Жемсеңсайдағы долана өсімдігінің ерекшеліктері 6 сыныпқа

Долана өсімдігі туралы

Долана-Қазақстанның таулы аймақтарында жиі кездеседі. Раушан гүлділер тұқымдасына жатады. Табиғатта мыңнан астам түрі болғанымен, оның 200-ге жуығы ғана кең таралған. Тікенекті бұталы өсімдік немесе шағын ағаш түрінде кездеседі. Дала өсімдігі биіктігі шамамен 2-8 метр болып келеді. Жапырақтарының ұзындығы 6 см, ені 4-5 см көлемінде болады. Барлық түрлері көктемде қалың гүл ашады. Гүлдері қызыл, ақ, қызғылт түсті болады. Мамыр айының соңында гүлдері шыға бастайды да, маусымның ортасына таман бітеді. Гүлдегеннен кейін кішігірім қызыл, сары, кейде қара түсті домалақ жеміс береді. Біз көрген Жемсеңсайдағы долана да сондай. Жалпы Маңғыстау жерінде долана 4 жерде өседі екен.

Олар: Қарасай (Батыс Қаратау аңғары); Кендірлі сайы ( Батыс Қаратау аңғары); Емдіқорған сайы (Солтүстік Қаратау аңғары); Түлкілі сай (Түпқараған жарты аралы) Солардың ішіндегі Жемсеңсайдағысын ғылыми орта біле бермейді. Бұл жердегі тау аңғарынан аққан тұщы судың мөлшері жеткілікті болғандықтан, долана ұйлығып қалың өскен. Сабақтары мықты, тікенекті, биіктігі 2-3 метрдей, ақшыл сарғылт, қызғылт гүлдерін көруге болады. Жемістері қызыл түсті, дәмі тәтті.

Жас көшеті жеті жылдан кейін ғана жеміс салады. Долананың шаң мен газға төзімділігін және ауа тазартатын қасиетін ескере отырып, оны қала көшелеріне молынан егеді, бірақ қала көшелеріне егілген долананың жемісін жеуге болмайды. Себебі ол газ бен көшенің тозаңын бойына жинаған. Доланадан жасалған дәрілер орталық жүйке жүйесін тыныштандырады. Жүрек бұлшық еттеріне күш береді.

Долана күтімі

Кез келген бақтың топырағында тамырланып өсе береді. Жай таңдамайды. Мен №20 мектеп алдына әкеліп егіп, оның күй таңдамайтынына көзім жетті. Жалпы дала өсімдіктерінің бір жақсысы сол қасиеті. Ашық күн көзінде өскенді қалайды. Жаздың ыстық күндерінде судың жетіспеушілігіне шыдамды, әрі қысқы суыққа да төзімді.

Көбейтілуі

Тұқымы және қалемшелері арқылы көбейтіледі. Сұрыпты түрлерін арнайы жылыжайларда ғана көбейтеді.

Пайдалы және емдік қасиеттері

А, С, Е, В дәрумендерінің өсімдік гүлдеріндегі құрамы, минералдар, эфир майлары, органикалық қышқылдар, флавоноидтар, гликозоидтер, таниндер, халин, сапаниндер олардың адам денсаулығы үшін пайдалы қасиеттерін анықтайды.

Жүрек проблемалары үшін: