1914–1918 жылдардағы негізгі әскери қимылдар және соғыс салдары

§6. 1914–1918 жылдардағы негізгі әскери қимылдар және соғыс салдары

. Соғыстың басталуы және майдандар

Басталу себебі:

Еуропадағы ірі державалардың (Германия, Англия, Франция, Ресей) отарлар мен нарықтар үшін күресі.

Балқан түбегінде Австро-Венгрия мен Сербия арасындағы ұлттық және саяси қайшылықтар.

1914 ж. 28 маусым – Сараевода австриялық тақ мұрагері Франц Фердинанд серб ұлтшылы Гаврило Принцип тарапынан өлтірілді.

Бұл оқиға үлкен державалар арасындағы шиеленісті соғысқа ұластырды.

1914 ж. тамызда Австро-Венгрия Сербияға соғыс жариялады, ал одақтастық шарттары бойынша Еуропаның барлық елдері соғысқа тартылды.

Тараптар

Құрамына кірген елдер

Антанта

Англия, Франция, Ресей (кейін Италия, АҚШ, Жапония)

Үштік одақ (кейін Төрттік одақ)

Германия, Австро-Венгрия, кейін Осман империясы мен Болгария

Майдандар:

Батыс майдан – Бельгия және Франция аумағында.

Шығыс майдан – Ресейге қарсы.

Балқан және Таяу Шығыс майдандары – кейін қосылды.

2. Негізгі әскери кезеңдер мен шайқастар

1914 жыл — соғыстың алғашқы кезеңі

Неміс жоспары – «Шлиффен жоспары»:Германияның басты мақсаты – Францияны 6 аптада талқандап, сосын Ресейге соғыс ашу.→ Германия Бельгия арқылы Францияға шабуыл жасады.

Марна шайқасы (қыркүйек 1914 ж.)

Париж түбінде неміс армиясы 40 км-ге дейін жақындады.

Француздар мен ағылшындар бірігіп Марна өзенінің бойында қарсы шабуыл жасады.

Маңызы: Германияның «қауырт соғыс» жоспары толық күйреді.

Француз халқы бұл шайқасты «Францияны сақтап қалған соғыс» деп атады.

1914 ж. қорытындысы:

Екі тарап бір-бірін тез жеңе алмады.

Соғыс ұзақ позициялық соғысқа айналды (траншеялар қазылып, майдандар бекітілді).

1915 жыл — соғыстың жаңа тәсілдері мен одақтастардың өзгеруі

Германия шығыс майданда Ресейді әлсіретуге тырысты.

Ақпан-наурыз: неміс әскерлері Шығыс Пруссиядан орыс әскерін ығыстырды.

Мамыр: Варшава және Польша аймақтары немістердің қолына өтті.

Ипр шайқасы (сәуір 1915 ж.)

Бельгиядағы қала маңында Германия алғаш рет улы газ (хлор) қолданды.

15 мың сарбаз зардап шекті, 5 мыңы қаза тапты.

Кейін екі жақ та газтұмылдырық пайдалана бастады.

Бұл — химиялық соғыстың басталуы.

Италияның рөлі:

Бұрын Үштік одақта болған Италия Антантамен құпия келісімге келіп, 1915 жылы Австро-Венгрияға соғыс жариялады.

Осылайша Үштік одақ ыдырады, орнына Төрттік одақ (Германия, Австро-Венгрия, Болгария, Осман империясы) құрылды.

1915 ж. қорытындысы:

Германия Ресейді соғыстан шығара алмады.

Батыста теңіздегі шайқастар басталып, ағылшын флоты неміс жағалауларын қоршауға алды.