Абай өлеңдері және олардың ағылшын тіліндегі нұсқалары

Абай өлеңдері және оның ағылшын тіліндегі нұсқалары

Абай (Ибраһим) Құнанбайұлы (1845-1904) — ақын, жазушы, қоғам қайраткері, қазіргі қазақ жазба әдебиетінің негізін салушы, либералды білімді исламға таяна отырып, орыс және еуропа мәдениетімен жақындасу арқылы қазақ мәдениетін жаңартуды көздеген реформатор. Абай 10 тамыз 1845 ж. қазіргі Семей облысының Шыңғыс тауларында Қарқаралының аға сұлтаны Құнанбайдың төрт әйелінің бірінен туған. Орта жүздің Арғын тайпасының Тобықты руынан шыққан билер әулетінен. Әкесі Өскенбайұлы Құнанбай өз заманындағы атақ даңқы алысқа кеткен адамдардың бірі болған. Патша өкіметі XIX ғасырдың ортасындағы бір сайлауда оны Қарқаралы ауданының аға сұлтандығына бекіткен. Шешесі ұлжан орта жүздің Арғын тайпасынан Қаракесек руының шешендікпен, тапқырлық, әзіл әжуамен аты шыққан шаншарлардың қызы «Абай» деп жас Ибраһимді анасы Ұлжан еркелетіп атаған. Содан бері бұл есіммен Абай тарихқа енді. Осындай текті ортадан шыққан Құнанбай мен Ұлжаннан туған төрт ұлдың бірі Абай жастайынан ақ ерекше қабілетімен, ақылдылығымен көзге түседі. Балаға сыншы әкесі осы баласынан қатты үіт етеді. Сондықтан да ол абайды медреседе төрт жыл оқығаннан кейін, оқудан шығарып алып, қасында ұстап, ел басқару ісіне баули бастайды.

Әкесінің төңірегінде ел жақсыларымен араласып, өз халқының рухани мәдениет жүйелерімен жете танысады. Өзі билер үлгісінде шешен сөйлеуге төселеді. Ұтымды сөзімен, әділ билігімен елге танылып, аты шығады.

Абай қазіргі Семей облысының Шыңғыс тауларында Қарқаралының аға сұлтаны Құнанбайдың төрт әйелінің бірінен туған. Орта жүздің Арғын тайпасының Тобықты руынан шыққан билер әулетінен. Әкесі Өскенбайұлы Құнанбай өз заманындағы атақ даңқы алысқа кеткен адамдардың бірі болған. Патша өкіметі XIX ғасырдың ортасындағы бір сайлауда оны Қарқаралы ауданының аға сұлтандығына бекіткен. Шешесі Ұлжан Орта жүздің Арғын тайпасынан Қаракесек руының шешендікпен, тапқырлық, әзіл әжуамен аты шыққан шаншарлардың қызы «Абай» деп жас Ибраһимді анасы Ұлжан еркелетіп атаған. Содан бері бұл есіммен Абай тарихқа енді.

Осындай текті ортадан шыққан Құнанбай мен Ұлжаннан туған төрт ұлдың бірі Абай жастайынан ақ ерекше қабілетімен, ақылдылығымен көзге түседі. Балаға сыншы әкесі осы баласынан қатты үміт етеді. Сондықтан да ол Абайды медреседе төрт жыл оқығаннан кейін, оқудан шығарып алып, қасында ұстап, ел басқару ісіне баули бастайды. Әкесінің төңірегінде ел жақсыларымен араласып, өз халқының рухани мәдениет жүйелерімен жете танысады. Өзі билер үлгісінде шешен сөйлеуге төселеді. Ұтымды сөзімен, әділ билігімен елге танылып, аты шығады. Көп ұзамай, жетпісінші жылдардың бас кезінде Қоңыр Көкше дейтін елге болыс болады. Билікке араласып, біраз тәжірибе жинақтағаннан кейін ол халық тұрмысындағы көлеңкелі жақтарға сәуле түсіруге күш салып бағады. Бірақ онысынан пәлендей көңіл тоятындай нәтиже шығара алмайды. Сондықтан халқына пайдалы деп тапқан істерін көркем сөзбен, әсіресе, өлеңмен насихаттамақ болады. Орыс әдебиетімен танысуы көп ықпал етеді.

Абай өлең шығаруды бала кезінде-ақ бастаған. Алайда жасы қырыққа келгеннен кейін ғана көркем әдебиетке шындап ықылас қойып, көзқарасы қалыптасып, сөз өнерінің халық санасына тигізер ықпалын түсінеді. Шығармалары үш жүйемен өрбиді: бірі — өз жанынан шығарған төл өлеңдері; екіншісі — ғақлия (немесе қара сөз) деп аталатын прозасы; үшіншісі — өзге тілдерден, әсіресе орысшадан аударған өлеңдері.

Абай өлеңдері түгел дерлік лирикадан құралады, поэма жанрына көп бой ұрмағаны байқалады. Қысқа өлеңдерінде табиғат бейнесін, адамдар портретін жасауға, ішкі-сыртқы қылық-қасиеттерін, мінез-бітімдерін айқын суреттермен көрсетуге өте шебер. Қай өлеңінен де қазақ жерінің, қазақтың ұлттық сипатының ерекшеліктері көрініп тұрады. Ислам діні тараған Шығыс елдерінің әдебиетімен жақсы танысу арқылы өзінің шеберлік — шалымын одан әрі шыңдайды. Шығыстың екі хикаясын «Масғұт» және «Ескендір» деген атпен өлеңге айналдырады. Ислам дініне өзінше сенген діни таным жайындағы философиялық көзқарастарын да өлеңмен жеткізеді. Абайдың дүниетанудағы көзқарасы XIX ғасырдың екінші жартысында Қазақ халқының экономикасы мен ой-пікірінің алға ұмтылу бағытта даму ықпалымен қалыптасты. Дүниетану жолында сары-орыстың төңкерісшіл демократтарының шығармаларын оқып, өз дәуірінің алдыңғы қатарлы ой-пікірін қорытып, басқаларға қазақ өміріндегі аса маңызды мәселелерді түсіндіруге қолданады. Дүниетану өңірінде екі қасиеттің — сезім мен қыйсынның , түйсік пен ақылдың қатынасын таразылайды. Сондықтан да: «Ақыл сенбей сенбеңіз, Бір іске кез келсеңіз» деп жазады.

Abai Kunanbaev is a Kazakh poet and a writer. He was born in august in 1845.He

was from type of Argin. His father Oskenbaiuli Kunanbai’s — authority was spread

all over the world. The king of XIX century was elected as a leader of Karkarali

district. His mother Uljan was from Argin type and fond of telling jokes. Since that

time Abai was included to our history. Abai was different for his ability and

cleverness. His father hoped him to lead our country. Abai started writing poems

since childhood. His works were poems, black words and translations from other

languages. Abai’s writing works are:Gilim tappai maktanba, Men jazbaimin olendi ermek uwin, Jaz, Kis, Kuz, Koktem, Internatta okip jur, Asempaz bolma anege and others…

Пока не знаешь — молчи

Пока блуждаешь – молчи

В бесцельных днях и в ночи

Пустыхзабавнеищи.

Чтоб человеком ты был

И вровень с веком ты был

Ты пятерых побори

И пятерых избери

Злословье, ложь, хвастовство,

Безделье и мотовство

Вот пять врагов твоих, знай

А разум и доброта,

Упорство, скромность и труд-

Вот пять друзей согласись.

Увидев зло- отвернись

К беде порки ведут.

Добро увидев – о нем

Ты помни ночью и днем

Коль с детства книги читать-

Ученым сможешь ты стать.

Не унывай, маловер!

Бери с великих пример.

Не говори: «Я не тот!»

Учись, и знанье придет.

Никто не сможет помочь,

Коль ты, чуть вспыхнув, погас.

Учись не день и не час,

Ибудешь знаньем богат,

А знанье – истинный клад.

За мудрым следуй смелей.

Не слушай вздорных людей.

Что аксакал или бай

Расскажут- сам осознай.

Словам впустую не верь,

Их суть продумай, измерь.

Срами нещадно глупца.

За правду стой до конца.

Пусть прошлость нагло груба-

Тем легче с нею борьба.

Будь скромен, будь молчалив,Мой горький опыт усвой.О говорящем с тобойНе думай: «Кто он такой?»,А думай: «Что говорит?»Мир помнит славных певцов,И мудрецов, и вождейЛишь по одним именам —Их жизнь неведома нам.Поверь, о юноша, мне:Бесценны знанье и ум.Что чуждо их глубине,Забудь, как суетный шум.Достигни цели вполне,Чтоб найденное сберечь.На мудреца — сто глупцов —Вот горькой истины речь.Запомни, юный мой друг,В речах, звучащих вокруг,Правдивых слов не найдешь,Для робких правда страшна,Им в правде видится ложь.Душа невежды мертва.Пусты без мысли слова.И сам учись, и учи.Лишь знаньем жив человек,Лишь знаньем движется век.Лишь знанье — светоч сердец.Лишенный учениковУчитель — горький вдовец.Людей суди по уму,Но не по облику их.Разумен будь и правдивВ делах и думах своих, —Так мудрецы говорят.Пойми совет их простой,Да будет праведен путьТвоей души молодой!

While you don`t know-be silence

While you roam-be silence

In purpose less days and nights

Don`t seek empty amusements

To be human and mankind

And you are equal for ages

Be away from five things

And choose five of them

Qossiping,lying,boasting

Laziness and extravagance

Here are your five enemies

Wiseness and kindness

Persistence,courtesy and work

Here are five friends,agree

Seeing harm-turn away

Vice delivers to badness

Seeing kindness-about them

Remember you in night and days

Since childhood reading books

You can be a scientist.

Nobody can help you

Even you flare up and cancel

Learn not for days and hours

And you will be rich with knowledge

And knowledge is true treasure

Keep and eye, on wisemen

Don’t hear nonsensical people

What aksakal or richman

Say realize yourself

Don’t believe for anywords

Think and measure their meaning

Fight for truthness till the end

See trivial impudently rudeness

Easier fighting with them

Be modest and silence