7 сынып, Домбыра үйірмесі, ҚМЖ

«Домбыра» сабағы

Мектеп:

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сынып:7

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Қазақ халық аспабы домбыра. Домбыра аспабының шығу тарихы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

Домбыраның үні құпия, сиқырлы, әсем болса, оны бейнелеп, жасау соншалықты сан алуан шеберлік пен қажырлы еңбек етудің нәтижесі екенін ұғындыру арқылы оқушылардың ұлттық сана – сезімін оятып, қазақтың қара домбырасының асыл қасиетін қастерлей білуін ұғындыру. Домбыра аспабы туралы әндер үйрене отырып, шығармашылық қабілеттерін дамыту.

Сабақтың мақсаты:

Қазақ халқының музыкалық мұрасы - домбыраның шығу тарихы, түрлері, домбыраның құрылысы жөнінде мағлұмат беру. Домбыраның құрылысы мен жасалу жолы туралы түсінік беру.

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі

Педагог әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Ой қозғау. Мұғалім сөзі:

- Қазақтың ұлттық музыкалық аспаптары дегенде көз алдымызға не елестейді?Қазақтың ұлттық аспаптары туралы не білеміз?Білгенімізді қағазға түсірейік. Оқушылар өз білгендерін қағазға түсіреді. Өз жазғандарын тақтаға шығып түсіндіреді.- Домбыра аспабының құрылысын есімізге түсірейік?Бас, құлақ, шайтантиек, мойын, перне, шанақ, қақпақ, тиек, түйме, астыңғы ішек, үстіңгі ішек.Домбыраны қолыңызға алған кезде қандай ойда боласыз? Қалай жасалады екен, кім жасайды екен, оның түрлері бар ма деген сұрақтар келетін болар. Міне, бізде осы сұрақтарға жауап іздеп көрдік. Сонымен алғашқы танысуды шағын ғана шеберханадан бастасақ.1. Мынау домбыра жасайтын шеберхананың жалпы көрінісі2. Шеберлердің ұлттық аспаптарды жасайтын құралдары қарапайым тілмен айтқанда қару - жарағы:)3. Шеберлер жұмыс үстіндеБүгін біз домбыра туралы білімімізді толықтыратын боламыз.Ең алдымен домбыраның шығу тарихы мен таныстырайын. (2 оқушыға домбыра туралы слайдтан оқытамын.. Домбыраның суреті слайдтта көрсетіледі.)

Домбыра туралы мәліметтер жинау және онымен бөліседі.

Өз тапсырмаларын таныстырады және бағалайды.

Ақпараттық қағаздарды кесте, сурет, сызба т.б. түрде оқушыларға ұсынылады.

«Бес саусақ» әдісі

Смайлик-тер арқылы бағалау

Музыка хрестоматия

Фоно хрестоматиясы

Интернет ресурстары

Тақырыптық суреттер мен сөздер

Сабақтың ортасы

Сабақтың соңы

Домбыра — ерте заманнан бері халқымызбен бірге келе жатқан, оның рухани жан серігіне айналған музыкалық аспаптардың бірі. Домбырада күй, терме, ән қосылып орындалады. Күй, терме – қазақ халқының музыкалық мұраларының бірі. Ол әр түрлі аспапта орындалуына байланысты қобыз, сыбызғы және домбыра күйлері деп аталады. Домбыра екі, кейде үш шекті шертіп немесе қағып ойнайтын музыкалық аспап ретінде танымал. Қазақ жерінін әр өлкелерінде тұратын халық шеберлері домбыраны өз қалауынша әр түрлі үлгіде жасады. Оған қайың, қарағай, жөке, шырша, үйеңкі ағаштарын пайдаланған.Домбыраның шанағын бөлшек ағаштардан ойып жасады. Алғашқы кезде перне саны 5 - 7 дейін болса, кейін 9 - 19 дейін жеткен. Қазақстан жерінде домбыра пішіні түрлі болған.Мысалы: Оңтүстік пен батыс өлкелерінде сопақшаланып немесе дөңгеленіп келсе, ал орталық, сол түстік және шығыс өлкелерінде, көбіне домбыра шанағының бұрыштары үшкірленіп жасалынған.6000 жылдық тарихы бар аспапты қазіргі таңда шеберлердің әр қайсысы өзінің білгенінше дайындап жатыр. Алайда оларға ешқандай кінә таға алмайсын, себебі бұл аспапты дайындаудың әлі күнге дейін мемлекеттік стандарты жоқ. Ал стандарт болу үшін арнайы зерттелуі қажет. Домбыра аспабының ш

Рефлексия:

Мен не білдім?

Бүгін мен не үйрендім?

Мен үшін қандай тапсырма қиын болды.

Ал қай тапсырманы мен оңай орындадым?

Қойылған сұрақтарға жауап береді

Рефлексия тәсілі бойынша кері байланыс жүргізеді.

Платформа жүйесінің пайыздық есептеу нәтижесі

Жұмыс дәптері.

Табиғи материалдар

Рефлексия

«Домбыра» сабағы

Мектеп:

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сынып:7

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Домбыраның құрылысы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

Қазақтың домбыра аспабында ойнау, орындау барысында музыкалық сауттылық элементтерінен білім беру. Оқушының музыкалық қабілеттерін күйлерді орындау және тыңдау барысында дамыту.

Сабақтың мақсаты:

Домбыраның құрылысы мен жасалу жолы туралы түсінік беру.

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі

Педагог әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Қазақтың қара домбырасы – қазақ халқының ұлттық музыкалық аспабы. Домбыраның қазақ тарихында алар орны өз алдына, мәні мен мазмұны, өзіндік қасиеті тым биік. Домбыра әр қазақтың жүрек пернесін шертер күй болып төгіледі, әсем әнге сүйемел болады, өсиетті жыр-толғауларға арқау болады, термелерді тербейді. Қазақ даласында қалыптасқан күй мектебі осы күнге шейін өз маңыздылығын жоғалтқан емес. Күй атасы Құрманғазы дүниеге келген батыс топырағынан қаншама күйшілер шығып, әлемді мойындатты. Домбыра ХХІ ғасыр бренді. Шығыс халықтарының әрбірінде домбыраға ұқсас бірнеше ішекті аспаптары бар, бірақ қазақ үшін домбыраның орны әрдайым өзгеше.Құрлысы: Бас, құлақ, шайтантиек, мойын, перне, шанақ, қақпақ, тиек, түйме, астыңғы ішек, үстіңгі ішек. Домбыра — ерте заманнан бері халқымызбен бірге келе жатқан, оның рухани жан серігіне айналған музыкалық аспаптардың бірі. Домбырыда күй, терме, ән қосылып орындалады. Күй, терме – қазақ халқының музыкалық мұраларының бірі. Ол әр түрлі аспапта орындалуына байланысты қобыз, сыбызғы және домбыра күйлері деп аталады. Домбыра екі, кейде үш шекті шертіп немесе қағып ойнайтын музыкалық аспап ретінде танымал. Қазақ жерінін әр өлкелерінде тұратын халық шеберлері

Домбыра туралы мәліметтер жинау және онымен бөліседі.

Өз тапсырмаларын таныстырады және бағалайды.

Ақпараттық қағаздарды кесте, сурет, сызба т.б. түрде оқушыларға ұсынылады.

«Бес саусақ» әдісі

Смайлик-тер арқылы бағалау

Музыка хрестоматия

Фоно хрестоматиясы

Интернет ресурстары

Тақырыптық суреттер мен сөздер

Сабақтың ортасы

Сабақтың соңы

Домбыраның шанағын бөлшек ағаштардан ойып жасады. Алғашқы кезде перне саны 5 - 7 дейін болса, кейін 9 - 19 дейін жеткен. Қазақстан жерінде домбыра пішіні түрлі болған.Енді балалар домбыра аспабының қасиеттілігі қандай екенін айтайық.Домбыра – еңбекқорлыққа үйретеді.Домбыра – шежірені білуді талап етедіДомбыра – адамның ішкі – жан дүниесін емдеп, көңілін көтереді, денсаулықты нығайтады.Домбыра – иманды болуға жол ашады.Домбыра – әдебиеттің дамуына ықпал етеді.Домбыра – жарысу мен таласуға, ізденуге баулиды.Музыка тыңдау: Құсайынов «Мереке»

Қалыптастырушы бағалау.

Оркестр құрамындағы аспатарды қайталау.Оқушылардың білімін бағалау. Оқушылардың білімін саралап тиісті бағасын қою.

Үйге тапсырма беру: «Оркестр құрамындағы аспаптар» оқу. Музыка аспаптарының суретін салу.

Оқушылар жұмыстарын мақтап , мадақтау.

Рефлексия:

Мен не білдім?

Бүгін мен не үйрендім?

Мен үшін қандай тапсырма қиын болды.

Ал қай тапсырманы мен оңай орындадым?

Қойылған сұрақтарға жауап береді

Рефлексия тәсілі бойынша кері байланыс жүргізеді.

Платформа жүйесінің пайыздық есептеу нәтижесі

Жұмыс дәптері.

Табиғи материалдар

Рефлексия

«Домбыра» сабағы.

Мектеп:

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сынып:7

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Домбыраның отырысы мен аспап ұстауы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

Қазақтың домбыра аспабында ойнау, орындау барысында музыкалық сауттылық элементтерінен білім беру. Оқушының музыкалық қабілеттерін күйлерді орындау және тыңдау барысында дамыту.

Сабақтың мақсаты:

Домбырада қалай отыруды біледі.

Домбыра ұстау ережелерін үйрену.

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі

Педагог әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Оқушылармен сәлемдесу кезекшімен сұхбат. Құрал-жабдықтарын тексеріп шығу. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

Екі шектің бірін қатты,

Бірін сәл-сәл кем бұра.

Нағыз қазақ қазақ емес,

Нағыз қазақ – домбыра.

Домбыраның ойнау дағдылары.

Домбырашының дұрыс отырысы,екі қолдың қойылымы,перне басып ойнау, дұрыс ұстау,есту қабілетін дамыту,нотаны үйрету,нотаны ойнау,ырғақты ойнау,ырғақты меңгеру ,қағыс түрлерін үйрену.

Бұл тапсырма сабақ тақырыбын өзгеше тәсілмен ашуға көмектеседі. Сабақты ойын түрінде өткізу ұсынылады.

«Бес саусақ» әдісімен бағалау.

Музыка оқулығы

Музыка хрестоматиясы

Сабақтың ортасы

Сабақтың соңы

Сол қолдың саусақтарын дұрыс қою.Екі ішекті ноталарды ойнау дағдылары өлшемдегі дұрыс ойнау дағдысы,паузаларды санап ойнау,нүктелі ноталарды ойнау дағдылары. Домбырашының отырысы және аспаптың орналасуыДыбыстың таза әрі құлаққа жағымды шығуы домбырашының отырысына және аспаптың дұрыс орналасуына тығыз байланысты. Домбыра үйренушілеріне орындықта дұрыс отыру мен аспапты дұрыс ұстауды үйрету өте мән берелік жұмыс. Домбырашыны орындықтың алдыңғы жартысына, оң аяқты сол аяқтың үстіне қойып (ұлдар үшін: сол аятың тізесінің үстіне оң аяқ тобығының сәл жоғарғы тұсы орналасуы керек) отырып ойнайды.Қыз балалардың отырысының ұлдарға қарағанда сәл өзгешелігі бар, бұл ұлдар мен қыздардың киім ерекшелігіне байланысты. Үйренуші аспапты қысылмай, қымтырылмай меңгеруі үшін киімі денеге тар болмай, емін - еркін отыруы қажет. Әсіресе екі иықты түсіріп, еңкеймей, тік отыруға жаттыққан жөн. Орындықта дұрыс отырмау, мысалы, еңкіш отыру, шалқақ отыру немесе қырын отыру домбырашыға ыңғайсыздық тудырып, сол қолдың дұрыс орналаспауына, оң қолдың білезік буынының дұрыс қалыптасуына, шынтақтың денеге қысылып, иықтың бір - бірінен жоғары болуына әкеп соқтырады. Домбырашының сол аяғы еденге нық басылып, денесі

Домбыраның басы сол иықтың деңгейіне дейін көтеріліп, шанақтың төменгі бүйірі оң аяқтың үстіне орналасады да, ал жоғарғы бүйірі кеудеге тақалып тұруы керек. Оң қолдың шынтағы қақпақтың ішекке дейінгі бөлігіне тиектің сыртқы жағынан орналасады. Домбыраның сабы (гриф) сол қолдағы сұқ саусақтың үшінші буыны мен бас бармақтың екінші буынының аралығында ұсталып, бас бармақ екінші (ортаңғы) саусақтың тұсына дәл келіп тұруы керек. Бұл жағдай домбырашының негізгі отырысы болып есептелінеді.

Кейде отырыстың биік немесе аласалығына байланысты негізгі отырыстың өзгеріп кетпеуі үшін, домбырашының, орындығы бойына лайық (төмен немесе жоғары) болуы шарт. Оң және сол қолдардың жеңіл де әрі жылдам қозғалыстары аспапты дұрыс ұстауға тығыз байланысты.

Рефлексия:

Мен не білдім?

Бүгін мен не үйрендім?

Мен үшін қандай тапсырма қиын болды.

Өз тапсырмаларын таныстырады және бағалайды

Оқушылар

Домбыра аспабында қалай ұстауын,отыруын толығымен танысып үйренеді.

Қойылған сұрақтарға жауап береді.

Дескриптор нәтижесінде «Үш шапалақ»тәсілі арқылы бағаланады

Қалыптастырушы бағалау.

Нота хрестоматиясы

Фоно хрестоматия

Интернет ресурстары

Музыка хрестоматиясы

Кері байланыс тақтайшасы

«Домбыра» сабағы

Мектеп:

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сынып:7

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Перне басып ойнау, жаттығулар

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

Оқушыларға домбыра аспабы туралы, домбыраныңи құлақ күйін келтірудегі ерекшеліктері өзіне ғана тән саздық ерекшелігі жөнінде мағұлмат беру. Домбыраның бұрауын білу. Оң, теріс бұраудағы күйлерді қағыс түрлерін меңгеру. Күйді орындаумен қарат тарихын, шығу тарихын, аңызын біліп қастрлеуге үйретеді.

Сабақтың мақсаты:

Қағыс қағып үйренеді

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі

Педагог әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Аспапта ойнап үйрену үшін, ең алдымен, адамға ынта, жігер және талпыныс керек екені айтпаса да түсінікті. Жаныңыз қаламаса, оны сізге ешкім де күштеп үйрете алмайды. Екіншіден, бұл аспапта ойнап үйрену үшін арнайы мамандарға немесе домбыраны жетік білетін танысыңызға жүгінгеніңіз абзал. Домбыра – оңай игеріле салатын аспап емес. Оны үйренудің өзіндік әдісі, тәсілі бар. Тек бойында таланты, құлшынысы бар жандар ғана бұл аспапты өздігінен игере алады. Ол үшін:

Ең алдымен, аспапты дұрыс таңдай білу керек. Иә, бүгіндері домбыраны сатып алғысы келетін адам оны кез-келген базардан, музыкалық аспаптар дүкенінен таба алады. Алайда мамандар ұлттық аспапты арнайы шеберханадан сатып…