Әл-Фараби әлемдік тұлға туралы мақала

«Әл-Фараби-әлемдік тұлға»

Орындаған: Шотояхова Х.Ж.

Қостанай қаласының № 16 мектебінің

Қазақ тілі және әдебиетінің мұғалімі

Аңдатпа

«Әл-Фараби – әлемдік тұлға» тақырыбын зерттеу барысында әл-Фарабидың әлемдік ғылымдағы орнына баға берілді, оның еңбектерінің құндылықтары қазіргі кезде де барлық адамзатқа қажет және өзекті екені анықталды. Әл- Фараби – қазаққа ғана емес, бүкіл адамзатқа ортақ тұлға деген тұжырым жасалды.

Аннотация

В ходе изучения темы «Аль-Фараби – мировая личность» была дана оценка места Аль-Фараби в мировой науке, выяснилось, что ценности его трудов востребованы и актуальны всем человечеству и в наше время. Пришли к такому выводу, что Аль-Фараби является личностью общей для всего человечества, не только для нас.

«Әл-Фараби – әлемдік тұлға» зерттеу тақырыбын қарастырмас бұрын, ол өмір сүрген орта мен кезеңнің әлемде қандай орын алғанына көз жүгіртіп көрейік. Әлемдік мәдениеттің құрамдас бөлігі болып табылатын мұсылман мәдениеті адамзат өркениетінің даму тарихында маңызды рөл атқарған әрі бүгінге дейін түрлі әлем елдерінің түрлі өмір аясына әсер етуін жалғастыруда. Осыдан мұсылмандық Шығыс халықтарының рухани құндылықтарын философиялық зерделеуге деген табиғи ұмтылыс пайда болып отыр. Ортағасырлық ислам мәдениеті мен философиясы өз дәуірінен озып, қазіргі күнде де адамзат игілігі үшін қызмет етуде. Екінші ұстаз атанған әл-Фараби сынды ғылымдағы ірі тұлға арқылы қазақ халқы өзін мақтан тұтады.

Биыл ғұлама әл-Фарабидың 1150 жылдығы аталып жатыр. Оны Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Сындарлы қоғамдық диалог – Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуінің негізі» атты Қазақстан халқына Жолдауында: «Әл-Фарабидің 1150 жылдық мерейтойын атап өтеміз. Мерейтой барысында ысырапшылдыққа жол бермей, ғұлама тұлғамыздың еңбектерін халық арасында дәріптеуіміз керек» - деп белгілеп кетті. Бұл ХХІ ғасырдағы экономикалық дамудың негізгі қозғаушы күші болып табылатын адами, ғылыми әлеуеттің сақталуы мен артуына ықпал етеді.

Әл-Фараби – қазаққа ғана тиесілі емес, ол бүкіл адамзатқа ортақ тұлға. Әл-Фараби бүкіл әлемде «Екінші ұстаз» атаған және сол әл-Фарабидің бүкіл қадір-қасиетін сақтап, өзіміз

ұмытып қалған дүниені бізге қайтарған – Европа. Өйткені, Европада қайта өрлеу дәуірі болды. Сол кездің өте данышпан ғалымдарының барлығы әл-Фарабиді өзінің ұстазы деп есептеген. Олар оның атын өшірмей, сақтап қалған. Соның арқасында әл-Фараби бізге қайтып келді. Ал, оның философиясында біздің қазіргі заманымызға, қазіргі түсінігімізге өте қажет нәрселер бар. Мәселен, әл-Фараби X ғасырда өмір сүрген кезде өте фундаменталды ұғымдарды қалыптастырған. Оның «Ізгі қаланың тұрғындары» деген еңбегі бар. Ізгі қала деген ол кезде қоғам деген сөз. Ол ізгілікіті қоғамның моделін қалыптастырды. Ол қандай болу керек екенін айтты.

Әл-Фарабидің еңбектері мен қызметінің маңыздылығы туралы өткеннің ұлы ұстазының бай ғылыми мұрасын зерттеуге көп көңіл бөлінуде. Оның жарты ғасырдан астам өмірлік тәжірибесі, білімге деген құштарлығы оны Мерв пен Бағдад, Харран мен Каир, Бұхара мен Бағдад, Александрия мен Дамаскіде ғылым білгірлеріне алып келді – оның әлемдік мәдениеттің көптеген зияткерлік және рухани дәстүрлеріне қатысы бар екендігі туралы айтуға негіз береді. Логика, медицина, математика, этика және эстетика, әдебиеттану және тіл білімі және жаратылыстану мен қоғамдық ғылымдардың басқа да салалары бойынша жұмыстар әлемнің түрлі тілдеріне (парсы, еврей, түрік, латын, ағылшын, неміс, француз, испан, орыс, қазақ, өзбек және т.б.) аударылды. Оның еңбектерінің атаулары оның дүниетанымының кеңдігі туралы айтады: «Философиялық трактаттар», «Математикалық трактаттар», «Әлеуметтік-этикалық трактаттар», «Логикалық трактаттар», «Ақыл мен ғылым туралы», «Тарихи-философиялық трактаттар», «Табиғи- ғылыми трактаттар», «Музыка және поэзия туралы трактаттар». Әл-Фараби еңбектерінің құндылығы олардың әртүрлі ғылыми бағыттардағы серпінді болуында ғана емес, сонымен бірге оларда ойшыл адамға қызмет ету үшін әртүрлі ғылымдарды шебер

Оның еңбектері Шығыс ойшылдарының дүниетанымын қалыптастыруға (Ибн-Сина, Ибн Рушд, Ибн-Халдун, Низами, Навои және т.б.), Еуропаның прогрессивті философиялық ойының дамуына әсер етті (Леонардо Да Винчи, Ф. Бэкон, Г. Галилей, Р. Декарт, Б. Спиноза және т. б.), онда ол латынша Alpharabius деген атпен танымал болған. Әл-Фарабидің ілімі Орта Азия, Қазақстан, Кавказ халықтарының ғылыми ойының кейінгі дамуына да әсер етті.