданады. Жасөспірімдерде мен өзім білем, өзім шешім қабылдаймын деген сөздерді де көп айтып жатады. Балалар мен ата-аналар арасындағы қарым-қатынас тең емес. Көптеген ата-аналар өз балаларын басқаруға үйреніп, балаларының өз ойы пайда болып, ата-аналарының сөзіне қарсы шыға бастағанда, ата- аналарының оларды қабылдауы қиындай түседі. Бұндағы, ата-аналарының үлкен қателігі – балаларының есейгенімен санаспай оларды әлі де болса өздеріне бағындырып ұстағысы келетінінде екенін баса айтуға болады.

Жасөспірімдер мен ата-аналар арасындағы қарым-қатынас мәселесі тәрбиелеу тарапынан үлкен назар аударуды талап етеді. Онтогенетикалық дамудың осы қиын кезеңінде жасөспірімдерде жүйке бұзылыстары жиі кездеседі және олардың бүкіл болашақ өміріне әсер етуі мүмкін жағымсыз әдеттер кешені тууы мүмкін. Осыған байланысты, егер сіз және сіздің балаларыңыз арасындағы қайшылықтың алдын алғыңыз келсе немесе қазір сіздің отбасыңызда не болып жатқанын жақсырақ түсінгіңіз келсе, ықтимал жанжалдың түп-тамырын мұқият қарастырып, оны шешу жолдарын әзірлеу керек.

Ата-ана мен жасөспірімдер арасындағы қарым-қатынастың бұзылуының негізгі себебі – дәл осы жаста балалар тәуелсіздікке ұмтыла бастайды. Сонымен бірге олардың моральдық бағдарлары да елеулі өзгерістерге ұшырай бастайды. Мінсіз ата-ананың бейнесі артта қалады, енді барлық жағдайда және әрқашан үлгі ғана емес, сонымен қатар бағалау мен салыстыру субъектісі осы ата-ана болады.

Жасөспірім ата-анасымен қарым-қатынаста теңдікке ұмтыла бастайды, сондықтан әке мен шешенің бейнесі байланыстырылған тәлімгерлер мен мұғалімдердің бұрыннан таныс әлеуметтік рөлдері бұрынғыдай күшке ие болмайды. Жасөспірімнің отбасындағы өз орнын қалай анықтауында белгілі бір сәйкессіздік бар: бір жағынан, ол оның тең құқылы қатысушысы болса, екінші жағынан, ол әлі де үлкендерге көңіл бөлуді, олардың мінез-құлық ерекшеліктерін көшіруді, еліктеуді жалғастырады. Бул жасөспірімнің өзінің мінез-құлық бағытын әзірлеу әрекеті болып саналады.