Ағылшын тілі сабақтарында мақалдарды салыстыра оқыту

Қарағанды қаласы С.Саттаров атындағы № 57 мектеп-лицей

ағылшын тілі пәні мұғалімі Мерзаян Сымбат Жанатқызы

Ағылшын тілі сабақтарында қазақ, ағылшын, орыс тіліндегі мақалдарды салыстыра оқытудың тәрбиелік

маңызы

Соңғы жылдардағы тілші, әдіскер ғалымдардың зерттеу жұмыстарының нәтижесіне жүгінсек, мектеп оқушыларының көпшілігінің сөздік қоры жұтаң, сөз тіркестерін, сөйлем және мәтін құрауда дәрменсіздік танытатындығын, ойын жүйелі түрде айтып бере алмайтындығын, ауызша сөйлеу дағдысының төмендігін байқауға болады. Мұның басты себебі, оқушының сөйлеу формаларын игерудегі дағдысының әлі қалыптаспағандығынан, білімінің жеткіліксіздігі деп санаса, кейбір зерттеушілердің пікірінше, мектептегі тіл дамыту жұмыстары өз дәрежесінде жүргізілмейтіндігінде деп санайды. Қазіргі кезде оқушылардың ауызша сөйлеу әрекетін қалыптастыру – бүгінгі күннің өзекті мәселесі болып табылады. Тіл дамытуда қазақ, ағылшын, орыс тіліндегі мақалдарды салыстыра отырып пайдалануға болады. Дүние жүзіндегі барлық тілдерде мақал-мәтелдердің өзіндік орны бар. Мақал-мәтелдер көптеген тілдерде бар және олардың кейбіреулерінің ұқсастығы және тәрбиелік мәні сәйкес келетіндері жиі кездеседі. Мақал-мәтелдер бұрынғы заманнан бері қолданып келеді. Олар қай тілде болсын жеке-дара тәрбиелік сипатқа ие. Негізінен, мақал- мәтел астарлап, кестелеп айтатын ойдың бейнелі көрінісі болып табылады.

Мақал көптеген жағдайларда тиянақталған ой ретінде, яғни ойдың қорытындысы, сөйлем түрінде келеді. Ал мәтел сипаты жағынан бейнелеп сөйлеудің элементі тәрізді, яғни сөздің ұшқыны. Мәтелде ой көбінесе, аяқталмай келте қайырылады. Сөйтіп мақал-мәтел дегеніміз – тәрбиелік мәні зор сөз өнері.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2007 жылғы 28 ақпандағы « Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан » жолдауында «Тілдердің үштұғырлығы» мәдени жобасын кезеңдеп іске асыруды қолға алуды ұсынамын «Қазақстан бүкіл әлемге халқы үш тілді пайдаланатын жоғары білімді ел ретінде танылуы тиіс. Бұлар: қазақ тілі –мемлекеттік тіл, орыс тілі – ұлтаралық қатынас тіл

және ағылшын тілі – жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу тілі » делінген ойды басшылыққа ала отырып, орыс, қазақ және ағылшын мақалдарын жан-жақты зерттеп, үш тілдің мақалдарын бір жерге тоғыстырылды.

«Әр елдің салты басқа, иттері қара қасқа» дегендей әр елдің салты, дәстүрі бөлек болса да, бір халықтың мақал- мәтелдері екінші халыққа жат емес. Өйткені өнеге-тәрбиенің негізгі мақсаты барлық халыққа бірдей, себебі ешбір халық жаман болайық демейді, керісінше өркениетке, мәдениетке ұмтылады.

Әртүрлі елдердің мақал-мәтелдерінің арасында ұқсастықтар болады, сол мақалдарды салыстыру арқылы тілдер бір-біріне аздап болса да жақындай түседі. Айта кететін бір жайт қазақ, ағылшын және орыс тілдеріндегі мақал-мәтелдер көп мағыналы, оларды салыстыру қиындық туғызады. Үш тілдің мақалдарын салыстыра оқыту барысында олардың арасындағы ұқсастықтарды табу және мағынасы жағынан үйлесімділігін анықтау басты мақсат етіп алынды. Осы мақсатты жүзеге асыру барысында үш тілдегі мақалдар жинақталып, мағынасы жағынан ұқсас мақалдар іріктелінді. Мақалдардағы сөздердің айырмашылығын жете түсініп, олардың тәрбиелік сипаттары ашылды. Мақалдарды сұрыптау, саралау және жүйелеу кезінде ағылшын тілі оқулықтарына жалпы шолу жасалынып, оқушылардан сауалнама алынды. Зерттеу барысында үш тілдің мақалдар ұлттық ерекшелікке байланысты өнер, білім, ынтымақтастық тақырыптары бойынша қарастырылды.

1. Адамгершілік тақырыбы бойынша 27 мақал жинақталды. Мысалы:

Тәні сұлу- сұлу емес, Жаны сұлу –сұлу. Не по красивому хорош. Handsome is as handsome does. 2. Үйге байланысты 23 мақал іріктелінді. Өз үйім-өлең төсегім. Мой дом-моя крепость. An English man’s home is his castle. 3. Достыққа байланысты 28 мақал қарастырылды. Досты кебенек ішінде таны. Друзья познаются в беде. A friend in need is a friend indeed. 4. Еңбекке 25 мақал топтастырылды. Не ексең, соны аларсың. Что посеешь, то и пожнешь. As you make your bed so your must lie on it.