Жорықта алғашқы медициналық көмек көрсету туралы мақала

УДК 908. 902. (045)

Жорықтар кезінде алғашқы медициналық көмек көрсету

Мақалада туристік жорықтар елді мекендерден көп жағдайда алыс жерлерге жасалатындықтан туристерге жорықтар кезінде алғашқы медициналық көмек көрсету жағдайлары қарастырылған.

Жорықтар және оқу-жаттығу сабақтары кезінде туристік топ мүшелерінің ауырып қалуы және мертігуі мүмкін. Бұндай жағдайларда дер кезінде дұрыс көмек көрсетілмесе олардың арты асқынуға алып келед. Туристік жорықтар елді мекендерден көп жағдайда алыс жерлерге жасалатындықтан туристер керек жағдайда мертігу сипатын анықтап, өзіне және жолдасына алғашқы көмек бере алуы керек. Мертігу кезінде адамдардың жеке ағзасы мен терісінің бүлінуінен басқа дене құрылысының жалпы жағдайында қатерлі өзгерістер мен қалыптан ауытқу болуы мүмкін. Медициналық алғашқы көмек жарақаттанған адамды емдеу орныны жеткізгенге дейін көрсетіледі. Уақытында жасалынған көмек одан кейін болатын емдеу сапасы мен нәтижесінде оң ықпал етеді. Мысалы, сүйек ашық сыну кезінде тез арада және дұрыс қойылып, байланған жанама зат шок, инфекция сияқты қатерлі асқынулардың алдын алады.

Алғашқы көмек көрсету кезінде шапшаң зиянды жердегі сыртқы орта заттарының ықпалын тоқтатуға немесе көмек берілетін адамды қолайсыз жағдайдағы ортадан алып шығуға (мысалы судан т.б.) тырысу керек. Көмек зақымдалған адамның жағдайына қарай көрсетіледі де, егер ол нашарлай бастаса, мүмкіндігіне қарай тезірек тасымалдау ережелерін сақтай отырып, ең жақын емдеу орнына жеткізеді [1 ].

Тыныс алуды қиындататын немесе мүлде тоқтататын суға кеткен, электр шоғына ұшыраған, күн өткен жағдайларда көп ретте жасанды демалдыру жүргізуге тура келеді. Жасанды демалдыру алдында зақымданған адамның аузы мен мұрнын сілекейден, қабыршақтардан, құсықтан. Топырақтан тазартады, кеудесін, қол-аяғын, ішін ашады.Жасанды демалдыру кезінде жүрекке массаж жасалатындықтан зақымданған адамды қатты жерге жатқызады.

Қолмен орындалатын жасанды демалдыруға қарағанда кез-келген жағдайда ауызға және мұрынға ауа үрлеу әдістері жеңіл, қолайлы. [2,3].

Ауызға үрлеу әдісі арқылы жасанды демалдыру кезінде зақымданған адамның бас жағында тұрып, оның басы барынша кейін қайтарады, алақанмен мойынды көтеріңкіреп тұрады. Екінші қолдың бірінші және екінші саусақтарымен ауызға үрленген ауаның шықпауы үшін мұрнын қысып тұрады. Егер бұдан кейін зақымданған адамның жақтары қысыңқы болып қала берсе ортаңғы саусақтармен төменгі иектің шеттерін ұстап, оны көтереді, одан соң иекті осы жағдайда ұстап тұрып саусақтарды иек астына ауыстырып иекті төмен тартып зақымдаушының аузын ашады. Бұдан кейін терең тыныс алып өзінің аузын орамал немесе дәке арқылы зақымдаушының аузына тығыздап жақындастырады да оған жылдамдатып ауа үрлейді. Одан соң еріндерін зақымдаушының аузынан босатады. Бұл кезде көмек алатын адамның кеудесі төмендеп, ауа сыртқа шығады. Ауа үрлеу қалыпты тыныс алу жиілігіне (минутына 20 рет) сәйкес жүргізіледі.

Жасанды демалдырудың мұрынға үрлеу әдісі кезінде көмек көрсетіп тұрған адам шүйдедегі бір қолымен зақымданған адамның басын шалқайтады, ал екінші қолымен жақты көтеріп, ауызды табады. Ауаны мұрнын еріндерімен тұтас, тығыз жаба отырып орамал не салфетка арқылы үрлейді. Бұл тәсілді әдетте зақымданушының аузын еріндермен жаба алмау жағдайына байланысты қолданады [4].

Жүрек соғуының және тыныс алудың тоқталған жағдайында тікелей емес (сырттай, жабық жағдайда) түрде жүрекке массаж жасауды жасанды демалдырумен қатар орындайды. Көмек көрсететін адам зақымданушының оң немесе сол жағында тұрып, алақаны оның ортасы кеуде сүйектің төменгі шетінен жоғары келетіндей етіп кеудесіне қояды. Оған оның үстіне екінші алақанды қойып қатты, жылдам қозғалыспен барлық дене салмағының көмегімен басыпбосатулар жасайды. Әр басқан сайын қолдарын тартып, кеуденің жазылып жүрекке қан келуіне мүмкіндік береді. Веналық қанның жүрекке келуін жеңілдету үшін зақымданушының аяқтарын сәл көтеріп қояды.

Жасанды демалдыруды жүрекке массаж жасаумен бірге екі адам жүргізген қолайлы. Бұл кезде біреуі ауаны бір рет үрлейді, екінші бұдан соң 5 рет кеудені басады. Егер көмекті бір адам жасауға тура келсе ол адам жасанды демалдыруды массаж жасаумен айтылған әдіс бойынша алмастырып тұрады. Жасанды демалдыру мен жүрекке массажды жүрек соғысының (тамыр соғысының) және өз бетінше тыныс алудың қалпына келуіне дейін немесе нағыз өлім белгілерінің (өліктің көгере бастауы, селікпей қалу) пайда болуына дейін жалғастырады. Тыныс алу мен жүрек соғысының қалпына келуінен соң зақымданған адамға шай, жүрек жұмысын жақсартатын нәрселер береді [5].

Туристік жорықтар кезінде орын алатын жарақаттар мен ауру түрлерін және олардың себептері мен алғашқы медициналық көмек жағдайын қарастырамыз.

1) Тау ауыруы – жоғарғы биіктіктегі (3000-3500 метрден жоғары) көтерілу кезіндегі оттегінің жетіспеуіне байланысты пайда болатын сырқатты жағдай. Тау ауруының күшеюіне жоғарғы ультракүлгіндік радиация, ауа ылғалдылығының төмендігі және тағы да басқа биік тау факторлары (ауаның сиреуі, қысымның азаюы) әсер етеді.

Бұл ауруды күшейтетін қосымша факторлар, сондай-ақ қалжырау, ауаның салқындауы, биіктікке бейімделу деңгейі, дене жаттығулары жағдайы, көтерілу жылдамдығы, тері арқылы дем алу, тамақтану жағдайы.

Тау ауруының негізгі белгілері -әлсіздік, ауаның жетпеуі, жүректің тез соғуы, қалғу немесе ұйқысыздық, бастың ауыруы және айналуы, құсқысы келу, кейде мұрыннан ұан кету, талып қалу. Олар кейбір әлсіз, егде адамдар үшін 1500-2000 метр биіктіктен, басқа адамдар үшін 4000 метр…