Ағартушылық дәуір эстетикасы бойынша оқу материалы

Ағартушылық дәуір эстетикасы

Ағартушылық — қоғамдық-саяси ағым . Оның өкілдері ізгілік , әділеттілік идеялары мен ғылыми таным-білім негіздерін тарату жолдары арқылы қоғам кемшіліктерін түзетуге , оның талғам-талаптарын , саясатын , тұрмысын өзгертуге күш салды . Ағартушылар қатарында Вольтер, Руссо, Монтескье, Гёрдер, Лессинг, Шиллер, Гёте, Десницкий, Козельский т.б. болды . Олар өз уағыздарын қоғамның барлық топтары мен жіктеріне , әсіресе билік иелеріне бағыштады . Қоғамдағы кертартпа көріністердің бәрі адамдардың надандығынан , олардың өз табиғатын өзі түсінбеуінен деп білді .

Ағартушылық шіркеулік идеология ықпалына , діни догматтарға , схоластик ой ағымдарына қарсы болды . Ағартушылар қоғам дамуындағы сананың айқындаушы рөлі туралы түсініктерге ден қойды . Ағартушылық 18 ғасырда әлеуметтік көзқарастардың қалыптасуына едәуір ықпал етті . Шығыс елдерінде бұл ағым біршама өзіндік сипатта өркен жайды .

XVIII ғасырдағы Франция мемлекеті Еуропаның рухани өмірінің негізгі ошағына айналды . Француз халқының философиясында , әдебиетінде , өнерінде және т.б. жаңа леп , соны бағытгар аңғарыла бастады . Осы уақытқа дейін ездерін Францияның қарсыласымыз деп есептеп келген Испания, Германия, Польша, Ресей , тіші Англия сияқты өркениетгі елдер француз мәдениетін мойындауға мәжбүр болды .

Қоғамдық өмірдің қарама-қайшылықтары шиеленіскен Францияда « ағартушылық идеологиясы » 1789—1793 жылдары ұлы француз революциясының , ал одан кейін бүкіл Еуропаны жайлаған реформаторлық қозғалыстың теориялық және рухани алғышарттарына айналды . Дегенмен Францияда да ағартушылық идеялары біртектес болған жоқ , олар реформизмнен бастап , ашық революциялық қимылдарға дейін нағыз эволюцияны басынан кешірді .

Егер ағартушылардың аға буынының өкілдері — Монтескье мен Вольтер конституциялық-монархиялық құрылыс орныққан көршілес Англияның үлгісімен феодалдық ағымды біртіндеп буржуазия- ландыру идеясын ұсынса , феодалдық құрылысқа жан-тәнімен қарсы келесі ұрпақтың өкілдері — Д. Дидро, К. Гельвеций, П. Гольбах басқа пікірде болған болатын . Олар помещиктік меншік пен сословиелік артықшылықтарды мүлде жойып , деспоттық өкіметті құлатуға шақырды .