7 сынып географиясына арналған зерттеу әдістері конспектісі

Далалық зерттеу жұмыстары қоршаған орта жөнінде алғашқы мәліметтерді теруді білдіреді. Бұл термин қоғамдық және жаратылыстану ғылымдарында (биология, экология, картография, геодезия, геология, география, геофизика, палеонтология, археология, антропология, этномузыкология, лингвистика,социология)кең пайдаланылады.

Далалық зерттеулер жергілікті , ғимараттан тыс жерде , жүргізіліп, зертханаларда өткізілген зерттеулердің нәтижелерін жоққа шығаруы мүмкін. Далалық зерттеулер арқылы қоршаған ортаның немесе табиғи кешеннің компоненттері жөнінде ақпарат алуға болады. Мысалы ауа райын зерттеу үшін арнайы құрал-жабдықтардың көрсеткіштерін тіркеп, болжам жасауға мүмкін. Мысалы, атмосфералық қысым төмендеген жағдайда ауа температурасы жылынады және жел көтеріледі.

Ау рай жөнінде мәлімет оның компоненттерін зерттеу арқылы пысықталады. Ауа қысымы барометрмен, ауа температурасы термометрмен, желдің жылдамдылығы анемометрмен, ал желдің бағыты флюгермен өлшенеді.

Тапсырма: әр құралдардың пайдалану аясын анықтап, өлшем бірлігін атау.

Ауа райын зерттеудің маңызы неде?

Мысалы, топырақты зерттегенде –оның сыртқы белгілерінің(түсі, құрылысы, құрамы, құрылымы, жаңа түзінділер мен қосылыстар) жиынтығын сипаттау арқылы ақпарат қорытындылады. Топырақта физико-химиялық және биологиялық үрдістердің нәтижесінде топырақ түзілу үздіксіз жүріп жатады. Топырақтың морфологиясын зерттеу далалық және зертханалық әдістер бойынша жүргізіледі. Далалық әдісті топырақ кесіндісін (көлденең профилін) шұңқыр қазу арқылы жүргізеді. Топырақтың морфологиясын білу үшін оның құрылысын (қабаттарын және олардың қалыңдығын), түсін, құрылымын, әр түрлі қосылыстарды, жаңа түзінділерді анықтайды. Сондай-ақ, топырақтың гранулометриялық құрамын топырақ түзуші тау жыныстарының сипатына, ылғалдылығына, органикалық заттарға , судың дәміне (тұщы, ащы, кермек және т.б.) қарай белгілейді. Зертханалық әдіс бойынша жоғарыда келтірілген морфоогиялық анықтаулар топырақ құрылысын бұзбай, жәшікпен алынған үлгілерде, монолиттерде жүргізіледі.

Тапсырма:

Топырақ үлгілерін зерттеп жоспар бойынша сипаттама беріңіздер:

А) түсі, В) құрылымы, С) ылғалдылығы

3. Өзеннің шаруашылықта маңызы зор. Оның аңғарын, жағада жинақталған тау жыныстарын , су ағысының жылдамдығын анықтау үшін далалық зерттеу әдісі қолданылады. Ол үшін өзен жағалауында екі оқушы өзен арнасынын бір кесіндісінің ,мысалы 10м қашықтықта бас жағынан, жеңіл ағаш немесе пластмасса бұйымды жібереді. Екінші оқушы кесіндінің соңына осы заттың неше уақытта жеткенін сағатқа қарап (3 рет) өлшейді. Солай өзеннің орташа жылдамдығы жөнінде ақпарат алынады.