Жеті атаңды білесің бе және жеті қазына мақаласы

...«Ел-жұрт», «Жеті ата», «қонақжайлылық», «асар», «сыйластық», «сабырлылық» – бұл ұғымдар қазақтардың дүниетанымы және өмір салттарының негізінде жатыр. Осындай құндылықтардың арқасында біздің ортақ үйімізде бейбітшілік пен тыныштық сақталып отыр»

Нұрсұлтан НазарбаевҚазақстан халқы АссамблеясыныңXX сессиясында сөйлеген сөзінен

Әлем халықтарының салт-саналарымен салыстырғанда ұлттық мәдениетімізде мақтанышпен айтатын қасиетті дәстүрлеріміз баршылық. Соның бірі- ата-бабамыздан жалғасқан жеті аталық ұстаным қазақи шежірелік жүйе. Ол-қазақ халқының дәстүрлі салт-санасында ата-тектің жалғасуын реттейтін қасиет. Осыған байланысты ежелден бері қазақ халқында өзінің жеті атасын білуі әр бір азаматтың борышы болып саналады. Сонымен бірге бұл ата-ана үшін отбасылық үлгі-өнегенің әліппесі.

Өмір тәжірибесі мол халқымыз кейінгі ұрпаққа жеті атасын білуді міндеттеген және оны үйреткен, жаттатқан. Мұның әлеуметтік зор мәні болған.

Жеті атасын білмеген-жетесіз деген қазақ халқымызда мәтел бар.

Сұрақ:

- “Жеті атасын білмеген жетесіз”деген қазақ халқымыздың мәтелінің мағынасын толық ашып берсеңіз?

Екіншіден, қазақ халқы жеті атаға дейін қыз алысып, қыз беріспеген. Бұрынғы адамдар бір-бірімен танысқанда, жүздескенде руын, тегін сұрауы осыдан шыққан. Сондықтан әр қазақ баласы өз ата-тегін білу тектілік әрі ұлттық тәртіп пен жөн білудің бір саласы болып саналған.

Сұрақтар:

-Қазіргі заманда жеті атаны білу керек пе?

-Жеті атаға дейін қыз алыспаудың дінде негізі бар ма?

-Жеті атаға дейін қыз алыспауды медицина тұрғысынан қалай түсінесіздер?

Медициналық негіз

Жеті ата құрылымының қажеттілігін бірінші кезекте медициналық тұрғыдан дұрыс түсінгеніміз абзал. Жеті ата ұстанымының ең басты қағидасы - жеті атаға дейін қыз алыспау. Біз бұны жалпылама «қан тазалығы» үшін, «ұрпақтың денсаулығы дұрыс болу үшін» деп айта саламыз. Сөздің жаны бар. Бірақ бұның медициналық тұрғыдан себебін сұрасақ, көбіміздің тосылып қаларымыз анық. Бұл қағиданың сырын адамның тұқым қуалаушылық қасиеттерін зерттейтін генетика ғылымының антропогенетика саласы ашып береді екен.

Туыстык неке бойынша гетерозиготалы ата-анадан ауру бала тууының ықтималдығы:

Ұрпақ

Гомозиготалы және гетерозиготалы даралар

Гомозигота АА,аа

Гетерозигота(ата-ана) Аа х Аа

І ұрпақ

1АА+2Аа+1аа

ІІ ұрпақ

6АА+4Аа+6аа

ІІІ ұрпақ

28АА+8Аа+28аа

ІV ұрпақ

120АА+16Аа+120аа

V ұрпақ

496АА+32Аа+496аа

VІ ұрпақ

2016АА+64Аа+2016аа

VІІ ұрпақ

8128АА+128Аа+8128аа

Бірінші ұрпақта жағымсыз рецессивті гені бар гетерозиготалардың ықтималдығы елу пайыз болса, жетінші ұрпақта бір пайызға да (0,78 ) жетпейді. Демек, бұл жеті атадан кейінгі ұрпақта мутантты гендердің әсері байқалмайтынын көрсетеді.

Шетелде шектеу жоқ

* Көптеген дамыған елдерде туыс адамдардың арасында некелік қатынас әлі де жиі кездеседі. Мысалы, АҚШ-тың отызға тарта штатында туыс адамдарға некелесуге тыйым салынбаған. Бұған ол елдің бас көтерген жанашырлары дабыл қағуда. Сөздерін дәлелдеу үшін көптеген мониторингтік зерттеулер жүргізген. Тіпті ғаламторда қарапайым мысалға Чарльз Дарвинді келтірген. Ол әйелдікке өзінің туысы Эмме Веджвудты алған. Олардың он баласы болған. Үшеуі түрлі сырқаттан он жасқа дейін қайтыс болса, қалған алтаудың үшеуі ұзақ жылдар некеде болса да, ұрпақ болмапты. Зерттеуге қатысушы Тим Берра «бұл келеңсіз жәйттің бәрі тек туыстық қатынастан деп үзілді-кесілді айтпаймыз, бірақ алты баланың біреуі белсіз болса, ештеңе дәлелденбес еді, ал үшеуінің қатар белсіз болуы тұжырым жасауға негіз», депті.

* Англияда ағайын туманың некелесуі жиі кездесетіндігі, соның салдарынан онда жылына 700-дей сәби генетикалық ауытқушылықтармен дүниеге келетіндігі айтылған.

Жеті ата әкеден төмен емес, жоғары таратылады. Оның дәлелі: “Жеті атасын білген ұл, жеті жұрттың қамын жер” деген қазақ даналығына тоқталсақ, әр адам өзінен кейінгі баласының, немересінің, әрі кетсе шөбересінің атын білер. Одан әрі білу үшін адам 100 жылдан астам өмір сүру керек емес пе? Ал ғасырдан…