Абай – дана, Абай – дара қазақта мақаласы

Павлодар облысының білім беру басқармасы

«Железин ауданының білім беру бөлімі»ММ

«Березовка негізгі жалпы білім беру мектебі» КММ

Тақырыбы: Мағжанның «педагогикасы» арқылы болашақ ұрпақты тәрбиелеу әдістемесі

Бағыты: Гуманитарлық

Секция: Мұғалімдер

Орындаған: Ергешбек Мереке Ботажанқызы

Бастауыш сынып Мұғалімі

Жас маман педагог

Захаровка аулы 2023 ж

Павлодар облысы Железин ауданы

Ақтау аулының «Березовка НЖББМ»

Бастауыш сынып мұғалімі

Ергешбек Мерекенің

«Мағжанның «педагогикасы» арқылы

Болашақ ұрпақты тәрбелеу әдістемесі»

атты ғылыми зерттеу жобасы

Пікір

Қазақ әдебиетінің жарық жұлдызы, алаш қайраткері, лирик ақын Мағжан Жұмабаев - поэзия падишасы. Жұмабаев өлеңдерінде халықтын әлеуметтік мәселелерін қозғады. Қазақ педагогикалық ағартушылықтың негізін педагог ақын өз еңбегінде халқын білімге, өнерге, тәлім - тәрбиеге шақырады...

Бұл зерттеу жұмысында бастауыш сынып мұғалімі Ергешбек Мереке ақынның өмірі мен шығармашылығын тереңірек талдап, «Мағжанның педагогикасын» саралап болашақ ұрпақты тәрбиелеуде әдіснеме ретінде алып отыр. Жалпы қазақ педагогикасының негізін қалаушы қазақ ағартушылардың есімдерін атай кетіп, сомен қоса әлем педагогикасының негізін қалаушы педагогтерге шолу жасауы ерекше өзіндік орын алып отыр. Ергешбек Мерекенің бұл зерттеу жұмысын ғылыми жоба жарысына ұсынуға болады деген пікірдемін.

Ергешбек Мереке Ботажанқызы - әдебиеттегі ақын, жазушылардың өлеңдерін мәнерлеп оқуда мектепішілік мұғалімдер арасында өзінің интелектуалды қасиетін көрсетіп жүрген мұғалім, зерттеу жұмысына сәттілік тілеймін.

Пікір жазған: Жусупова Г.Е

Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі

Педагог - зерттеуші

Аннотация

Мағжанның «педагогикасы» арқылы болашақ ұрпақты тәрбиелеу әдістемесі

«Мағжанның «Педагогикасы» арқылы болашақ ұрпақты тәрбиелеу» атты зерттеу жұмысында Мағжан Бекенұлы Жұмабаевтың «Педагогика» кітабын дәріптеу мақсатында болашақ ұрпақты тәрбиелеу мәселесі қарастырылады.

Пәні мен нысаны: Мағжан Жұмабаевтың «Педагогика кітабын» басшылыққа алдым.

Ғылыми жобаның мақсаты:

Болашақ жастарға зор сенім артқан Мағжан шығармаларының зерттелуіне өзіндік үлес қосу. Мағжанның «педагогикасының» сырын ашу. Қазақ педагогикалық ағартушылық көзқарасының қалыптасу кезеңдерін анықтау,

Болашақ ұрпақты өнер - білімге, тәрбиеге шақыру.

Ғылыми жобаның міндеттері :

Мағжанның «Педагогика» кітабын талдау.

Мағжанның педагогикасының тәрбиелік ерекшелігін саралау.

Жұмабаевтың шығармашылық еңбектеріне оқырманның

қызығушылығын арттыру.

Ғылыми жобаның өзектілігі:

Мағжан Жұмабаевтың «Педагогика» кітабы бір ғасыр өтседе негізгі мәнін жоймаған, қазіргі таңда да педагогикалық әдістеме ретінде үлкен қолданысқа ие. Мағжанның «Педагогика» кітабында баланы тәрбиелеу негізін қалыптастыруда нәрестелік кезден бала ер жетіп есейген кезге дейінгі аралықта педагогикалық және психологиялық тұрғыдан тәрбие беру жолдары қарастырылған.

Ғылыми жобаның барысы мен кезеңдері:

Мағжан Бекенұлы Жұмабаевтың шығармашылық еңбегінің тәрбиелік мәнін айқындау, педагогикалық ағартушылық көзқарасының кең өрісін, болмысын байыптау, әлем педагогтерінің педагогика ұғымын қазақ өмір-салтына жіктелініп алынған ақынның «Педагогика» еңбегін дәріптеу.

Ғылыми жоба кіріспе және негізгі мәселені қамтитын екі бөлім және зерттеу бөлімі мен қорытындыдан тұрады. Кіріспеде ақынның өмірі мен шығармашылығы, негізгі бөлімде тақырыптың өзектілігі қарастырылып, оған мағлұматтар көрсетіліп, жобаның мақсаты және мақсатқа жету міндеттері көрсетілген.

Зерттеу жаңалығы:

«Мағжанның «Педагогика» кітабын» танытуға үлес қосуға талпыныс. Педагогика ғылымын терең зерттеу, болашақ ұрпақты тәрбиелеуге ұмтылыс.

Ғылыми жобаның әдіс - тәсілдері:

- Көркем әдебиетті зерделеу.

- Интернет көздерінен ақпарат алу.

- Талдау, салыстыру, қорытындылау.

- Сауалнама жүргізу.

Ғылыми жобаның проблемасы:

Бала тәрбиесінің әлсіздігі.

Баланың бойында ұлттық құндылық, салт - дәстүр, әдет - ғұрыпқа деген махабаттың аздығы.

Кейбір ата - аналардың бала тәрбиесіне жеткілікті түрде назар аудармауы.

Жаһандану заманында балалардың телефонға тәуелділігі;

Ғылыми жобаның проблемасын шешу жолдары: Егер біз, Мағжан атамыздың «Педагогика» кітабын дәріптеу мақсатында көптеп ісшалар, мектепішілік апталықтар, ата - аналармен бірігіп жобалар өткізсек өсіп келе жатқан өскелең ұрпақтар - ұлттық құндылықтармен, әдет - ғұрыптармен танысып, тәрбие аясы және білім деңгейлері айтарлықтар жоғары деңгей көрсететін еді.

Қорытынды:

Осы жобаны әрбір бала тәрбиелеп отырған ата-аналарға, әрбір шәкірт оқытып отырған ұстаздарға басқада педагогика саласында жүрген тәрбиешілерге Мағжан Бекенұлы Жұмабаевтың «Педагогика» кітабын оқуға және өмірлік тәлім - тәрбие беруде пайдалануға ұсыну.

Мазмұны

Кіріспе................................................................................................................5

I-Тарау. Мағжан Бекенұлы Жұмабаевтің өмірі мен шығармашылығы.......6

1.1 Мағжан Бекенұлы Жұмабаевтың өмірбаяны.............................................7

Мағжан Бекенұлы Жұмабаевтың шығармашылығы................................8

Негізгі бөлім

II-Тарау. Педагогика ғылымы........................................................................11

2.1 Мағжан Жұмабаевтың педагогикалық ойлары........................................12

2.2 Педагогика - тәрбиелеу пәні......................................................................13

Зерттеу бөлімі

2.3 Мағжан Жұмабаевтың «Педагогика» кітабы............................................14

2.4 «Педагогика» кітабының бөлімдері.........................................................15

III-Тарау. Тәрбие................................................................................................16

3.1 «Толық адам» тұжырымдамасы...................................................................17

Қорытынды.........................................................................................................18

Пайдаланылған әдебиеттер................................................................................19

Кіріспе

Бүгінгі жаһандану дәуірінде әлемде болып жатқан өзгерістер соның ішінде рухани, адами құндылықтар, болашақ ұрпақ тәрбиесі - ең өзекті мәселе. Заман ағымының үздіксіз дамуы ата-бабамыздан мирас болып келе жатқан рухани құндылықтарымызды, бала тәрбиелеудегі басты қағидаларды сақтау оңай емес. Ырғағы мен желісі жылдам болып жатқан заманда болашақ ұрпақтарымыздың мінез-құлқы да күн сайын өзгеруде. Өкінішке орай, дамыған заманның жеңіл өмірімен күн кешкен жастарымызға ақша табу мәселесімен сыртта жүрген ата-аналар тек материалдық жағынан қамтамасыз етіп, рухани байлық жағынан яғни дүниетаным, тәлім-тәрбиеге келгенде аз сусындатып жатыр. Жас өспірім бала - жаңа өсіп келе жатқан жас бұтақ. Оны қалай баптасаң, солай өседі, сондай жеміс береді. Сіздің әрбір жасаған қимылыңыз - сіздің тәрбиеңіз екенін ұмытпаңыз. Бала - ата - ананың айнасы. Ата - ана қалай тәрбиелеп бағыттайды, бала солай қарай ұшады. Құрметті ата - ана сол себептен бала тәрбиесіне көп көңіл бөліңіз !

Жас ұрпақ - біздің болашағымыз. Сол жас ұрпақты тәрбиелеу біздердің мойнымызға жүктелген үлкен міндет. Осы орайда, болашақ ұрпақты тәрбиелеу мәселесін шешу жолдарын ұсынуды жөн көріп отырмын.

Бала тәрбиелеудің басты мәселесі - баланың бойына тәрбиені, рухани құндылықтарды сіңіре білу.

«Тәрбие - кең мағынасымен алғанда, қандайда болса бір жан иесіне тиісті азық беріп, сол жан иесінің дұрыс өсуіне көмек көрсету деген сөз» (Мағжан Жұмабаев). «Тәрбие - тал бесіктен» - демекші балаға тәрбиені ес біле бастағаннан үйрете білуіміз керек.

Бала тәрбиелеу барысында сіздерге Мағжан атамыздың «Педагогика кітабын» ұсынбақшымын. Бұл кітапта баланың дүниеге келгеннен бастап: дем алуы, тамыр соғысы, өсуі, тамақтануы, ұйқысы сомен қоса жан тәрбиесінеде баланың ойлауы, қиялы, іскерлігі жағынан тереңдете түсіндіріле кетіп және балаға дұрыс білім беру, өсіру, жетілдіру туралы атап өтеді. Мағжанның қазақ тілі мен бастауыш мектеп педагогикасын дамытуғада үлесі зор.

Осы өсіп келе жатқан өскелең ұрпақты тәрбелеу барысында салт-дәстүрімізді, әдет-ғұрпымызды, өсиет - өнегелерімізді баланың бойына құя білсек, өткен тарихымызды баяндап, болашаққа жол сілтесек, білім нәрімен тереңірек сусындатсақ міне, сонда болашағымыз жарқын, ұрпағымыз кемел болмақ!

I-Тарау. Мағжан Бекенұлы Жұмабаевтың өмірі мен шығармашылығы.

1.1 Мағжан Бекенұлы Жұмабаевтың өмірбаяны

Мағжан Бекенұлы Жұмабаев 1893 жылы 25 маусымда қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, ақынның енді өз атымен аталатын ауданда, Сасықкөл жағасында туған. Бұл өлке бұрын Ақмола облысы, Петропавл уезі, Сарыайғыр болысы, кейін Полуденовский болысы, бертін Бейнетқор, тағы бірде Булаев ауданы деп аталған. Мағжан Жұмабаев - Алаш қозғасысының қайраткері, ақын, қазақ әдебиетінің жарық жұлдызы. Азан шақырып қойған аты - Әбілмағжан. Атасы - Жұмабай қажы. Әкесі Бекен саудамен айналысатын дәулетті кісі болған. Анасының есімі - Гүлсім. Гүлсім Қызылжарда тұратын керей Әшірбек деген саудагердің қызы. Мағжан бойындағы серілік, ақындық қасиеттер әкеден болса, жүрегінің жұмсақтығы, нәзіктігі, жолдас, достыққа қалтқысыздығы, жұртқа қайырымдылығы осы шешеден деседі.

Мағжан төрт жасынан бастап балалары мен туыстары үшін құрылған Бекеннің үй мектебінде оқи бастайды. Мұғалімі шығыстың көптеген тілдерін білетін башқұт ұлтының жоғорғы білімді жас жігіті Ақия Ақанов болды. Ол шығыс тілдері мен шығыс әдебиетін оқытты. Арифметика мен географиядан сабақ берді. 1905-1910 жылдар аралығында Мағжан Петропавл қаласының медресесінде (теологиялық семинарияда) араб, парсы, түрік тілдерінде оқып, түркі халықтарының тарихымен тереңірек танысты.

1910 жылдың күзінде ол Уфаға келіп, сол кездегі жоғарғы рухани оқу орнына теңестірілген әйгілі «Ғалия» медресесіне оқуға түсті. Мағжанның рухани қалыптасуына осы медреседе сабақ берген Ғалымжан Ибрагимов айтарлықтай әсер етті. 1917 жылы оқуын алтын медальмен аяқтады. Жұмабаев Петропавлға қайта оралып, мұнда азаматтық соғыстың зардабын тартады, педагогикалық курстарда оқытушы болып қызмет етіп және өлеңдер жазумен айналысты.

1923 жылы Мағжан Ташкент қаласына көшіп келіп, оқытушылық ғылыми жұмыспен айналысады. Түркістан халық комитетінің жолдауымен Мағжан Жұмабаев Мәскеудегі жоғары әдеби көркем - өнер институтына оқуға түседі. Сонымен қатар Мағжан Жұмабаев Шығыс еңбекшілерінің Коммунистік университетінің студенттеріне қазақ әдебиеті мен қазақ тілі стилистикасы бойынша дәріс берді.

1927 жылы Мағжан Петропавлға қайта оралады, педагогикалық практикум мен совет партия мектебінде оқытушы болып қызмет етеді.

1929 жылы Мағжан тұтқындалып, 10 жылға сотталады. 1936 жылы Максим Горькийдің өтінішімен ақын мезімінен бұрын босатылады.

1937 жылы 30 желтоқсанда Мағжан қайта қамауға алынады, 1938 жылдың 19 наурызында «халық жауы» ретінде атылады.

1961 жылы Мағжан Жұмабаев ақталады, бірақ оның өлеңдеріне тыйым салынады. 1987 жылы ақын толық ақталады.

1.2 Мағжан Бекенұлы Жұмабаев шығармашылығы

Мағжан Бекенұлы Жұмабаев алғашқы шығармашылық жолы 1909 жылдан 1917 жылдың ақпанын қамтиды. Алғаш жазған поэзияларынан бастап ақын ерекше дарындылығымен таныла бастайды. Тұңғыш жинағы 1912 жылы «Шолпан» атты өлеңдер жинағымен шықты.

1913 жылдан Мағжан өмірі мен шығармашылығының жаңа кезеңі басталды. Ол орыс әдебиетінің мәдениетінен нәр алып, осының негізінде Батыс және әлем әдебиеттерімен кеңірек танысуға бел байлайды.

Мағжанның өлеңдерінде ұлт-азаттық көтеріліс жайында баяндайды. Ақын үшін «Өз ұлтын ұмытпаған батыр-нағыз батыр». Сол себепті өлеңдер жинағында жас ақын жоңғар шапқыншылығына қарсы күрескен батырлардың есімдерін атап өтті.

Жұмабайұлы өлеңдерінде ел ішіндегі әлеуметтік мәселелерді көтерді («Шын сорлы»), халқын өнер білімге шақырды («Өнер-білім қайтсе табылар?», «Балалық шақ», «Осы күнгі күй», «Жазғы таң», «Қарағым»). Елімен бірге күйзеліп, туған жеріне арнап өлең жазды «Туған жерім-Сасықкөл», «Туған жер». Бірқатар өлеңдерін махаббат тақырыбына арнады («Сүйгеніме», «Алданған сұлу», «Гүлсім ханымға», «Жас келін», «Зарлы сұлу». Мағжан шығармаларында романтикалық сарын, әсіресе оның символистік арнада жазған өлеңдерінен айқын байқалады. Ақын символизмі болашақ пердесін ашатын жаңа мифология туғызды, келешек суретін салу саясатшылардың емес, ақындардың қолында екендігін көрсете біліді («От», «Пайғамбар», «Күншығыс», «Жаралы жан», «Айға»). «Мен жастарға сенемін» атты өлеңі қуат пен сөнбес жалын жас ұрпаққа рухани күш беріп, қазіргі таңда өмірлік ұранға айналды деуге болады.

Мен жастарға сенемін

Арыстандай айбатты,

Жолбарыстай қайратты-

Қырандай күшті қанатты

Мен жастарға сенемін!

Көздерінде от ойнар,

Сөздерінде жалын бар,

Жаннан қымбат оларға ар,

Мен жастарға сенемін!

Жас қырандар - балапан,

Жайып қанат ұмтылған.

Көздегені көк аспан.

Мен жастарға сенемін!

Шығармашылығының екінші кезеңінде (1917-1924) Жұмабаев Жұмабаев журналистикамен айналысады, ағартушылықта жұмыс істейді.

1917 жылдың желтоқсан айында өткен Жалпықазақтық съезде Мағжан Жұмабайұлы Алашорда үкіметі жанынан құрылған Ағарту коллегиясының мүшесі болып сайланады.