2025 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс туралы таныстырылым

1916 жылғы Қазақстандағы ұлт- 1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-

азаттық көтеріліс азаттық көтеріліс. Көтерілістің Көтерілістің шығу себебі әлеуметтік- шығу себебі әлеуметтік- экономикалық және саяси экономикалық және саяси

сипаттағы факторлар. сипаттағы факторлар.

Көтерілістің басталуына патшаның Көтерілістің басталуына патшаның 1916 1916 ж. 25 маусымндағы « ж. 25 маусымндағы «Түркістан Түркістан мен Дала мен Дала өлкесін өлкесінен 19-дан 43- ен 19-дан 43- жасқа дейінгі ер-азаматтарын қара жасқа дейінгі ер-азаматтарын қара

жұмысқа алу жөніндегі» жарлығы жұмысқа алу жөніндегі» жарлығы

түрткі болды. түрткі болды.

патша жарлығы мен көтеріліске деген патша жарлығы мен көтеріліске деген

көзқарас бір мәнді болған жоқ: бай- көзқарас бір мәнді болған жоқ: бай-

феодалдардың бір бөлігі, жергілікті феодалдардың бір бөлігі, жергілікті

әкімшіліктің кейбір шенеуніктері патша әкімшіліктің кейбір шенеуніктері патша

жарлығын қолдап, оны орындауға жарлығын қолдап, оны орындауға

шақырды. шақырды.

Революцияшыл топ (Ә.Жангельдин, Революцияшыл топ (Ә.Жангельдин,

А.Иманов, Т. А.Иманов, Т.Бокин Бокин,) жарлыққа қарсы ,) жарлыққа қарсы шығып, оны орындауға қарсыластық шығып, оны орындауға қарсыластық

көрсетуге шақырса, көрсетуге шақырса,

Либералдық-демократиялық топ ( Либералдық-демократиялық топ (Ә. Ә. Бөкейханов Бөкейханов, , А. А. Байтұрсынов Байтұрсынов, , М. М. Дулатов Дулатов және т.б.) күші басым үкіметке қарсы және т.б.) күші басым үкіметке қарсы

шығудың халықты қырғынға ұшыратарын шығудың халықты қырғынға ұшыратарын

ескертіп, сабыр сақтауға шақырды. ескертіп, сабыр сақтауға шақырды.

Көтерілістің аса ірі ошақтары Көтерілістің аса ірі ошақтары

Жетісу Жетісу, , Торғай Торғай болды. болды.

Жетісуда – Т.Рысқұлов, Т.Бокин Жетісуда – Т.Рысқұлов, Т.Бокин

Торғайда - Ә.Жангельдин, Торғайда - Ә.Жангельдин,

А.Иманов А.Иманов

Орал оьлысы – С. Меңдешев, Орал оьлысы – С. Меңдешев,

Ә.Әйтиев Ә.Әйтиев

Маңғыстауда – Ж.Мыңбаев. Маңғыстауда – Ж.Мыңбаев.

Торғай Торғай көтерілісі көтерілісі (басшылары А. (басшылары А. Иманов, Ә. Жанкелдин) 50 мыңдай Иманов, Ә. Жанкелдин) 50 мыңдай

адам қамтыған ірі қозғалыс адам қамтыған ірі қозғалыс

болды. А. Иманов көтерілісшілерді болды. А. Иманов көтерілісшілерді

ондыққа, елулікке, жүздікке, ондыққа, елулікке, жүздікке,

мыңдыққа бөлді. Арнайы мыңдыққа бөлді. Арнайы

мергендер бөлімшесі құрылды. А. мергендер бөлімшесі құрылды. А.

Иманов бас сардар болды. Оның Иманов бас сардар болды. Оның

жанында әскери кеңес жұмыс жанында әскери кеңес жұмыс

істеді. істеді.