5 сыныпқа арналған ұлттық ойын ашық сабағы

Ашық сабақПәні: Дене шынықтыруСынып: 7Сабақтың тақырыбы: «Ұлттық ойын – халық мұрасы»Сабақтың мақсаты: а) теориялық: ойын түрлерін, мазмұныны, ережелерін, ерекшелігін меңгерту.ә) жетілдіру: өз алдына шұғылдануға қажеттілігі мен қабілеттілігін жетілдіру.б) тәрбиелік: Ойындардың тәрбиелік мәніне назар аудару.

Құрал – жабдықтар: Ысқырық, тоғызқұмалақ тақтасы, асық, т. б.Сабақтың мазмұны:ДАЙЫНДЫҚ КЕЗЕҢ1. Оқушыларды сапқа тұрғызу10 минутСпорттық киімдеріне назар аудару2. Сынып санын түгендеу. Себепсіз оқушыларды анықтау3. Рапорт қабылдау. Рапортты дұрыс тапсыруын қадағалау.4. Оңға, солға, кері бұрылу жаттығуларын орындау. Бұрылыстарды дұрыс орындауын қадағалау5. Қозғалмалы бой жазу жаттығулары- Қолды жоғары ұстап аяқ ұшымен жүру.- Екі қол белде өкшемен жүру- Екі қол белде аяқтың ішкі және сыртқы қырымен жүру.- Бір қалыпты деңіл жүгіру.- Тіркеме адыммен оң және сол бүйірімен жүгіру.- Арқаны алға қарата оң иықпен қарап жүгіру.- Алға қарай созылған қол алақанына екі тізені тигізу жүгіру.- Қол алақанына аяқтың ішкі, сыртқы қырын тигізе жүгіру.- Өкшені артқа көтеріп, екі алақанға тигізе жүгіру.- Екі қол тізеде, толық отырып жүру.- Отырып секіре жүру.- Дем алу, дем шығару.- Аяқ ұшымен өкшесімен, сыртқы ішкі қырымен жүруін ескерту. Оң және сол бүйірімен жүгіруін ескерту. Алақанға аяқтың ішкі сыртқы қырының, өкшенің тиюін ескерту. Отырып жүру, жүгіруін ескерту.Саптағы бой жазу жаттығулары- Саппен келіп бірнеше қатарға тұру.- Қолды белге ұстап, басты оңға және солға айналдыру.- Қолды иыққа ұстап, ш

Тәртіпті сақтау.

Бір-бірін итермеу.

Ойын барысында құмалақтарды шашпау.

Тоғызқұмалақ

Ойынға қатысты ортамен, ойын ережесімен, тарихы мен құралдарымен таныстыру:

Ойынның тарихы: Тоғызқұмалақ ойынының сақ, ғұндар дәуірінен бері қарай 4 мың жылдық тарихы бар. Оны түркі тілдес халықтардың ішінде: Қырғыз, Өзбек, Қазақ, Қарақалпақ, Түрік және Алтай елдерінде ойнайды.Тоғызқұмалақты «Қойшылар алгебрасы» деп те атайды. Себебі бұл ойынды алғашында өрісте қойларын жусатып жіберген қойшылар ойнайтын болған. Жерден ұя-шұңқырлар қазылып, құмалақпен ойналған бұл ойын қазір он сегіз отаудан және екі қазаннан тұратын арнайы тақтада жүз алпыс екі таспен ойналады.

Ережесі:Тоғызқұмалақ ойыны – тақ сандар мен жұп сандардың өзара тартысы. Бастапқыда әр отауда тоғыз құмалақтан орналасады. Ойынды солдан оңға қарай кез келген отаудан бастап жүруге болады. Ол үшін жүріс жасалатын отаудан орнына бір құмалақ қана қалдырып, қалған сегіз құмалақты түгелімен аласыз да, келесі отаудан бастап әрбір отауға қолдағы құмалақ біткенше бір-бірден салып шығасыз. Ойыншылардың мақсаты – неғұрлым көп құмалақ алу. Сондықтан ойын үстінде әрбір ойыншы өз отауларындағы құмалақтарды шамасы келгенше жұп ұстауға, қарсы жақтың отауларын тақ жасап отыруға тырысады. Тақ санды отауларға үздіксіз шабуыл жасалады. Қазандарға ойыншылардың ұтыстары жазылады.

Тоғызқұмалақ ойыны негізінен екі адамның арасында өтеді. Ойынды кім бастайтынын жеребе тарту арқылы анықтайды. Ойынды бастайтын ойыншыны бастаушы деп, ал қарсыласын қостаушы деп атайды. Тоғызқұмалақ ойынында қарсыластар алма-кезек жүрістер жасап отырады.Ойынды бастаушы ойыншы өзінің кез-келген отауынан жүре алады. Ол үшін ойыншы жүріс жасайтын отауының ішінде бір құмалақ қалдырады да, қалған құмалақтарды қолына алып, келесі оң жағындағы отаудан бастап (сағат тіліне қарама-қарсы бағытта), қолындағы құмалақтар таусылғанша бір-бірден салып шығады. Егер соңғы құмалақ қарсыластың отауларының біріне түсіп және сол отаудағы құмалақтар санын жұп жасаса онда бұл жүріс табысты болды деп есептелінеді де, ойыншы сол отаудағы құмалақтардың барлығын өзінің қазандығына салып алады.Мақсаты:Тоғызқұмалақ өнерінің өміршеңдігін түсіндіру. «Тоғызқұмалақ» ойыншының жылдам ойлауына, есептеудің түрлі тәсілдерін меңгеруіне ықпал етеді және бабаларымыздың осал адамдар болмағанына көз жеткізеді.

ТОҒЫЗҚҰМАЛАҚ

Қызықтырған есепшіні, ойлыны,

Бабалардың бұл – ежелгі ойыны.

Екі адамға тең бөлінген «мал – жайы»,

Ойнау үшін тақтасы бар арнайы.

Бар он сегіз ұясы оның – кіші отау,

Екі қазан үлкен келген – іші отау.

Бір жүз алпыс екі – барлық құмалақ,

Сексен бірден – екі ойыншы тұр қамап.

Әрқайсысының сегіз ұя – «ойы» бал,

Әр ұяның дәл тоғыздан «қойы» бар.

Екі ойыншы – екі «қойшы» кезекпенен,

Түсіреді ұяға «қой» есеппен.

Бір-бірінің ұясына айдайды,

«Қой – құмалақ», санын жіті аңдайды.

Ұяда қай жұп болса «қой» - құмалақ ,

Бәрі қарсы қазанға кеп құламақ .

Солай талай қой қазанға түседі,

Есепке оны екі қойшы тізеді.