Жасөспірімдер суициді және психологиялық ерекшеліктері

« Жасөспірімдер суициді және оның психологиялық

ерекшеліктері»

(ата-аналар мен мұғалімдерге арналған кеңес)

Бала тәрбиесінің дұрыс жолға түсуі, оны қоршаған ортаға, әсіресе отбасы мен ұстаздар қауымының парасаттылығына байланысты. Педагогикалық этиканы сақтай отырып, баламен сөйлесу, оған жылы қабақ таныту, қолдау, оның көңіл-күйінің бұзылу себептерін анықтауға мүмкіндік береді. Баланың қиналып жүрген сәтінде көңіліне демеу болар, ақыл-кеңес берер досы, ұстазы, ата-анасы болса, оның өз өміріне қасақана қол сұғып, өзін-өзі өлімге қимасы анық.

Сондай-ақ, жасөспірімдер арасындағы суицид математикалық жағдайы жоғары отбасында да орын алып жатқандығы ескеріліп, баланың мұндай әрекетке баруы ата-аналардың балаларына көп көңіл бөлмей, сырласпауы жайында да үлкен әңгіме болып отырғаны белгілі. Сондықтан да біз жасөспірімдердің өтпелі кезеңіндегі қиындықтардың алдын алу жұмыстарын қолға аоа отырып ата-аналармен тығыз байланыста жұмыс жасау керек.

Зерттеулерге сүйінсек, өзіне-өзі қол жұмсау оқиғасының 41% жұмбақ жағдайда, 18% жан күйзелісінің салдарынан, сондай-ақ 19% кесімді жазадан қорыққаннан, 18% отбасындағы жағдайлардан, 6% махаббат «ауруының» салдарынан болған.

Жыл сайын елімізде өзіне-өзі қол жұмсау нәтижесіндегі 3000 бала қайғы қазаға ұшырайды. Олардың жасы бар болғаны 14-17 аралығында.

Өзіне-өзі қол жұмсар алдында мына жағдайлар жиі кездесетінін ұмытпаңыз:

Сабақ үлгерімі төмендейді;

Қарым-қатынасы шектеледі;

Қызығушылық деңгейі баяулайды;

Көңіл-күй болмайды, тез ашуланады;

Тәбеті төмендейді немесе ашқарақ болады;

Ұйқысыздыққа ұшырайды;

Өлім туралы әңгіме айтады, немесе қорқытады;

Жеке заттарын ретке келтіреді;

Достарына алғыз сезімін білдіріп, жылы қоштасады.

Өзін-өзі өлтіру әрекеті мынадан көрінеді:

Қатты ренжу, жалғыздық, жабырқаушылық, жұртқа жұмбақ болып көрінуі;

Ата-ананың сүйіспеншілігін сезінбеу, қызғаныш, махабаттағы сәтсіздік;

Ата-аналардың қазасы, ажырасуы, біреуінің жанұясын тастап кетуі;

Өзін кінәлі сезінуі, ұятты болуы, қорлану, ар-ұятының тыным бермеуі, өзіне-өзі риза болмауы;

Мазақ, күлкі болудан қашу, мезгілсіз жүкті болу, махаббаттағы күйініш-сүйініштер;

Жазаланудан қорқу, кешірім сұрауға бата алмау;

Кек алу, зығырданы қайнау, қауіпті сезіну, бопсалау;

Жұрт назарын өзіне аудару, аяныш туғызу үшін, күрделі жағдайдан құтылу;

Жолдастарына, оқыған кітаптары мен кино кейіпкерлеріне еліктеу.

Өзін-өзі құрбандыққа шалуға байланысты ұшқары пікірлер:

Мына сөздер жалған, шындыққа жанаспайды:

Қанында бар, тұқым қуалайды. Мұны әлі ешкім дәлелдеген жоқ.

Ақыл-ойынды кемістік барлар ғана өзін-өзі өлімге қияды. Зерттеу олардың 80-90% мүлдем дені сау екенін көрсетеді.

Өзіне-өзі қол салушылықты алдын ала білу мүмкін емес, оны тоқтата алмайсың. Дағдарыс уақытша құбылыс, адам бұл кезде жанына жылу, көмек, қолдау күтеді.

Егер көмек дер кезінде болмаса ол өз райынан қайта алмайды.

Көмектесу үшін не істеу керек?

Жылы қарым-қатынас орнатыңыз;

Оны мұқият тыңдай біліңіз;

Жанама сұрақтармен тексеріңіз;

Жалған ақыл-кеңес беруші болмаңыз;

Тығырықтан шығу жолын көрсетіңіз;

Үмітін оятыңыз;

Осындай жағдайға ұшырап, бірақ кейін жол тапқандар туралы айтыңыз;

Баланы жалғыз қалдырмаңыз;

Сіздің балаңыз-ертеңгі азамат!

Осы кішкентай адам ұрсу мен ұру, ащы айқай мен жекіруден, жазалаудан гөрі, ата-ананың пайдалы кеңестерін, қаталдық пен таяқтан гөрі мейірім мен қамқорлықты, ата-ана сүйіспеншілігін қажет етеді.

Бірақ өкінішке қарай өмірде осындай сүйкімді жандарға бір сүйіспеншілікпен қарай бермейміз.

Бала өзін үлкендер тарапынан жасалатын психологиялық қысым мен күш көрсетуден қорғауға дәрменсіз келеді.

Бірақ балалар біздің қылығымызды, бір-бірімізге қарым-қатынасымыздағы айқайға, дөрекілігімізге, қаталдығымызға, егер осының бәрін көзінше істесек тез үйреніп алады.