Ағылшын тілінде әндер мен өлеңдерді қолдану тәсілдері

Ағылшын тілі сабақтарында әндер, ұйқастар, өлеңдерді қолдану

Cемей қаласының №6 гимназиясы

Ағылшын пәні мұғалімі: Қалибекова Айжан Бақытбекқызы

Ғылыми жұмыс зерттеудің көкейтестілігі: Адамзат баласының өз ұрпағын оқыту мен тәрбиелеудегі ең озық, тиімді әдістерін тәжірибелерін жалғастырып тың жаңалықтар іздеу, классикалық педагогиканың озық үлгілерін жаңашылдықпен дамыту қашанда жалғаса бермек.

Қазіргі таңда жеке тұлғаны қалыптастыру оқушының өзі арқылы, оның іс - әрекетін ұйымдастыру арқылы ойлау дағдыларын дамыта отырып жүзеге асырылады. Білім - жолы қиында қастерлі жол. Болашақ жастарды оқыту, тәрбие беру, қазіргі өмір ағысына бейімдеу ұстаз алдында тұрған ең басты міндет болып отыр.

Қазіргі заманғы білім беру жүйесі оқытудың инновациялық нысандары мен әдістерін енгізу педагог қызметкерлердің тұлғасына кәсіби құзыреттілігіне жоғары талаптар қоюда. «Кәсіби құзыреттілік - жеке тұлғаның кәсіби іс - әрекетті атқаруға теориялық және практикалық әзірлігімен қабілеттілігінің бірлігі».

Білім берудегі мақсат тек білімді кәсіби мамандандырылған адам дайындау ғана емес, рухани дүниесі бай және адамгершілігі зор, қоғамдық өмірдің барлық аясында ұлттық құндылықтарды бағалауға және дамытуға қабілетті тұлғаны қалыптастыру керек екенін баса айтқан жөн.

Тәуелсіз еліміздің болашағы - жарқын, білімді, парасатты, өз ана тілімен бірге шетел тілі «ағылшын тілінде» еркін сөйлеп, өз елін, халқын, мәдениетін шетелге таныстыра алатын үш тілде еркін сөйлейтін азамат болып шығуы керек деген еді[5;23].

Ағылшын тілі бүгінгі қоғамда үлкен қолданысқа ие. Мәселен бизнесте, ақпараттық құралдарда, ғылым мен білімде.

Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаев 29 қаңтар 2011 жыл Қазақстан халқына жолдауында «Мен қазіргі заманғы қазақстандықтар үшін үш тілді білу әркімнің дербес табыстылығының міндетті шарты еккендігін айтып келемін. Сондықтан 2020 жылға қарай ағылшын тілін білетін тұрғындар саны кемінде 20 пайызды құрауы тиіс деп есептеймін»- деді.

Олай болса, оқушыны ағылшын пәніне қызығушылығын тудырып дамытуды және жемістің нәтижесін көруді мақсат тұтқан әрбір мұғалім жолдауға жедел үн қосу керек деп білемін. Шетел тілін үйрету қиын да, қызықты жұмыс. Қазіргі кезде ұстаздарға қойылып отырған талап жаңа технологиялық әдістерді қолдана отырып сапалы терең білім беру, оқушылардың ойлау, есте сақтау көру қабілеттерін жетілдіру.

Мектептерде оқытудың тиімді әдіс-тәсілдерімен қатар, жаңа технологиялар арқылы оқыту шет тілін үйренудің сапасы мен маңызын арттырады. Шет тілін оқыту процесінде тілді дұрыс үйрету ауызша сөйлеу, сауатты жазу, мәнерлеп оқытуда сабақта өлеңдер, ұйқастар және тақпақтарды қолдану өте маңызды. Осы тәсілдерді қолдана отырып оқыту арқылы мұғалім оқушыны жан-жақты тұрғыдан дамытуға тырысуы керек. Сондықтан да курс жұмысының тақырыбы зерттеудің өзектілігін ашады.

Ғылыми жұмыстың мақсаты:ағылшын тілі сабақтарында әндер, ұйқастар, өлеңдерді қолдануда отырып, оқушылардың тіл байлығын, сөздік қорларын, сөйлеу мәдениеттетрін қалыптастыру.

Ғылыми жұмыстың міндеттері:

1. Ағылшын тілі сабағын ұйымдастыру жолдарын сипаттау.

2. Ағылшын тілі сабағының түрлерін айқындау.

3. Ағылшын тілі сабағына қойылатын талапатарды анықтау.

4. Ағылшын тілі сабақтарында әндер, ұйқастар, өлеңдерді қолдану жолдарын сипаттау.

5.Сабақта өлең, ұйқас, тақпақтарды қолдану әдiсiнің маңызын ашу.

Ғылыми жұмыстың нысаны: ағылшын тілі сабақтарында бастауыш сынып оқушыларымен бірге атқаратын іс әрекет.

Курс жұмысының пәні: ағылшын тілін оқыту үрдісі.

Ғылыми жұмыстың теориялық және практикалық маңызы: Қазіргі кезеңде мектептерде ағылшын тілін оқыту дұрыс жолға қойылған. Оқушылардың ағылшын тілін біліп ғана қоймай, оның тарихын, ұлттық мәдениетін білуге көп көңіл бөлінеді. Шетел тілін оқытудағы білімділік мақсаты - шетел тілінде сөйлеуді үйрету, байланыста бола алу мен ортақ тіл табысып, қарым - қатынасты нығайтуға ұмтылу болса, тәрбиелік мақсаты - өзге адамдарды тыңдау мәдениетін қалыптастыру негізінде өз пікірін айта алу және қорғауға үйрету. сондықтанда курс жұмысының тақырыбын толық ашып сипаттау барысында оның теориялық және практикалық маңыздылығы толы қанды зерттеліп, айқындалады.

Ғылыми жұмыстың әдістері:

Педагогикалық және психологиялық, өнер әдебиеттерін талдау.

Шет тілі пәні мұғалімдерінің тәжірибелерімен танысу, зерттеу, байқау.

Үйрету мен оқытудың әр түрлі әдістерді қолдану.

Ғылыми жұмыстың құрылымы: кіріспе, І теориялық және ІІ практикалық бөлімдер, эксперимент жұмысы, қорытынды мен пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.

1 Ағылшын тілі сабағын ұйымдастыру

1.1 Ағылшын тілі сабағы

Ағылшын тілі пәні – болашақ ел иелерін тәрбиелейтін жалпы білім беретін мектептің білім беру жүйесінде өзіндік орны бөлек жетекші пән. Өйткені шет тілі жас ұрпақтың дүниені тануының көзі болып саналады. Сондықтан, бұл пән тек тіл білімі туралы білім беріп, соған сай іскерлік дағдыны меңгерумен, яғни жеке пәндік қызмет атқаруымен шектелмейді. Ол басқа пәндік білімді меңгерудің құрамын тілдік бірліктерде де қалыптастыратындықтан жалпы пәндік қызмет атқарады.

ХХІ ғасырдың басында халықаралық стандарттың қабылдануымен шет тілдерін оқыту процесінде түбегейлі өзгерістер орын алып отыр. ЮНЕСКО 2001 жылды шет тілдері жылы деп жариялады. Сол жылы Европалық Ынтымақтастық елдері біріге отырып, тілдерді оқыту мәселесіне қатысты жаңа бағыттарды қалыптастырып, оны үйретудің тың жолдарын ұсынды.

Қазіргі Европалық Ынтымақтастыққа кіретін елдерде ағылшын тілдерін оқыту мен үйрету алты деңгей бойынша оқытылады. Оның сипаттамасы барлық европа тілдерінде бар. [15;36]

Отандық әдістемеде түрлі оқу орынының типтік бағдарламасы, тілді оқыту бағдарламасында ағылшын тілін оқыту бірнеше буынға бөлінеді:

бастауыш, орта және жоғары (орта мектептер үшін);

1-2-ші- тілідк емес жоғары оқу орындары үшін;

1, 2, 3 – тілдік жоғары оқу орындары үшін.

Әлі күнге дейін буынға бөлудің ғылыми негізі жасалып, бір буынды екінші буыннан ажырататын дағдының түрлері анықталған жоқ. Европалық деңгейлік оқытудың ең басты ерекшелігі шет тілдерін оқыту процесінің анық прагмалық бағдары болып табылады. Қазіргі таңда мектептерде ағылшын тілін оқыту жүйесі жан-жақты дамыған түрде қарастырылуда. Мұндай ауқымды да жауапты жұмыста ағылшын тілі пәнінің мұғалімдеріне үлкен жауапкершілік жүктелмек. [11;48]

«Мұғалім» - жалпы білім беретін мектептерде жас ұрпақты оқытып, әрі оларды тәрбиелеу қызметін атқаратын маман (Қазақ совет энциклопедиясы).

«Педагог» (грек сөзі - тәрбиеші) – жалпы білім беретін мектеп мұғалімі, кәсіптік-техникалық, арнаулы орта, жоғарғы оқу орнының оқытушысы, мектепке дейінгі мекеме, мектеп-интернат, балалар үйі, түзету коллонияларының тәрбиешісі, мектептен тыс мекемелердің қызметкері, педагогиканың ғылыми проблемаларын зерттеуші ғылыми қызметкер т.б. (Қазақ совет энциклопедиясы – 10 т. 620 б). [13;245]

Пән мұғалімдерінің жұмысын жаңаша ізденіс, жаңа әдіс-тәсілдермен озық тапсырмалармен түрлендіру қажет.Ағылшын тілін оқытудың қиындығы мынада: егер бала ана тілінде сөйлеу мен жазу дағдыларын мектептен тыс отбасында, өзі жүрген ортада қалыптастырса, шет тілінде сөйлеу, жазу, оқу тек қана сабақта қалыптасып жүзеге асуында.

Ағылшын тілі сабақтарының мақсаты – оқушылардың сөздік қорын молайтып, оқу техникасын қалыптастыру, дұрыс сөйлей білуге, сауатты жазуға үйрету, сөйлем құрылысын меңгерту, шет тіліне тән дыбыстарын айтып, сөз ішінен ажырата білуге үйрету.

Ағылшын тілін оқыту:

Ағылшын тілін оқыту мақсаттарынан тұрады.

Ағылшын тілін оқытудың міндеттерінен тұрады.

Пәнінің мақсаттары және міндеттері – педагогика ғылымының бір.

Оқытудың курстық құрылымы.

Оқытудың әдістемелік-теориялық негіздері

Сөйлеу әрекетіне төселдіру.

Оқытудың мақсаты оқу бағдарламасымен айқындалады. Оқу бағдарламасында пән атаулары мен тақырыптары, сағат саны белгіленеді, бұл оқытудың негізгі құжаты. Сондықтан, мұғалім өзінің оқыту-тәрбие жұмысын осы бағдарламаға сүйене отырып жоспарлап, жүзеге асыруы тиіс. Бағдарламаның түркі және қосалқы мақсаттарын ажырата білу керек, себебі әр сабақ негізгі және қосалқы мақсаттары болады. [8;42]

Ағылшын тілі сабағының типтері.

Мұғалім әр сабақ сайын жаңа тақырыптың ауызша-кіріспе курсын түсіндіру жолын өзгертіп отыруы тиіс. Мұғалімдерге арналған оқулықта күнтізбелік тақырыптық жоспарлармен қатар, әрбір сабақтың жоспары берілген. Осы сабақ жоспарын негізге ала отырып мұғалім әрсабаққа шығармашылықпен қарауы тиіс. Дұрыс емес жоспарланған сабақ ешқандай нәтиже бермейді, мақсатына жетпейді.

Сондықтан сабақтың алға қойған мақсатына, міндеттеріне байланысты ағылшын тілі сабағының мынандай түрлері бар:

1.Лексикалық дағдыларды қалыптастыратын сабақтар.

2. Грамматикалық дағдыларды қалыптастыратын сабақтар.

3. Сөйлеу дағдыларын қалыптастыратын сабақтар.

4. Монологтық сөйлеуге үйрету сабақтары.

5. Диалогтық үйрету сабақтары.

6. Оқу дағдыларын қалыптастыратын сабақтар.

7. Оқытудың алғашқы сатысындағы сабақтар.

8. Оқытудың жоғарғы сатысындағы сабақтар.

Кесте 1: Ағылшын тілі сабақтарының негізгі түрлері.

Ағылшын тілі сабақтарының негізгі түрлері.

Лексикалық дағдылардың қалыптастыратын сабақтар.

Грамматикалық дағдыларды қалыптастыратын сабақтар

Сөйлеу дағдыларын қалыптастыратын сабақтар.

Монологтық сөйлеуге үйрету сабақтары.

Диалогтық үйрету сабақтары.

Оқу дағдыларын қалыптастыратын сабақтар.

Оқытудың алғашқы сатысындағы сабақтар.

Оқытудың жоғарғы сатысындағы сабақтар.

І. Лексикалық дағдыларды қалыптастыратын сабақтар. Ең бірінші лексикалық дағдыларды қалыптастыруға арналған сабақтар жөнінде айтатын болсақ, әрбір оқушы ағылшын тілі сабағының курсы аяқталған соң 3000 сөз білуі тиіс.

Егер оқушы ағылшын тіліндегі бір сөзді кездестіріп оны таныса, бірақ мағынасын есіне түсіра алмаса немесе кейіннен есіне түсірсе, бұл оқушының сол сөзді біледі деп есептейміз бе?

Әрине, біледі, бірақ оқуүшін мұндай білім жеткіліксіз? Себебі, мәтінді оқып жатқан кезде, сөздің мағынасын түсініп оқып, әрі қарай жалғастыруы тиіс, сол сияқты сөйлеу кезінде де әрбір сөздің мағынасын есіне тез түсіріп, басқа сөзбен байланыстыруы тиіс. Сондықтан, әрбір ағылшынтілі сөзін игеру керек, яғни лексикалық дағдыны қалыптастыру керек.

Сөз игеруге үйретудің негізгі үш сатысы бар:

1.Бірінші сатыда мұғалім келесі күні берілетін мәтінде кездесетін жаңа сөздермен таныстырады.

2. Бұл сатыда берілген жаңа сөздерді толық игеріп, өз ойын айтқанда пайдалануы керек.

3. Ең соңғы сатыда оқушы жаңа сөздерді толық игеріп, өз ойын айтқанда пайдалануы керек.

йлеу әрекетінің кез-келген түрі үшін болатын сөз

ІІ. Грамматикалық дағдыларды қалыптастыратын сабақтар. Жаңа сөздер, жаңа лексиканы үйреткеннен кейін, олар бір-бірімен грамматика арқылы байланысуы керек, яғни грамматикалық дағдысыз шет тілін үйрету де, үйрену де мүмкін емес.

Іс әрекеттің қай шақта (осы, өткен, келер) болғанын, байланысын, уақытын грамматикасыз жеткізу қиын. Өкінішке орай, кейбір мектептерде, әсіресе, ауылдық жерлерде ағылшын тілін үйретумен ғана шектеледі, грамматикаға көп көңіл бөлмейді.

Грамматикалық дағдыны қалыптастыру үшін де жоғарыдағы үш сатыдан тұратын жұмыстар жүргізілуі тиіс.

Аталған жаңа грамматикалық тақырып әр сабақ сайын қайталанып отыруы керек. Өйткені грамматикалық дағды қайталанып отырмаса, ұмытылып қалуы мүмкін болады.

ІІІ. Сөйлеу дағдыларын қалыптастыратын сабақтар.Келесі сөйлеу дағдыларын қалыптастыратын сабақтар, бұл белгілі бір мәтін негізінде беріледі.

Әр тақырып аталғаннан кейін мұғалім үйге осытақырып бойынша түсінгенін айтып келуге тапсырма береді.

Ал, оушы бұл тапсырманы орындау үшін екі түрлі жолы бар: біріншісі – өз сөздерімен айтып беру, екіншісі – мәтінді толықтай жаттап алу.

Бірінші жолмен орындаса көп қате жіберуі мүмкін, ал екінші жолымен жатап алып айтса, кішкене болса да, пайда болады, бірақ бұл да дұрыс жол емес, сондықтан сөйлеу дағдыларын дамыту керек. Сөйлеу дағдыларын қалыптастыратын көптеген жаттығу түрлерін орындату керек.