Жасушалық теорияның қалыптасуы бойынша биология сабақ жоспары

Теориялық аралас сабақтың әдістемелік әзірлемесі

Тақырыбы: Жасушаның ашылу, зерттеу тарихы, жасушалық теорияның негізгі қағидалары, оның биология ғылымының дамуындағы маңызы.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушы меңгеруі және білуі тиіс:

жасушаның құрылысы, қағидасы, ашылу тарихы;

Тәрбиелік:құрал-жабдықтармен оқулықтарды таза ұстауға үйрету;

өз-ісіне жауапты болуға, ұқыптылыққа, тапқырлыққа, белсенділікке, шапшаңдыққа баулу;

оқу орнын қадірлеуге тәрбиелеу.

Дамытушылық:

Сабақтан алған ақпараттарды талдап үйрену;

ой өрісін биология пәні бойынша дамыту;

ғылыми оқу және анықтамалық әдебиеттермен өз бетінше жұмыс істепбілуге үйрету;

Сбақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдісі: Ауызша,жазбаша, түсіндірмелі.

Пәнішілік байланыс: Жасушаның химиялық құрамы.

Пән аралық байланыс: Химия, Физиология, Молекулалық биология, медициналық биология

Сабақтың жабдықталуы:

Материалдық: Биология оқулығы,күн тақырыптық жоспар , оқу жүмыс бағдарламасы, микроплакат, плакат, деңгейлік сұрақтар,І – ІІ нұсқалы тесттер

Техникалық-программалық: СD диск, видеоролик, интерактивті тақта, компьютер

Пайдаланылған әдебиет:

Негізгі: Т.Қасымбаева, К.Мұхамбетжанов

Қосымша: Мухамеджанова К, Қасымбаева Т, «Жалпы биология» Хрестоматия, Алматы, Мектеп

Оқушы білуі тиіс: жасушаның құрылысы, қағидасы, ашылу тарихын білуі тиіс.

Сабақтың хронокартасы

1.Ұйымдастыру кезеңі -5 минут.

2.Үй тапсырмасын тексеру -25 минут.

3. Жаңатақырыптытүсіндіру -40 минут.

4.Жаңа тақырыптыбекіту -10 минут.

5.Сабақты қорытындылау -5 минут.

6. Үйгетапсырма -5 минут.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі - 5 минут.

Оқытушы оқу бөлмесінің тазалығына, оқушылардың киіміне назар аударады. Оқушылардың сабаққа қатысуы мен дайындығын тексеріп, оларды сабақтың бағдарламасы және мақсатымен таныстыру.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру - 25 минут.

Дәріс сабағында оқушылардан өтілген тақырыпты сұрайды. Оқушылардың білім деңгейін Д деңгейлік сұрақтар қою немесе тестілеу арқылы тексеріледі.

Деңгейлік сұрақтары:

1-ші, 9-шы, 4-ші І деңгейдегі сұрақтар

2-ші, 5-ші, 6-шы, 7-ші ІІ деңгейлік сұрақтар

3-ші, 8-ші, 10-шы ІІІ деңгейлік сұрақтар

Цитология ғылымы дегеніміз ?

Цитохимиялық зерттеулердің бастамасы ең алғаш қай жылы және қай елдің биохимигінің табуынан басталды ?

Цитогенетика қандай деңгейінде зерттеуге мүмкіндік береді ?

Қазіргі уақытта цитолог мамандар неше есе үлкейтіп көрсететін қандай микроскоптарды пайдаланады ?

молекулалық деңгейде зерттеу үшін қай жылы кімдердің ойлап тапқан электрондық микроскоп та пайдалануда?

Микроскоптардың, ерекше оры?

Рентгенқұрылымдық талдау әдісі ?

Матрицалық синтез процестері мен жасушалардың бөлінуін қандай әдісімен зерттейді?

Тірі жасушаларды зерттеу кезінде нені қолданылады?

Қазіргі замандағы цитология немесе жасуша биологиясының медицина үшін маңызы зор. Себебі ?

Деңгейлік сұрақтардың жауаптары:

Цитология ғылымы. Цитология (грек. Ketos-жасуша және logos-ғылым)-жасушаның (клетка) құрылысын, химиялық құрамын және жасуша ішіндегі түрлі құрылымдардың атқаратын қызметтерін зерттейтін биология ғылымының маңызды салаларының бірі.

Цитохимиялық зерттеулердің бастамасы ең алғаш 1868 жылы швейцариялық биохимик И.Ф. Мишердің лейкоциттердің ядросынан нуклейн қышқылдарын табуынан басталды.

Цитогенетика тұқымқуалаушылық пен өзгергіштіктің заңдылықтарын жасуша деңгейінде зерттеуге мүмкіндік береді. Бұл ғылымның қалыптасуына америкалық ғалым Т.Морганның

тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы негіз болды.

Қазіргі уақытта цитолог мамандар 800-1300 есе үлкейтіп көрсететін биологиялық микроскоптарды пайдаланады.

Молекулалық деңгейде зерттеу үшін 1931 жылы Девиссон мен Калбек ойлап тапқан электрондық микроскоп та пайдалануда.

Микроскоптардың, әсіресе электрондық микроскоптың шығуы әртүрлі қауіпті аурулардың қоздырғыштарын табуда ерекше орын алады. Сонымен оптикалық құралдардың айлап табылуы әсіресе биология ғылымының негізгі бір саласы-микробиологияның дамуына жол ашты.

Рентгенқұрылымдық талдау әдісі арқылы жасуша құрылымының құрамына кіретін молекулалардың (мысалы, ДНҚ, нәруыздар) физикалық қасиеттері мен кеңістікте орналасуын айтады.

Матрицалық синтез процестері мен жасушалардың бөлінуін авторадиография әдісімен зерттейді.

Тірі жасушаларды зерттеу кезінде жеке органоидтердің қызметін анықтау үшін микрохирургия әдісі қолданылады.

Қазіргі замандағы цитология немесе жасуша биологиясының медицина үшін маңызы зор. Себебі адам организмінің кез келген ауруының негізінде нақты жасушалар немесе олардың топтарының патологиясы жатыр. Ол аурудың дамуын, оның диагностикасы мен емдеу әдістерін, аурудың алдын алу үшін өте маңызды.

Цитология ғылымы. Цитология пәні және міндеттері.

І-нұсқа

1. Цитология ғылымы нені зерттейді?

А) жасуша Б) вирус В) саңырауқұлақ

С) балдыр Д) қына Е) кокк

2. Цитологияда қолданылатын негізгі құрал?

А) электронды микроскопы Б) жарық микроскопы В) сәуле микроскопы

С) микроскоп Д) биологиялық микроскоп

3. Биологиялық микроскоп неше есе үлкейтіп көрсетеді?

А) 800-1200 Б) 800-1400 В) 800-1100

С) 1000-1200 Д) 800-1300 Е) 800-1500

4. 1931 жылы электрондық микроскопты қай ғалымдар ойлап тапқан?

А) Мишер мен Девиссон Б) Девиссон мен Морган В) Морган мен Мишер

С) Девиссон мен Колбек

5. Цитохимиялық зерттеулердің бастамасын швейцариялық биохимик И.Ф.Мишер лейкоциттердің ядросынан нуклейн қышқылдарын табуын ең алғаш қай жылы бастады?

А) 1868 жылы Б) 1865 жылы В) 1867 жылы

С) 1864 жылы Д) 1874 жылы Е) 1871 жылы

6. Тұқымқуалаушылықтың хромасомалық теориясына негіз болған ғалым?

А) Сеченов Б) Корнберк В) Калбек

Д) Т.Морган Е) И.Ф.Мишер

7. Матрицалық синтез процестері мен жасушалардың бөлінуін қандай әдіс арқылы зерттейді?

А) центрифигаааалау әдісі Б) авторадиография әдісі В) ренгенқұрылымдық талдау әдісі

С) микрохирургия әдісі Д) цито әдісі Е) гистология әдісі

8. Жарық микроскопын пайдалану үшін қалыңдығы неше мкм жұқа кесінділер дайындау қажет?

А) 5-4 мкм Б) 7-8 мкм В) 5-6 мкм

С) 7-9 мкм Д) 10-7 мкм Е) 11-5 мкм

9. Тірі жасушаларды зерттеу кезінде неше органоидтердің қызметін анықтау үшін қай ідіс қолданады?

А) центрифигаааалау әдісі Б) микрохирургия әдісі В) авторадиография әдісі

С) цитохимия әдісі Д) гистохимия әдісі Е) жасушалық себінді әдісі

10. 1931 жылы Девиссон мен Калбек ойлап тапқан микроскоп?

А) химиялық микроскоп Б) сәуле микроскопы В) микроскоп

С) жарық микроскопы Д) биологиялық микроскопы Е) электрондық микроскопы

ІІ-нұсқа

1. Қай микроскоп 800-1300 есе үлкейтіп көрсетеді?

А) жарық микроскопы Б) биологиялық микроскопы В) химиялық микроскоп

С) электрондық микроскопы Д) электрондық микроскопы Е) микроскоп

2. Жасушаның құрылысын, химиялық құрамын зерттейтін ғылым?

А) цитология Б) микология В) вирусология

С) цитоэкология Д) иммуноцитология Е) цитогенетика

3. Т.Морганның қай теориясы негіз болды?

А) тұқымқуалаушылықтың хромосомалық Б) тұқымқуалаушылықтың генетикасы

В) жеке жасушалардан тұтас организмі С) хромосомалық генетика

Д) генетикалық хромосома Е) тұқымқуалаушылық организм

4. 1931 жылы Девиссон мен Калбек ойлап тапқан микроскоп?

А) химиялық микроскоп Б) сәуле микроскопы В) биологиялық микроскопы

С) электрондық микроскопы Д) жарық микроскопы Е) механикалық микроскоп

5. Жарық микроскопын пайдалану үшін қалыңдығы неше мкм кесінділер дайындау қажет?

А) 5-6 мкм Б) 7-8 мкм В) 10-6 мкм

С) 7-5 мкм Д) 11-5 мкм Е) 5-9 мкм

6. Цитохимиялық зерттеулердің бастамасын ең алғаш 1868 жылы қай ғалым лейкоциттердің ядросынан нуклеин қышқылдарын табуынан басталды?

А) И.Ф.Мишер Б) Т.Морган В) Сеченов

С) Девиссон Д) Корнберг Е) Калбек