Жер-ана 4-сыныпқа арналған өзін-өзі тану сабақ жоспары

Пәні: Өзін-өзі тану

Пән мұғалімі: Нурбергенова Айгуль Муханбединовна.

Сынып: 4

Тақырыбы: «Жер -ана»

Сабақ № 29

Құндылық: Қиянат жасамау

Қасиеттер: 1. Бірлікте болу;

2. Қоршаған ортаға қамқорлық;

3. Жерді сүю, қадірлеу

Мақсаты: Оқушыларға «Жер ана» ұғымының құндылық ретіндегі мәнін ашу.

Міндеттері:

- жердің адам өміріндегі маңыздылығын түсіндіру;

- жерге қамқорлық жасау қарым-қатынастарын дамыту;

- жерді қадірлеуге тәрбиелеу.

Сабақ типі: жаңа білімді игеру сабағы

Сабақ әдісі: түсіндіру, сұрақ-жауап, ойын, постер қорғау

Көрнекілігі: оқулық, интербелсенді тақта,глобус, балаларға арналған «Жер» энциклопедиясы, суреттер, т.б.

І.Ұйымдастыру кезеңі. Амандасу. -Сәлеметсіздер ме,балалар!

-Көңіл-күйлерің қалай?

5Т ережесін сақтау: Тәртіп.Талап.Тыныштық.Тазалық.Татулық

Бүгінгі күн ерекше

Терезеден күн тұр қарап

Сондай жақсы көңіл-күймен

Басталады бұл сабақ

Балалар, бүгінгі сабақ ерекше, себебі бізге қонақтар келіп отыр, олар да сіздер сияқты өзін-өзі тану пәнін сүйер қауым, сондықтан да бұл «ашық сабақ» деп аталады. Ойымызды, жүрегімізді барынша ашып, мейірімімізді бір-бірімізге төгіп отырайық.

ІІ.Тыныштық сәті. Баяу әуен қосу. (Волшебная ком-позиция «Хрустальная грусть» әуені қосылады)

Денемізді бос ұстап, аяғымызды айқастырмай, қолымызды тізеге қойып, көзімізді жұмамыз.

Көз алдарыңызға жайма шуақ күнді елестетіңіз. Күннің нұры төбеңізде жарқырап тұр.Сәулесі басыңызға келіп денеңізге енді. Денеңіздің әрбір мүшесіне тарап, өз шуағын шашуда. Күн нұры бар денеңізге тарағанын сезініңіздер, бар денеңіз нұрланды: қолдарыңыз тек игі істермен айналысуға, ал аяқтарыңыз жақсы жерлерге баруға, көздеріңіз жақсыны көріп,тілдеріңіз жақсы сөз айтуға даяр. Сіз нұрлы адамсыз... Ойша: «Мен нұрлымын... Нұр менің ішімде, менің жүрегімде... деп айтыңыздар.

Көзімізді ашып, сабағымызды бастайық.

ІІІ.Мағынаны тану

Назарларыңызды тақтаға аударсаңыздар.Сөзжұмбақты шешіп көрелік

Тақтаға сөзжұмбақ жасыру.

Жылқы (төрт түлік мал-жылқы)

Елтаңба (меклекетіміздің нышандарының бірі-елтаңба)

НауРыз (көктем айы, қазақ халқының ұлттық мерекесі- наурыз)

Астана(елордамыз-Астана)

Күн (бәрімізге ортақ,жылуын сыйлайтын)

Ақтөбе (біз тұратын облыс)

Тамаша, балалар негізгі сөзді таптық, бірге оқиықшы «Жер ана» Міне, бүгінгі біздің сабағымыз осы тақырыпқа арналады. (Тақтада тақырып көрсетіліп, оқушылармен бірге оқулықтан (128 бет) «Тілек» өлеңі оқылады.)

Тілек

Б.Кірісбаев

Шөліркемей гүл тұрсын,

Жерім жайнап құлпырсын.

Нұрын сыйлап біздерге,

Көкте мәңгі күн тұрсын.

Ортақ бізге туыстық,

Нұр сыйлаған күн ыстық,

Ыстық бізге кең өлке,

Ыстық бізге тыныштық.

-Жарайсыңдар,балалар!

1.Әңгімелесу.

Оқушыларға «Жер» туралы қықаша мағлұматтар беру. Глобус. «Жер» энциклопедиясы. (Глобусқа назарларын аударып сұрақтар қою және «Жер энциклопедиясынан жер туралы мәлімет тауып, оқу).

1.Жер туралы мағлұмат алып көрейік.

2.Неліктен адамдар жерді Анаға теңейді ? -Себебі жер барлық тіршіліктің өмір сүретін мекені.Жер де ана сияқты өмірге баласын әкеліп, оған бар мейірімін, қамқорлығын береді,оны қорғайды.

3.Жермен жүріп келе жатқанда қандай сезімде боласың?

-Өте қатты ештеме сезінбеймін. Бірақ кейде осы қара жерді басып жүргеніме таң қаламын. Қалай сонша адамды, жануарларды ұстап тұр деп..

2.Мәтінмен жұмыс (Оқулық,126-127бб)

Оқушыларға «Жер – ана» ұғымының мәнін түсіндіру мақсатында «Көктем иесі» әңгімесі дауыстап оқытылады.

Көктем иісі

Э.Шим

Әкем жұмысқа кеткелі жатыр еді. Апам оған былай деді:

- Көктем иісі шыққан заматта біз де барамыз.

Көктем иесін мен сезген емеспін. Өткен жылғысын да еске түсіре алмадым.

Күн жылына бастады. Үй төбесінің кенересінде сүңгілер сорғалап тұр. Көгілдір аспанға көз жетпейді.

- Көктемнің иісі сезіле ме?-деймін.

-Жоқ, -дейді апам. – Көктем жаңа күле бастады.Әлі ертерек. Ақ қар қарауытты, жол үстінен сылдырап су ақты. Торғайлар күні бойы шиқылдайды. Терезенің желдеткішін ашсаң, көшеден көктемнің шуы естіледі.

- Көктемнің иісі сезіле ме ? –деймін апама.

-Жоқ әлі, -дейді апам. Көктемнің шуы енді ғана естіле бастады.Әлі ертерек.

Ақыры қаладағы қар түгел еріп бітті. Күн жылынды. Мүйіс-мүйісте көктем гүлдері сатылып жатыр.

Апам бір шоғыр еңлікгүлін сатып алды. Сабағы қысқа,көкшулан гүл. Сабағынан үзбей, жердегі тамырымен қоса қопарып алған. Апапм еңлікгүлді иіскеді де:

-Міне,көктем иісі енді аңқыды, -деді. -Жүретін уақыт жетті. Мен де иіскеп көрдім. Еңлікгүлінен ешқандай гүлдің де, шөптің де иісін сезе алмадым. Көктемнен кәдімгі жердің иісі шығып тұр.

• Бала көктем иісін қалай сезінді?

( Еңлікгүлінің иісін иіскеу арқылы сезінді).

• «Көктемнің иісі» деген ұғымды сендер қалай түсінесіңдер?

(Көктем кезінде гүлдердің хош иісі, таза ауа, құстардың дауысы).

3.Жаңа ақпарат

Адамның өмірі жермен тығыз байланысты.

Жерден қасиетті,жерден киелі дүние жоқ.Жер бар жерде ел бар.Ел –ер азаматтың өмір сүрер ортасы.Жер-адамның жарық дүниеге көзін ашқаннан тербеткен бесігі.

Адам өзінің туып - өскен жеріне деген шынайы сүйіспеншілігін,алаулаған сағынышын,қадір-құрметін жүректен шыққан құдіретті сөзбен,ойлы өлеңмен,сазды әуенмен,сырлы суретпен жеткізеді.

4.Мұғалім сыйы.

Қаңбақ (Аңыз әңгіме)

Бір бай баласының он үшке толған күніне арнап, қонақтар шақырыпты. Қариялар дастархан басында отырып, әңгіме-дүкен құрса, жастар жағы көкорайда күш сынасып ойнапты. Біреудің буырқанған күші үшін, біреудің әдемі айла әрекеті үшін қол соғып, мәз болысыпты. Бірақ бай баласынан жұрт мақтарлық қасиет таба алмапты. Ешқандай өнер көрсете алмаған можан-топай баласы үшін бай іштей налып қалыпты. Жоқтық көрмей, шалқып өскен жалқау баланың қолынан не келуші еді?! Бар білгені – түкіру. Оқыстан келген ойға бай қуанып кетіп, кім алысқа түкірсе, соған беріледі деп, бәйгеге тайлақ тігіпті. Өзінен өзі белгілі: бұл жарыста бай баласы алдына жан салмайды. Жүлдені сол алады. Қуанғаннан әке көңілі өсіп, тағы бір семіз ісек сояды. Ішіп-жеп, тойғанына мәз болған халық бай баласын мақтап бағады. Кешқұрым жел тұрып, құм боран соғады. Үш тәулікке созылған дүлей дауылдан, оның ыстық демінен көкорай шалғын қурап, құдықтарды құм басып қалады. - Бұл неғылған зауал?!-дейді әрлі-берлі өткендер. - Жер- біздің анамыз,- дейді бір ақылды азамат. – Жерге түкіру деген не сұмдық?! Жерді ренжітуге болмайды. Жердің бетіне тиген түкірікті көздің жасы мен ғана жуа алады. Елдің айтуына қарағана бүгінде сол жерде шөлге айналғ

Талқыланатын сұрақтар:

1.Бұл әңгімеден қандай ырымды байқадыңдар?

Жердің өкпесін неден көрдіңдер?

Жерге жасаған зұлымның салдары бола ма?

2.Жерге қатысты ырым-тыйымдар, мақал- мәтелдер тауып келу. Қане, бөлісіп ортаға салайық! (Балалар кезек-кезек тез айтып шығады)

Күтілетін жауаптар: Ырым тыйымдар:

«Көкті жұлма»,

«Көкті жұлсаң көктей соларсың»,

«Бір тал жұлсаң, он тал ек!»,

«Қарағай кессең, қаңғырып қал»өсіп тұрған ағашты отын қылмаған, қураған немесе тезекті қолданған,

«Судың да сұрауы бар»,

«Өзің су ішкен құдыққа түкірме» табиғат туралы да, қарым-қатынас мағынасына да қолданған .

Аққуды, сары ала қазды, бұлбұл мен жалғыз жүрген құсты ауламаған, атпаған.

Бұлар киелі деп есептеген. Кептерге тас атпаған ел тыныштығы кетеді деп есептеген. Үкі қаситті құс, оның үлпілдек жүнін жын-шайтаннан қорғайды деген наным бар.

Құмырсқаның илеуін бұзбайды.

Мақал-мәтелдер:

1.Жер тоймай - ел тоймайды.

2.Жерге еткен жақсылық, жерде қалмайды.

3.Жер-ана,Ел-бала

4.Жауынмен жер көгереді,

Батамен ел көгереді

5.Жер құтты болса, мал сүтті болады.

6.Жер көңді жақсы көреді,

Ат жемді жақсы көреді.

7.Қыстағы қар жерге ырыс,

Жердегі ылғал-елге ырыс.

5.Дәйексөз

Балалар сіздерге көп рахмет өте ауқымды жұмыс атқарыпсыздар. Ал осы айтылған мақал-мәтелдердің ішінен мен біреуін сіздермен талдағым кеп тұр.

«Баптағанға - жер жомарт»

Сіздер қалай мағынасын түсіндіре аласыздар?

Жерді күтіп,баптап,таза ұстау керек. Өйткені Жер –ана жомарт дархан көңілмен адамға барын бергісі келеді.Тіпті қазба байлықтар да жерден алынады.Түрлі жеміс-жидектер де,әсем гүлдер де,тіпті дәнді дақылдар да ұдайы суарып,күтіп баптағаннан кейін көбейе түсетінін түсіндіру мақсатында, дәйексөздің мәнін ашып,оқушылардың түсініктерін тереңірек толықтыру

Балалар дәптердің соңында берілген «Менің дәйексөздерім» айдарындағы бүгінгі сабақтың тақырыбы берілген бетке осы дәйексөзді жазып алады.

Түйіндеу:

Халқымыздың туған топырақ, атамекен, табиғат, жан-жануарлар жалпы жер -ана туралы ұғым түсініктері,мақал-мәтелдері, таным-талғамдары ырымдар мен тыйым сөздерден ерекше орын алған. Қазіргі мекен тұрағымыз, жеріміз экологиялық апат аймағына айналған кезеңімізде көнекөз ата-бабаларымыздың мың жылдық тәжірбиемізден үйренеріміз көп,есімізде сақтап жүрейік деп айтқым келеді. Осы ырым-тыйымдардың ұмыт болғаны неге әкеп соққаның бейнесюжеттен көрсек деп ұсынғым келеді.

Бейнесюжет экологиялық апаттар туралы

Қандай әсер алдыңыздар?

Адамзаттың зиянының салдары қандай?

6. Шығармашылық жұмыс

Постер қорғау.

Оқушылардың жерге деген сүйспеншіліктерін арттыру мақсатында шығармашылық жұмыс ұйымдастырамын.

Ол үшін оқушылар үш топқа (күн,гүл,көбелек) суреттер таңдау арқылы үш топқа біріктіріледі.

Берілетін тақырыптар:

1.Жер ананы не үшін жақсы көресіздер?Оның қасиеттері.

2.Жер ананы құтқару үшін не істеу керек деп ойлайсыздар? Жерге қамқорлық.

3.Жер-ананы көркейту үшін қандай мамандық иесін таңдайсыздар?

Тапсырманы орындау жолдарын түсіндіріледі.

Оқушылар тақырыптар бойынша өз ойларын сөзбен, суретпен білдіресіздер..

Тапсырмаларды плакатқа маркермен орындап, тақтаға іліп, жария етесіздер.

Тапсырма

Дәптермен жұмыс

Балалар, бүгін сендердің сабақтан түйген ойларыңды пысықтай түсу үшін тапсырмалар беремін.

Тапсырма: Балалар сендер дәптерде берілген аяталмаған ойды өз ойларыңмен жалғастырып жазуларың керек.

Жер- бәріміздің анамыз. Онсыз тіршілік жоқ.Өйткені...

Жер-бәріміздің асыраушымыз. Өйткені...

Жер-анамыз дейтін себебіміз… Өйткені…

-Өте жақсы, балалар.

-Иә,балалар, Жер – біздің асыраушымыз. Біздің тамағымыз да, киетін киіміміз де, тіпті, оқу оқып, білім алып отырған кітаптарымыздың жасалуына да осы Жер –ананың көмегі зор. Ал осы жердегі тіршілік етуші құстарға да, жан –жануарларға да, өсімдіктерге де қамқоршы тек қана адамдар екенін ұмытпаңдар. Олай болса, Жер-анамызды күтіп, баптай білейік.

-Жайнаған Жер-ана қойнауында құстар мен жан-жануарлардың, адамдардың тыныш та жақсы өмір сүруі мен өсімдіктердің өркен жаюы бақыт емес пе?

Қазір мен сендерге «күннің сәулелерін» таратып беремін.Сендер сол сәулелерге Жер-анаға деген тілектеріңді жазып,тақтадағы «күннің» айналасына іліңдер.

Кері байланыс