11-сынып қазақ тілі пәнінен сабақ жоспары

Қазақ тілі 15.10.18

Сабақтың тақырыбы: Қазақ шешендік өнерінің үшінші кезеңі

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: ХҮІІІ ғасырдағы қазақтың шешендік өнеріне тоқталу, «Жеті жарғыға» түсінік беру.

Тәрбиелік: тақырып мәтіні арқылы шешендікке, әділдікке тәрбиелеу.

Дамытушылық: ойлау қабілетерін арттырып, тіл мәдениетін, ой - өрісін жетілдіріп сөздік қорларын дамыту.

Сабақ түрі: жаңа сабақ

Сабақ әдіс - тәсілдері: СТО стратегиялары, сұрақ - жауап.

Көрнекілігі: жеті жарғы, слайд, видео - сабақ.

Пәнаралық байланыс: тарих, география, әдебиет.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі 3 - минут 1120 - 1123

Оқушылармен сәлемдесу.

Сынып оқушыларының сабаққа дайындығын, қатысу деңгейін қадағалау.

Сабағымызды бастамас бұрын үш топқа бөлініп отырайық. Оқушылар билердің нақыл сөздері арқылы топтасады. «Төле би» тобы, «Қазыбек би» тобы, «Әйтеке би» тобы. Топ басшыларына бағалау парағын беру.

ІІ. Қызығушылықты ояту сатысы. 5 - минут 1123 - 1128

«Қазақтар... мүдірмей кідірмей, ерекше екпінмен сөйлейді. Ойын дәл, айқын ұғындырады. Ауызекі сөйлеп отырғанның өзінде сөйлеген сөздер ұйқаспен, ырғақпен келетіндігі соншалық, бейне бір өлең екен деп таң қаласың»

академик В. В. Радлов

- Балалар, сендермен өткен сабағымызда қазақ шешендік өнерінің, бірінші, екінші кезеңдерімен танысқан болатынбыз. Жаңа сабағымызды бастамас бұрын үй тапсырмасына шолу жасап алайық.

Сұрақ - жауап.

Мұғалім: Ал, балалар, менің сендерге қояр сұрақтарым бар. Сұрақтарға ізденіп, жауап беруге тырысыңдар.

1. Шешендік өнер дегеніміз не?

Жауабы: шешендік өнер - сөз мәдениетінің жоғары формасы, грек сөзі - риторика деген ұғым.

2. Шешендік өнер негіздері:

Жауабы: Табиғи дарын, тума талант, жан - жақты білім, тынымсыз еңбек, жүйелі жаттығу.

3. Қазақ шешендік өнері неше кезеңге бөлінеді?

Жауабы: Зерттеушілердің пікірінше, шешендік өнер 5 кезеңге бөлінеді:

1. 11 - 13ғ.- Майқы би мен Аяз биден басталады.

2. 14 - 16ғ.- Асан қайғы мен Жиренше кезеңі.

3. 17 - 18ғ. Төле би, Әйтеке би, Қазыбек бидің уақытын атайды.

4. 18ғ.-«Хан - сұлтандарға қарсы шешендер»- Байдалы, Әз Жәнібек, Тіленші би, Шалқар би, т. б.

5. 19ғ.-«Би - болыстарға қарсы шешендер» Махамбет, Сырым батыр, Бала би, т. б.

4. Бірінші кезең өкілдеріне кімдерді жатқызамыз?

Жауабы: Олар Майқы би мен Аяз биден бастау алады. «Түгел сөздің түбі бір, түп атасы - Майқы би»

5. Екінші кезең өкілдерін ата?

Жауабы: Асан қайғы, Жиренше шешен, Едіге Құтлу Қабанұлы.

ІІІ. Жаңа сабақ. Видео - сабақ. Мәтін тарату. 5 - минут 1128 - 1133

Мұғалім: Жақсы, олай болса бүгінгі сабағымыз үшінші кезең өкілдеріне арналмақ. Ендеше дәптерімізді ашып, бүгінгі күнді, тақырыпты жазып қойыңдар.

Тәуке ханның қазақ руларын жинап, үш ұлысты топтап, олардың басына үш би қойғанын тарих пәнінен білеміз.

Үшінші кезең ХVIII ғасырда өркендеді. Шешендік өнердің қанат жаюына үш түрлі себеп болды.

1. Тәуке хан шашыранды қазақ руларын үш ұлысқа топтап, олардың басына қарадан шыққан үш би қойды.

2. Басқыншы жауларға қарсы күресте қол бастайтын қолбасылар мен сөз бастайтын шешен - билер.

3. Қазақ шаруаларының патша өкіметінің жазалаушы отрядына қарсы Ұлт - азаттық күресі

Хан жағынан елдік мәселелерді кеңесіп, ақылдасып отыратын Билер кеңесі құрылды. Билер кеңесінің брінде қазіргі Сырдария облысы, Ангрен өзенінің жағасында, Күлтөбе басында «Ханабад» атты тәуке ханның ордасында қазақтың әдет - ғұрып заңдарының жиынтығы «Жеті жарғы» заңы қабылданды. Үшінші кезең өкілдері: Тәуке хан,…