4-сыныпқа арналған бастауыш сынып сабақ жоспары

Қастеев, Әбілхан (1904-1973) [ 11 бет ]

Кіріспе

Танысу

Қастеев, Әбілхан (1904-1973) – қазақтың әйгілі кескіндемешісі, график суретші, қазақ бейнелеу өнерінің негізін салушылардың бірі, Қазақ ССР-ы халқының суретшісі.Туып-өскен - жері Алматы облысына қарасты Жаркент қаласының жанындағы Шежін ауылы. Топырақ бұйырған жері Алматы қаласы.1929 жылдан 1931 жылдары Қастеев Николай Гаврилович Хлудовтың көркем студиясында оқыды (Хлудовтың Қазақстанда тұрған кезінде). Содан кейін білім алуын 1934 - 1937 жылдары Мәскеу қаласында Крупская атындағы көркем студиясында жалғастырды.Қазақстанның халық суретшісі (1944). Қазақстан Суретшілер одағы басқармасының төрағасы (1945-1956). Еңбек жолын Түрксіб темір жол құрылысында жұмысшы болып бастады. Москвадағы көркемсурет студияларында Н.Г.Хлудов пен И.Бродскийден сабақ алды (1929-1936). Халық өмірінің алуан көріністерін шынайы бейнелеген мыңнан астам көркем туындыларды дүниеге келтірген.Әбілхан қол өнеріне, одан соң суретшілік өнерге жастайынан бейім болған. Анасы Айғанша кілем, алаша, бау-басқұр тоқуға, сырмақ сыруға, шым ши жасауға шебер адам болыпты. Әбілхан осы халық өнеріне бала кезінен көз қанықтырып, анасына ою өрнектер салуға көмектесіп, сурет өнеріне қолын үйретіп өседі. Оның 1930-1931 жылдары салғ

Бір ғана туындысы 413 мың долларға бағаланған бейнелеу өнерінің дарабозы

Қазақстан Республикасының халық суретшісі, Ш.Уәлиханов атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Әбілхан Қастеевтің туғанына 110 жыл толды.

Кезінде қазаққа мұрын шүйіре қарағандар «жалшыдан суретші шықпайды» деп кемсіткенмен, сурет салу мен бейнелеу өнерін, өзі айтқандай, «таудың бұлағынан, қойдың құлағынан, ешкінің мүйізінен, анасының оюынан» үйреніп, жалшы дегендерге жалынан ұстатпай, бейнелеу өнерінің қас шебері, дарабозы атанған Әбілхан Қастеев туындыларына сұқтанбаған көз, сүйсінбеген көңіл кемде-кем шығар.

Жұрттың сурет десе жүректері зырқ ете қалатын сонау ескілеу заманда-ақ, қой соңында жүріп-ақ көңіліне жаққан көріністерді тасқа қашап, топыраққа, құм бетіне салып жүріп, өзін ессіз осы салаға біржола байлаған Әбіхан Қастеев соңына бояу тілімен жазған төрт мыңға жуық рухани мұра қалдырыпты. Қалпы қарапайым болғанмен, туындысы жалпы ұлттық деңгейден артып, әлемдік көзқарастың құндылығына айналған Қастеев туындыларының құндылығы да, құны да күн өткен сайын арта түскендей.

Суретші шығармаларына жүрек көзімен үңіле білген әрбір адам Қастеев бояуларының жасандылығы жоқ, саф таза табиғилығына тәнті бола түсер еді. Осы тәнті көңіл қазақ сурет-бейнелеу өнері дарабозының шығармалары әлем суретшілерінің арасында да даралығымен даралана түсуде. Қазақстан сурет өнерінің, оның ішінде қазақ суретшісі деген рухани көш-керуеннің көшбасында тұрған Қастеевтің бір ғана туындысының 413 миллион долларға бағаланғанын біріміз білсек, біріміз біле бермеспіз. Жуырда ғана суретшінің кіндік қаны тамған Алматы облысы, Панфилов ауданында өткен суретшінің туғанына 110 жыл толуына орай өткізілген «Тума талант мұрасы» атты халықаралық конференцияда бас қосқан Қазақстан, Ресей, Қырғыз, Қытай суретшілері мен өнертанушы ғалымдары, суретшінің ақын, жазушы, суретші, саясаткер жерлестері тума талант иесі Әбілхан Қастеев шығармашылығының сан қырлы бояу тілімен бедерленген дала философиясының сырларына үңілді. Қастеев шығармаларының ғасырдан-ғасырға ұласып келе жатқан өміршеңдігін, табиғи болмысын дәріптеді.

1967 жылы «Қазақстан жерінде» атты акварельдік топтамасы үшін Ш.Уәлиханов атындағы Мемлекеттік сыйлық берілген Әбілхан Қастеевтің аты Шымкент қаласындағы көркемсурет училищесіне, Алматы облысы, Панфилов ауданындағы Алтыүй ауылдық орта мектебіне, 1984 жылы Қазақ КСР-ның мемлекеттік мұражайына беріліп, ал 2004 жылы 100 жылдық мерейтойы ЮНЕСКО көлемінде туған жері – суретшілік қасиет дарытқан Шежін ауылында аталып өтіп, Жаркент қаласында Әбілхан Қастеевтің көркемсурет галереясы ашылып, аудан орталығындағы бір көшеге суретші есімі берілген-ді.

Әбілхан Қастеевтің шығармалары халық өмірінің қалтқысыз айнасы, шынайы шындығы. Әбілхан Қастеев – қазақ мәдениетінің таным-тарихы. Рухани тарихтың құрамындағы өзінше жеке өзен секілді. Қазақ мәдениетін жаңа кезеңге көтерген қас шебер дегенімізбен, Қастеевтің ұлы суреткерлік әлемін зерттеп, оны бүгінгі ұрпақ арасында дәріптеу ісі сол 100 жылдық мерейтоймен шектелген-ді. Тіпті, Қастеевтің туылған күнін мұнай магнаттары мен қазіргі шенділер мен шекпенділердің туылған күндерін жалаулатып беріп тұратын басылымдардың беттерінен де көре алмайсыз. Әрбір шығармасы бір әлем болып танылған суреткердің туғанына 110 жыл толса да бірде-бір ғылыми конференция ұйымдастырылмаса керек.

Осы жағдайлар жамбасына батқан суретшінің жерлестері Қазақстан Суретшілер одағына, Алматы облысының әкімдігіне хат жолдап, осы конференцияның өтуіне ұйытқы болған еді. Қазақстан Суретшілер одағының ұйымдастыруымен өткен бұл конференцияда сөз алған Алматы облысы әкімінің орынбасары С.Мұқанов, Т.Жүргенов атындағы театр және көркемөнер академиясының доценті, өнертану ғылымының кандидаты А.Асылбекова, суретшінің туған ауылынан түлеп ұшқан Мәжіліс депутаты Р.Сәрпеков, жазушы Б.Нұржекеұлы, ақын Оразақын Асқар, Қазақстан Жазушылар одағының хатшысы С.Қалиев, Қазақстан Суретшілер одағының төрағасы Б.Өмірбеков, өнертанушы М.Жұмағұлов, суретші Ш.Дәрімбетов, қытай, қырғыз өнертанушылары Әбілхан Қастеев шеберлігінің шыңына өрлеп, табиғи да таза болмысының құпиясына, суретшінің жан тазалығына, қарапайым, бірақ, құдыретті болмысына барынша үңілуге тырысты. Көркем дүниелерін көркем сөзбен дестеледі. Суретшінің 110 жылдық мерейтойы құрметіне Алматы облыстық әкімдігінің қолдауымен шығарылған «Жетісу суретшілері» атты фотоальбомның тұсаукесері, Қазақстанның түкпір-түкпірінен келген және жергілікті суретшілердің сурет көрмесі өтті.

Дәнеш Рақышев атындағы Үшарал халық театры суретшінің өмірінен сыр шертер драмалық шығарманың тұсауын кесті. Ең кереметі, жан-жақтан келген суретшілер Қастеевтің туған ауылы Шежінге саяхаттап, Қастеев шығармашылығына шабыт берген «Бестөбе», «Шақпақты», «Көлсай» мен «Көксайды» апта бойы аралап, сурет салып, фотосуретшілер болса, қойнауы тұнған тарих Панфилов ауданын фототарихқа түсіріп алып қайтты. Тума талант иесі, сурет өнерінің қас шебері Әбілхан Қастеевтің 110 жылдық мерейтойы облыстық Кербұлақ, Балқаш, Панфилов аудандарының мәдени күндеріне ұласты. Сырт қараған адамға барлығы ретімен, көңілге қонымды өткен секілді көрінгенмен, «әттеген-ай» дегізетін жәйттер де көзге көрінбей қалған жоқ.

БІТКЕН ІСКЕ СЫНШЫ КӨП, ДЕГЕНМЕН…

«Біткен іске сыншы көп».., дегенмен, Жаратқан ие көретін көз, сезінетін сезім берген соң, бұл жиынның әйтеуір өткізу керек болған соң өткізе салынған сипатын байқамау мүмкін емес. Конференцияға жиналған халықтың да туған топырағынан шыққан дарабозының қадіріне жете білмей, әлсін-әлсін қол соғумен сөйлеушілердің сөзін бөліп, асығыс мінез танытқандары ата-бабамыздан келе жатқан «өз-өзіңді жаттай сыйла, жат жанынан түңілсін», «қанына тартпағанның қары сынсын» деген аталы сөзін ұмытқандарын байқатты.

Біле білсек, бұл конференция сырттан келген қонақтар үшін емес, осы жердің халқы үшін маңызды емес пе. Есесіне, Қастеевтен гөрі, Астана, облыстан келген шенділерге деген құрмет айрықша сезіліп тұрды. Жаркент қаласынан суретші атына берілген көше де көңілден шықпады. Есесіне М.Қожамияров, Розыбакиев, Мұхамәди, Ниязова есімдерін иеленген көшелер қаланы қақ жарып жатса, қос дарыны, ән өнерінің дүлдүлі Дәнеш Рақышев пен қазақ бейнелеу өнерінің дарабозы Әбілхан Қастеевтің есімдері берілген көшелер көзден таса, құлақтан тыс елеусіз тұста жатыр. «Әттең-ай» дейсің осындайда. Өзгелерге жарбаң ете қалатын жалпақшешей пейіліміз өзімізге келгенде неге тарыла қалады екен? Болмаса, қазақтың өнеріне, рухани әлеміне Әбілхан көкеміз де, Дәнеш ағамыз да ұйғыр ақыны Мұхамәдиден кем үлес қоспаған шығар. Екеуі де тек Жаркент өңірінің ғана емес, қазақтың маңдайына сирек бітетін өнер жұлдыздары емес пе еді?! Екеуіне аудан орталығының көрнекті жерінен көше беріп, сол көшенің бойына жарқыратып суреттерін іліп қойса, ешкім бізге «бұларың не?» демес еді.

Абайға жүгіне айтсақ, қарның ашады, қаның қайнайды. Айтатын адам, еститін құлақ қалмай бара жатқандай. Сонда, қазірдің өзінде жанын батыс әлемі жаулап алған жас ұрпаққа қазақтың Әбілханындай дараларын қалай танытамыз дейді халқымыз. Жаркент топырағына біткен рухани дүниемізге үңілсек, бүгінде жандүниеңді бір үрей билейді. Ал ол үрейдің алдын бүгін алмасақ, ертең кеш болатын секілді.

Осы орайда Тәуелсіздік алғалы бергі орын алып келе жатқан тағы бір үрей: жүзге, руға бөлініп, әр жүз, әр ру өзінен шыққан ұлыларын ғана ұлықтау үрдіс алып келеді. Бұл қазақтың рухани-мәдени өресін төмендетпесе, өркендете қоймас. Қастеев конференциясынан кейін көңіліме кілкіп қалған өз сөзім осы, артық айтсам, оқырман кешірер.

Серік МҰҚАНОВ, Алматы облысы әкімінің орынбасары:

Қашанда мақтан тұтамыз

– Ұлттық кәсіби сурет мектебінің іргетасын қалаған алғашқы қазақ суретшісі және жаратушы суреткерлік дарын мен қажыр-қайратты молынан берген, соның бәрін азаматтық парызым деп білген Әбілхан Қастеевтің біздің…