Адам баласы туа сала есті болмайды тақырыбы

«Адам баласы туа сала, есті болмайды»

Ұлы ойшыл Абай адамның өсіп – жетілуіндегі тәрбиенің рөліне ерекше тоқтала келе, өзінің он тоғызыншы қара сөзінде «Адам баласы туа сала, есті болмайды. Естіп көріп ұстап, татып, естілердің айтқандарын есте сақтап қана естілер қатарында болады» – деп ақыл естің тәрбиенің жемісі арқылы жетілетінін ғылыми тұрғыда дәлелдеп берді.

Қазіргі уақыттағы көптеген зерттеулер нәтижесіне сүйенсек, қылмысқа көп баратын жастар ішінде 14-16 жас аралығындағы жасөспірімдердің саны артып отыр. Бұл әрине, қоғамдағы жағдайға, баланың әлеуметтік–тұрмыстық жағдайына, отбасындағы ата–анасымен қарым–қатынасы жағдайына тікелей тәуелді болып келеді. Осы тұрғыдан қарастыратын болсақ, девиантты мінез–құлықты жасөспірімдермен жан–жақты жұмыс жүргізіп, педагогикалық–психологиялық міндеттерді алға қоюымыз қажет.

Адамдардың барлығы бірден девиантты мінез–құлықты болып туылмағанына зерттеу нәтижелері көрсетіп отыр. Ол өмірде әке–шеше мейірімі, қамқорлығы дегеннің не екенін білмей өсуі, я болмаса оған жаны ашыр нағыз достың да болмауы.

Осы орайда нақты деректерге сүйенер болсақ, қалада жайсыз отбасының, яғни «қиын» ата–ананың көбейюі девиантты мінез–құлықты отбасының арта түсуіне әкеліп отырғаны анық.

Девиантты мінез–құлықтың пайда болуына отбасындағы түрлі жағдайлар әсер етеді. Олар: әке–шешенің теріс үлгісі, үй ішіндегі еңсені босататын жағдай –отбасында өне бойы болып тұратын ұрыс, жанжал, ата–ананың біреуінің болмауы, ажырасулардың көбейюі. Өкінішке орай отбасындағы теріс қылықтарды түзету қиын.

Девиантты мінез–құлықты жасөспірімдердің пайда болуына себепші объективті және субъективті вакторларға назар аударарлық. Ғалымдар жасөспірімдердің қалыптасуына әлеуметтік орта мен күнделікті жағдай себеп болады деп дәлелдеуде. Нақтылай айтқанда жасөспірімдердің бойында девиантты мінез–құлықтың пайда болуына бірден–бір себеп болатын және жағымсыз жағдай туғызатын отбасы тәрбиесі. Оның бастыларының бірі, баланың күнделікті жүріс–тұрыстарының қадағаламау, оның көзінше арақ–шарап ішу, дау–жанжал, ұрыс–керіс туғызу.

Екіншіден, тәрбиенің көзі – баланы киіндіру, тамақтандыру, мұң–мұқтажын қамтамассыз ету деп санау. Үшіншіден, жастайынан баланың еңбектену дағдыларын қалыптастырмау, балаға көңіл бөлмеу, отбасындағы ажырасу және жаңа адамның отбасына мүше болып енуі де түрткі болады. Төртіншіден, ата–аналардың бір топтары адамгершілік талаптардың мән–мағынасын түсінгенімен, олардың күнделікті өмірде нық ұстамай, екі жүзділік көрсетіп, сөз бен істердің арасында алшақтық туындайды. Бесінші…