1 TIMSS халықаралық зерттеулерiне 8-сынып оқушыларын дайындайтын есептер жинағы

1 TIMSS халықаралық зерттеулерiне 8-сынып оқушыларын дайындайтын есептер жинағы

1.1 Тапсырмаларды орындауға нұсқау

TIMSS математика және жаратылыстану ғылымының білім сапасын халықаралық салыстырмалы мониторингтік зерттеу жалпы балім саласындағы негізгі мониторингтік зерттеулер болып табылады. Ол математика және жаратылыстану ғылымының білім саласындағы білім тенденциясын бақылауға көмектеседі. Зерттеу барысында бастауыш мектептердегі 4 сынып және 8 сынып оқушыларының жетістіктері бағаланады.

8-сынып оқушыларын TIMSS халықаралық зерттеулерiне дайындауға арналған жинақ екі бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімде «География», «Биология», «Химия», «Физика» пәндерінен және екінші бөлімде «Математика» пәнінен тапсырмалар берілген.

Жаратылыстану Ғылыми-жаратылыстану циклі бойынша тапсырмалар TIMSS халықаралық зерттеулері тапсырмаларының жасалуы құрылымына сәйкес әзірленген.

1-кесте – Жаратылыстану бойынша тапсырмалар

Мазмұндық бөлімдер Биология: ағзадағы сипаттамалар мен тіршілік процестері; жасуша және оның функциялары; ағзадағы тіршілік циклдары, көбею және тұқым қуалаушылық; әртүрлілік, бейімділік және табиғи сұрыптау; адам және оның денсаулығы; экожүйелер.

Химия: заттардың құрамы және жіктелуі; заттардың қасиеті; химиялық процестер.

География және астрономия: Жер құрылысы және оның физикалық сипаттамасы; жергілікті процестер; тарих және циклдар; жер ресурстары және қоршаған ортаны қорғау; Күн жүйесіндегі жер.

Физика: зат алмасудағы өзгерістер және физикалық жағдайы; энергия көздері; жылу құбылыстары; жарықтық және магниттік құбылыстар; күш және қозғалыс.

Тестке қатысушылардың нәтижелілігі оқу танымдық іс- әрекеттің түрлері білу, қолдану және ойлау бойынша бағаланады.

2-кесте – Оқу танымдық іс-әрекеттер

Түрлері Танымдық аймақтар

Білу Ғылыми жаратылыстану дәлелдерін жады бойынша жаңғырту; терминдер мен түсініктерін анықтау; ағзаларды, процестерді, байланыстарды сипаттау; білімдерін дәлелдеу, мысал келтіру; мәліметтер мен жабдықтарды қолдануда білім арқылы көрсету. Қолдану Ұқсас жақтары мен айырмашылықтарын салыстыру, берілген нысандарды жіктеу; суреттеу; модельдерді, диаграммаларды қолдану, байланысын табу, мәліметті және түрлі құбылыстарды түсіндіру. Ойлау Мәселелерді шешу, талдау, жинақтау, жаратылыстанудың әртүрлі бөлімдері бойынша білімдерін ықпалдау, шешімдері мен болжамдарын тұжырымдау, берілген тапсырмаларға сәйкес эксперимент жоспарлау; процестер мен құбылыстардың басымдығы мен кемшіліктерін бағалау. Математика Математика пәні бойынша тапсырмалар TIMSS тапсырмаларының жасалуы құрылымына сәйкес әзірленген.

3-кесте – Математика пәнінен тапсырмалар

Мазмұны Сандар: натурал сандар; жай және ондық бөлшектер; бүтін сандар; нақты сандар; қатынас, пайыз және пропорция

Алгебра: тәуелділік; алгебралық өрнектер; өрнектер/теңдеулер және функциялар

Геометрия: геометриялық өлшеулер; геометриялық фигуралар; фигуралардың орналасуы мен қозғалысы

Мәліметтер және ықтималдық: Мәліметтермен жұмыс; мәліметтерді беру; ықтималдық

Сандар бөлімі натурал сандар; жай және ондық бөлшектер; бүтін сандар; нақты сандар; қатынас, пайыз және пропорция ұғымдарын түсінумен қатар оларды түрлі есептерді шығаруда қолдану біліктігін қамтиды.

Алгебра бөлімінің сұрақтары математикалық ситуациялық есептерді шығару кезінде заңдылықтарды анықтау мен алгебралық символдарды қолдануға бағытталған.

Геометрия бөлімінің тапсырмаларын орындау барысында оқушылар жазықтықтағы және кеңістіктегі фигуралардың, қабырғалардың ұзындықтарының, бұрыш өлшемдерінің қасиеттеріне талдау жүргізе білуі керек.

Дереккөз: http://text.ru/rd/aHR0cDovL3d3dy4xMDAtZWR1LnJ1L21 hdGVtYX Rpa2Ev MjU0ODQvaW5kZXguaHRtbD9wYWdlPTk %3D

Мәліметтер және ықтималдық бөлімі график және кесте түрінде берілген мәліметтері бар тапсырмалардан тұрады.

Тапсырманы орындағанда төмендегі нұсқаулықты басшылыққа алу ұсынылады:

1. Тапсырмаларды бар ықыласыңызбен оқыңыз және негізгі ақпаратты тауып алыңыз.

2. Есептердің суреттері, сызбалары, графиктеріне және физикалық үдерісті түсінуді жеңілдететін кестелерге көңіл аударыңыз.

3. Есептің шығарылуын жеңілдететін ықшамдалған сөйлемдерді құрастыру қажет.

4. Қажеттілігіне қарай схемалық сызба немесе сурет салуға тырысыңыз.

5. Көпшілік жағдайда есептің барлық шамаларын тиісті әріптермен белгілеп және оларға қажетті есептеулер жасап, жалпы түрде шығарған пайдалы.

6. Жалпы түрде шығарып алып, біркелкілігін талдап немесе бұрын шығарылған ұқсас есеппен салыстырып, оның дұрыстығына көз жеткізуге тырысыңыз.

1.2 Ғылыми жаратылыстану сауаттылығы

1-тапсырма Энергияның балама көздері дегеніміз – болашақта энергия алудың, берудің және пайдаланудың жиынтығы. Олар дәстүрлі энергия көздері тәрізді кеңінен таралмаған, алайда пайдаланудың тиімді, қоршаған ортаға зиян келтіру қаупінің төмен болуына байланысты қызығушылықты тудырып отырған сала болып табылады.

Сіздің ойыңызша энергияның балама көздеріне нелер жатады? Өз ойыңызды жазыңыз және дәлел келтіріңіз.

2-тапсырма. Қазақстанда энергияның балама салаларын дамытуға қолайлы аймақтар бар ма? Осы аймақтарды атаңыз және негіздеме келтіріңіз.

3-тапсырма. Энергияның балама салаларын дамыту не үшін қажет деп ойлайсыз?

4-тапсырма. Кейбір жанартаулық тау жыныстарында көптеген бос қуыстар болады (1-сурет).

1-сурет – Жанартаулық тау жыныстары

Бұл бос қуыстар қалай пайда болған? А. Тау жынысы жұмсақ болған кезде, жәндіктер оның ішінен шұңқырлар қазған.

В. Тау жынысы суыған кезде, оның ішінде газ көпіршіктері бөлініп шыққан.

С. Тау жынысы жұмсақ болған кезде, оған жаңбыр тамшылары тамған.

D. Тау жынысы суыған кезде, оның ішінен кішкентай тастар түскен.

5-тапсырма. Дүние жүзінің ең ірі гейзерінің бірі – Эксельсиор гейзері АҚШ Йеллоустон паркінің кереметі болып саналады. Оның су бұрқағы жағасы шың құзды және/немесе жартасты болып келетін көлдің ортасынан жоғары қарай атқылайды.

Гейзердің атқылауы барысында болатын құбылыстарды суреттеңіздер.

6-тапсырма. Америка Құрама Штаттарында жылына 640 ретке дейін болатын құбылыс бар. Ол құбылыс жазықтықтық Техас, Оклахома, Канзас, Небраско штаттарында жиі байқалады. Аталған штаттарда өмір сүретін адамдар табиғаттың бұл апатты құбылысынан жасырыну үшін өз үйлерінде қорғаныс баспаналар салады.

Бұл құбылыс қалай аталады?

7-тапсырма. Аласа таулы өлкелер Гүлжан еліміздегі аласа таулар туралы деректер жинап, аласа таулардың биіктіктерін кестеге енгізді (4-кесте).

4-кесте – Таулардың биіктіктері

Таудың атауы Биіктігі Қызылтас 1283 м Қызыларай 1565 м Кент 1415 м Қарқаралы 1403 м Баянауыл 1026 м

Гүлжан жинақтаған деректерін диаграмма түрінде көрсетпекші болды. Диаграмма салуды аяқтаңыздар (2-сурет).

2-сурет – Диаграмма