Ахмет Байтұрсынұлының өмірі мен шығармашылығы, 10-сынып

«Оралхан Бөкей атындағы №44 лицейі» КММ

Мұғалім: Шуленова Куралай

Бакытбековна Санаты: Педагог-зерттеуші Пәні: Қазақ тілі мен әдебиеті

Тақырыбы:Ахмет Байтұрсынұлының өмірі мен

шығармашылығы

Түрі: Дәріс сабақ

Сыныбы: 10- “Ж

Дәріс сабақтың мақсаты: 1.Оқушыларға Ахмет Байтұрсынұлының өмірі мен

шығармашылығы туралы кеңінен мәлімет беру. 2.Байтұрсынұлының шығармашылығымен

таныстыру.Ақынның қазақ халқына сіңірген еңбегін оқушыларға түсіндіру. Ақын шығармашылығын дәріптеу.

Қазақтың ақыны, әдебиет зерттеуші ғалым,

түркітанушы, публицист, педагог, аудармашы, қоғам қайраткері – Ахмет Байтұрсынұлы 1872 жылы 5 қыркүйектe қазіргі Қостанай облысы, Жангелді ауданы Сарытүбек ауылында дүниеге келген. Қазақ

халқының 20 ғасырдың басындағы ұлт- азаттық қозғалысы жетекшілерінің бірі, мемлекет қайраткері, қазақ тіл білімі мен әдебиеттану ғылымдарының негізін салушы

ғалым, ұлттық жазудың реформаторы, ағартушы, Алаш Орда өкіметінің мүшесі.

Атасы Шошақ немересі Ахмет өмірге келгенде ауыл ақсақалдарынан бата алып,

азан шақырып атын қойған. Әкесінің інісі [Ерғазы] Ахметті Торғайдағы 2 сыныптық

орыс-қазақ мектебіне береді. Оны 1891

жылы бітіріп, Орынбордағы 4 жылдық мектепке оқуға түседі. 1895-1909 жылы Ақтөбе, Қостанай,Қарқаралы уездеріндегі

орыс-қазақ мектептерінде оқытушы,

Қарқаралы қалалық училищесінде

Тұтас буынның төл басы болған Байтұрсыновтың алғашқы кітабы – «Қырық мысал»1909 жылы жарық көрді. Ол бұл еңбегінде Ресей отаршыларының зорлық- зомбылығын, елдің тұралаған халін жұмбақтап, тұспалдап жеткізді. Байтұрсынұлы мысал жанрының қызықты формасы, ұғымды идеясы, уытты тілі арқылы әлеуметтік сананың оянуына ықпал етті.

Ақынның азаматтық арман-мақсаты, ой- толғамдары кестеленген өлеңдері «Маса» деген атпен жеке кітап болып жарық көрді (1911). «Масаның» негізгі идеялық қазығы – жұртшылықты оқуға, өнер-білімге шақыру, мәдениетті уағыздау, еңбек етуге үндеу. Ақын халықты қараңғылық, енжарлық, кәсіпке марғаулық сияқты кемшіліктерден арылуға шақырды.

Ызыңдап, ұшқан мынау біздің маса, Сап-сары, аяқтары ұзын маса. Өзіңе біткен түсі өзгерілмес, Дегенмен, қара яки қызыл маса. Үстінде ұйықтағанның айнала ұшып, Қаққы жеп қанаттары бұзылғанша. Ұйқысын аз да болса бөлмес пе екен, Қоймастан құлағына ызыңдаса? Осы жолдардан «ызыңдап, ұшқан мынау біздің маса» — сергектікті, қозғалыс күйді, серпіліс пен ізденісті сәулелейтін астарлы бейне екені көрінеді. Ол «үстінде ұйықтағанның айнала ұшып», қоғамның енжар, жалқау, ұйқыдағы күйден оянуына қызмет етеді. Осы ағартушылық ойды ақын басқа да шығармаларында әрі қарай дамыта түседі.