Абай дана, Абай дара қазақта кеш сценарийі

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ

БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ

МИНИСТРЛІГІ

«БАЛДӘУРЕН» РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ОҚУ- САУЫҚТЫРУ ОРТАЛЫҒЫ

«Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында жас ақындар мен

әдебиетшілер жиыны 14-ауысым барысындағы

«Абай — дана, Абай — дара қазақта» атты

әдеби -сазды кештің сценарийі

Жауаптылар:

Калиева С.С. Сарсенбаева Д.Ж. Дыбыс режиссері:

Пермяков Е.Е. Өткізілу орны: РОСО «Балдәурен», концерт залы Өткізілу уақыты: 05.11.2019 ж. сағат 20:00 Қатысушылар: ауысымның қатысушылары, қонақтар, мұғалімдер. Мақсаты: Ұлы ақынның өнегелі өмірімен таныстыру, ақынның даналығын, рухани асыл мұраларын насихаттап, өлеңдерін, әндерін мәнерлеп айтқызу. Көркем сөйлеуге, өз бетімен іздене білуге, шығармашылыққа баулып, жақсы көңіл-күй сыйлау. Міндеттері:

 Оқушылардың ұлы ақын жайлы білімдерін кеңейту;  жеке тұлғалық шығармашылық қабілеттерін дамыту;  көркем сөйлеу, сахнада өз-өздерін ұстау шеберліктері мен жауапкершіліктерін арттыру; Құрал жабдықтар: музыкалық сүйемелдеу, микрофондар Жүргізушілер:

Слайд 1 Іс-шараның барысы:

Пролог

1 оқушы

Жүрегін шырақ етіп жандырған кім? Жырымен жан сусынын қандырған кім?

Өзіне –өзі орнатып ескерткішті, Мұра қып, кейінгіге қалдырған кім?

2 оқушы Ерте оянып , ойланып , ержеткен кім?

Талабын тас қияға өрлеткен кім? Құбажан, құрбақан құм, құла қырда,

Өлеңнің бесігінде тербеткен кім?

3 оқушы Соқтықпалы, соқпақсыз жерде өскен кім?

Үнінен әділдіктің лебі ескен кім? Арманын аттандырып келешекке , Біздермен осы күнгі тілдескен кім?

4 оқушы Тайсалмай, мыңмен жалғыз алысқан кім?

Жауына найза сөзін шанышқан кім?

Өзендей құйған барып көк теңізге, Лермонтов, Пушкиндермен табысқан кім?

Слайд 2 (Абайдың портреті) (Звучат фанфары, выходят ведущие)

Слайд 3 Жүргізуші: Армысыздар,құрметті әдебиет сүйер қауым! Қазақтың біртуар ұлдарының бірі, данышпан ақын, ойшыл, дана ғұлама, қазақ әдебиетінің шоқтығы биік ірі тұлғасы Абай Құнанбайұлының 175 жылдық мерейтойына арналған «Абай — дана, Абай — дара қазақта» атты әдеби-сазды кешімізге қош келдіңіздер! Слайд 4 Ведущий: Добрый день, уважаемые гости и балдауреновцы! Мы рады приветствовать вас на литературно-музыкальном вечере, посвященном жизни и творчеству великого поэта – Абая Кунанбаева. Абай Кунанбаев - великий поэт, гордость казахского народа. Родился в бывшей Семипалатинской области, среди голубых Чингизских гор.

Слайд 5 Бейнебаян (Құнанбайдың түсі)

Слайд 6 Көрініс 1 (Абайдың әжесі мен келіндері бесіктегі баланы тербетіп отырады. Үйге хабаршы кіреді.)

- Аман-есенсіздер ме? - Ау, амансың ба, айналайын? - Баланың бауы берік, ғұмыры ұзақ болсын! - Аумин, айтқаның келсін, айналайын. - Сіздерге Құнеке «қамдансын» деп сәлем айтты. Бүгін молда шақырып, азан айттырып, нәрестеге «Ибраһим» деген ат бермекші. (Әжесі мен келіндері таң қалып, бір-біріне қарап, қалады.) Жүргізуші: Абайдың дүниеге келуі қазақ арасында Ісләм дінінің кең қанат жайған уағымен тұспа-тұс келді. Бұл тұс жаңа туған нәрестеге арабша ат қоюдың белең алған кезі еді. Бірақ жат тілден енген бөгде еісмдерге тілдері келмеген, яки діни есімдерді қастерлі санап, мұсылмандық атауларды баттита атауды бия деп санаған қазақ әйелдері сәбилеріне жұртқа ұғымды, құлаққа жылы естілетін қазақы есімдерді өздері тауып, қойып алатын еді.

Әжесі: Әлди, әлди Абайым, Атқа тоқым жабайын, Тыста жүрген анаңды Қайдан іздеп табайын. -Ұлжан, ау, Ұлжан қайдасың? Баланы ал. Слайд7,8,9 Жүргізуші: Абайдың ата-тегі, тәрбиеленіп шыққан ортасы Тобықтының шынжыр балақ, шұбар төс, ауқатты отбасы болған. Әкесі Құнанбай аға сұлтан, болыс болса, аталары Өскенбай, Ырғызбай атақты, әйгілі билер болған. Болашақ ақын жас кезінен өлең, әңгімеге әуес болып, әжесі Зере мен анасы Ұлжан аңыз- әңгімелерін барлық ынтасымен тыңдайтын. Ауыл молдасы Ғабитханнан арабша сауат ашқан Абайды әкесі он екі жасында Семейге оқуға жібереді. Абай Ахмет- Ризаның медресесінде оқыды. Медреседен кейін үш ай «Приходская школада» орысша оқиды. Слайд10 Ведущий: Имя гениального сына степи, великого поэта казахского народа, мыслителя, ученого, композитора Абая в наше время известно всему миру. Стихи и песни, философские воззрения, слова и мысли его находят отклик в сердцах людей своею человечностью, любовью, глубиной.

Жүргізуші: Сахна төріне Абай атамыздың «Айттым сәлем, Қаламқас» әнімен Қабылқақ Ғазизды шақырамыз. Павлодар облысы, қарсы алыңыздар. Слайд 11виде

Слайд12 Жүргізуші:Өмір Абайды ерте есейтті. Он бес жасында үйленіп, жиырма бір жасында болыс болған Абай енді халықтың мұң-зарын, арман- тілегін өз құлағымен естіп, өз көзімен көретін болды. Халық өмірі мен әдет ғұрпын жетік білетін және Шығыс пен Батыс ілімінен мол хабардар, зиялы Абай дау- шарларда, сөз қақтығыстарында ескі билерді оңай тосылдырып, өзінің жаңа заманның басы екенін ашық танытып үлгерді. Баласының басқа шауып, төске өрлеп бара жатқаны Құнанбайды ойландырмай қоймады. Слайд13

Көрініс 2 (Құнанбайдың Абайға айтқан үш міні)

Слайд14 Жүргізуші:Абай алғашқы өлеңін 10 жасында жазған. Абай өлеңдерінің тақырыбы жан-жақты әлеуметтік аясы кең. Өлеңдері халықты өнерге, білімге, ғылымға шақырады, әрі жанға жайлы, жүрекке жылы тиетін махаббат өлеңдері болып келеді. Сондықтан Абай өлеңдері XIX ғасырдағы «қазақ қоғамының айнасы» деп те аталады. Ведущий:Музыка и поэзия – едва ли не самые ценные жемчужины человеческой культуры, и сейчас мы с вами услышим прекрасные стихи Абая Кунанбаева.

Өлеңдерін жатқа оқу

Слайд15 Жүргізуші:Абай бір жағынан шығыс классиктері Низами, Сағди, Қожа Хафиз шығармаларын оқыса, екінші жағынан А. С. Пушкин, А.И. Герцен, Н.А. Некрасов, М.Ю. , Л.Н. Толстой, мұраларын оқып, терең таныс болған, Батыс әдебиетінен Гете, Дж. Байрон сияқты ақындарды оқып, Дрепер, Спиноза, Спенсер, Льюис, Дарвин сынды ғалымдардың еңбектерін зерттейді. Ведущий:Абай был не только поэтом, переводчиком, но и музыкантом, глубоким знатоком и тонким ценителем казахской народной музыки; он создал ряд мелодий для своих стихов. Слайд16 бейнебаян Жүргізуші: «Желсіз түнде жарық ай» әнімен Алимжанов Әлібек, Павлодар облысы, қарсы алыңыздар.

Слайд17 Жүргізуші: Әннің де естісі бар, есері бар. Тыңдаушының құлағын кесері бар, Ақылдының сөзіндей ойлы - күйлі. Тыңдағанда көңілдің өсері бар, -деп жырлаған Абайдың өлеңге, әнге қояр талабы мен талғамы өте жоғары болды. Абайдың осы талабын жалғастырушы шәкіртерінің бірі-Шәкәрім Құдайбердіұлы. Ол ағасы Абай сияқты, өлеңді өнер деп білген. Оның әрбір өлеңі ұйқасқа қысылмайды, сөздері сара-сара, мағыналы да терең мазмұнды. Олай болса, Шәкәрімнің «Бұл ән бұрынғы әннен өзгерек» әнімен Абылғазы Сұңқар, Павлодар облысы. Қарсы алыңыздар.

Слайд18 Ведущий:Больше всего на свете Абай Кунанбаев любил свой народ. Все думы и помыслы великого мудреца были посвящены будущему страны казахов. Предвидя наступление нелегких, подчас тревожных времен, Абай оставил

своим потомкам слова напутствия, которые составили целую книгу – «Қара сөздер – Слова назидания». Жүргізуші:Абайдың қара сөздері (Ғақлия) – ұлы ақынның сөз өнеріндегі көркемдік қуатын, философиядағы даналық дүниетанымын даралап көрсететін классикалық стильде жазылған прозалық шығармасы. Жалпы саны қырық бес бөлек шығармадан тұратын Абайдың қара сөздері тақырыбы жағынан бір бағытта жазылмаған, әр алуан.

Слайд19 бейнебаян Қара сөздері Слайд20 Жүргізуші: Құлақтан кіріп, бойды алар, Жақсы ән мен тәтті күй. Көңілге түрлі ой салар, Әнді сүйсең менше сүй,- демекші, сірә да Абай әнін шырқамайтын қазақ жоқ. Олай болса, баршамыз қосылып, «Көзімнің қарасын» орындасақ, қалай қарайсыздар? Слайд21Көзімнің қарасы караоке

Слайд22 Ведущий: В 1890-91 годы в свет вышли 18 стихотворений поэта, но после этого Абай перестал писать стихи, так как он начал писать свои известные слова назидания ( Қара сөздер). Вторая причина была в том, что у Абая были сложные отношения с местной аристократией, которые пускались в различные судебные тяжбы с поэтом, чинили ему различные препятствия. И конечно же, все это доставляло определенные проблемы, не давало поэту творческой свободы.

Слайд 23 Жүргізуші: Соңғы жылдары барымта мен ұрлықтың арқасында мол дәулетке ие болып, байып алған Оразбай Абайға қарсы топтың басшысына, көсеміне айналды. Ашықтан-ашық жаулық әрекетке көшті. Оразбай тобы 1984 жылғы сайлау кезінде інісі Оспанды болыстыққа өткізбей тастауы, қадірлескен жақын досы Ерболдың Оразбай жағына шығып кетуі Абайға қатты соққы болды.

Слайд 24 Көңілім қалды достан да, дұшпаннан да

Слайд 25 Ведущий: Абай как властитель дум вызывал дикую зависть, озлобление, проявившиеся в самых коварных формах. Последние удары судьбы связаны со смертью его сыновей Абдрахмана и Магавьи. Абай отверг лечение недуга и добровольно обрек себя на смерть.

Слайд 26 Бейнебаян (Тәкежанның Абаймен қоштасуы)

Слайд 27

Жүргізуші: Көп адам дүниеге бой алдырған, Бой алдырып, аяғын көп шалдырған, Өлді деуге бола ма, ойлаңдаршы, Өлмейтұғын артына сөз қалдырған, - деп төрелігін өзі шешкен Абай бүгін жарқын бейнесімен де, жалынды жырымен де бізбен бірге. Слайд 28 Қазір сол Жидебайда ақынның өзі тұрған үйде әдеби-мемориалдық мұражай бар.

Слайд 29

Ведущий: В этом музее самыми ценными реликвиями являются фотографии Абая, которые были сделаны еще при жизни поэта. Первое фото было сделано в 1896 году в городе Семей, где поэт изображен вместе с сыновьями Акылбаем и Турагулом. На втором фото - Абай вместе со своей семьей, фото это датировано 1903 годом.

Слайд 30 Жүргізуші: Қазақ даласындағы ақыл-ойдың шамшырағы атанған Абайдың артында қалған ұрпақтары да осал емес. Ұлы ақынның ұрпақтары патшалық, содан кейін кеңестік жазалау саясатының құрбаны болды. Қуғындау мен жер аударылудың нәтижесінде олар тағдырдың тәлкегінен сан-саққа бытырады. Абай шөберелерінен бірін-бірі жақын танымастан Ұлы Отан соғысына 10 ұл, бір қыз аттанады. Слайд 31 Оның ішінен Алпаш Жебірайұлы мен Мағауиядан тарайтын шөбересі Ишағы Жағыпарқызы соғыстан аман келген. Жыл өткен сайын ұлы ақынның ұрпағының қатары сиреді, қазіргі таңда Абайдың екі әйелінен тараған 10 баласынан қалғаны Ақылбайдан тараған бесінші ұрпағы Айдар мен оның жалғыз ұлы Ақылбаев Данияр Алматы қаласында тұрып жатыр. Абай ұрпақтары ұлы ақынның ұрпағы болғанын мақтанышпен айтады.

Слайд 32 Арнау өлеңдер

Ведущий: «Мир – океан, времена, как ветры гонят волны поколений , сменяющих друг друга» - писал Абай. С тех пор как Абай ушел из жизни, время прокатило по ней уже несколько таких волн. Но они не унесли с собой имени этого необыкновенного человека – одного из тех выдающихся деятелей, которые идут как бы впереди своей эпохи, являются передовыми людьми своего времени. Слайд 33 Лишь знаньем жив человек, Лишь знаньем движется век, Лишь знанье светоч сердец. В творениях Абая явно прослеживается мечта поэта увидеть свой народ просвещенной, развитой и независимой нацией.

Слайд 34 Финальная песня «Қазақпын» әні Абылғазы Сұңқар

Слайд 35 Жүргізуші: Жер бетіндегі күллі қазақ қауымы өздерінің ұлы Абайымен мақтанады. Олар күн өткен сайын Абайды жаңа қырынан тануда. Өйткені Абай мұралары бүгін де, болашақта…