Ағаш материалдары тақырыбындағы ашық сабақ материалы

АҒАШ МАТЕРИАЛДАРЫ

Дайындаған : Бекман Ғалымжан

Ағаш деп – сабақтары мен тамырлары сүректеніп кеткен, өте жақсы жетілген діңі бар, биіктігі 2м – ден кем емес, көпжылдық өсімдіктерді айтады. Ағаш салмағының 60 – 90 % - і, 5 – 20 % - і, бұтақ, ал 5 – 20 % тамыр болып келеді. Ағаш ондаған, мыңдаған жылдарға дейін тіршілік етеді(емен – 2000, шырша – 1200, қарағай – 600, қайың – 120 жыл). Ормандағы ағаш жылына өз көлемінің 1% - і мөлшерінде көбейеді. Қазақстан орман шаруашылығында 300 млн м3 ағаш қоры бар. Қажетті экологияны сақтау үшін халық шаруашылығына керекті ағашты оның өнімінен артық дайындауға болмайды. Дайындалған ағаштың шамамен жартысы іске жарамды, көбінесе діңнен кесіліп өндіріледі. Қалған жартысы – қалдықтар кесінді шнт тақтай бөренеден тілінген тақтайлардың екі шетінен түскен кесінді білте тақтайша қырланып жоңылған жіңішке жарамсыз болса да, ағаштан материалдар, бұйымдар өндіретін алдыңғы қатарлы комбинанттарда, т.б. пайдаланылады

Ағаштың негізгі артықшылықтары

Бекріктігі мен серпімдігі жоғары

Оңай өңделеді желіммен немесе желімсіз

Тығыздығы жылу өткізгіштігі төмен

Үңгіме арқылы не шегемен ұштастырылады

Аязға төзімді

Суда және жасанды полимерлерді еріте алатын органикалық ерітінділерде ерімейді

Тығыздығы мен жылуөткізгіштігі төмен

Ағаштың негізгі кемшіліктері

Суды көп жұтандығы

Шіруге бейімділігі

Отта оңай жанады

Әртүрлі бағытта физика – химиялық қасиеттерінің біркелкі еместігі

Ылғалдан, т.б. Зиянды орта әсерінен қорғау үшін ағаш кептіріледі, оған лак немесе сыр жағылып не басқа химиялық заттар сіңіріледі. Антипирендер сіңіру – оттан қорғайтын сырмен сырлау арқылы ағаштың отқа төзімділігін арттыруға болады.

Ағаш сүрегінің құрылымы

Ағаш сүрегі – ағаштың діңі мен бұтақтарында, тамырында қатайып кеткен тығыз қабықты клеткалардан құралған тканьдер. Ағаштың техникалық қасиеттері оның ішкі құрылымы діңнің үш кесіндісі арқылы анықталады.

Ағаш микроструктурасы оның діңінің көлднең кесіндісімен(ағаштың түрі мен жасына байланысты диаметрі 1-10 мм),сақина тәрізді жылдық қабаттарын,сыртқы қабығын, т.б. Байқауға болады. Сыртқы қабық ағашты сыртқы әсерлерден – температурадан, механикалық күштерден, биологиялық әсерлер мен кебуден сақтайды.

Жылдық қабаттардың(сақиналардың) санына қарай ағаштың жасы анықталады.

Сақиналар ағаштардың жыл сайын өсуі нәижесінде, оның сабағына ағаш клеткаларының жиналуына пайда болады. Жылдық сақиналардағы көш(жазда,күзде) құралған сүректердің ағаштың көлденең кесіндісіндегі ендерін өлшеп, оның мөлшерін есептеу – ағаш беріктігін шамамен табу тәсілі ретінде қолданылады.

Ағаш ақаулары және оны шіруден, жанудан сақтау әдістері

Ағаш ақаулары. Ағаштың сортын бекіту үшін, оның беріктігі мен ақауларының түрін, олардың аз-көпшілігін анықтайды. Осыған байланысты, ағашты сортқа бөлу жұмысы ұқыпты жүргізілсе, оның құрылыста қалдықсыз(толық) пайдалану дәрежесі өседі. Ағаш сүрегінің құрылымындағы негізгі ақауларға – ондағы бұтақтардың орны, талшықтарының ирелеңдеп орналусы, дің жуандығын тез төмендеуі, құрт-құмырсқадан және саңырауқұлақтың ұрық-тұқымынан бүлінуі,т.б.жатады. Бұтақтардың орны (бұтақты кескеннен кейін ағаштың сабағында қалған орны) бұл ағаш ақауларының ең көп тараған түрі. Бұтақтар орындарының жанында талшықтар ирелеңдейді, осының салдарынан ағаштың беріктігі төмендейді. Бұтақтар орнының, әсіресе созу беріктігіне тигізетін зияны зор. Сондықтан күш(салмақ)түсетін ағаш конструкциялар бұтақ…