Әл-Фарабидің 2025 жылдығына арналған философиялық мақала

«Әл-Фараби Бағдатқа келгенде оған Халифа Мұқтадид ибн-Муаффақ әл-Биллах (892-902) былай деп сұрақ қояды: – Осы сені оқудың түбіне жетіпті деп естідім, сонда сен көп білесің бе, әлде Аристотель көп біле ме? Сонда Әл-Фараби: − Егер мен оның заманында өмір сүрген болсам, шүбәсіз оның үздік шәкіртерінің бірі болған болар едім, – деп жауап берген екен.»

Бүгінде әлемнің екінші ұстазы атанған Әл-Фарабиге 1150 жыл толып отыр.Шығыстың ғұлама ойшылы, математик, астролог, музыка теоретигі,философ,социолог,физик, ботаник,логика,музыка зерттеушісі.Ғалымның туған жері қазақтың ежелгі қаласы Отырар.Ол 150-ге жуық философиялық және ғылыми трактаттар жазып қалдырған.Жастарды оқу білімге,адамгершілікке тәрбиелеген.Сол дәуірдің өте сауатты ғұламасы атанған.70-ге жуық тілді меңгерген.

Әбу Наср Әл-Фараби өзінің философия көзқарастарында басты үш бағыт анық аңғарылады: ол дүниенің мәңгілігін мойындады, танымның болмысқа тәуелділігін растады, ақыл-парасат туралы ілімді саралады. Мәңгілік пен тәуелділік бастауларын құдіретті Алладан, аспан әлеміндегі құбылыстардың мәнінен, ақыл-парасаттан, адамның жан-дүниесінен, түр мен материя арақатынасынан іздеді.Қазіргі таңда ол еңбектер бүгінгі күнге дейін өзінің мән мағынасын жоғатқан жоқ.

Әл-Фарабидің жастық шақ кездері туралы нақты мәліметтер жоқ.Тек жасы 50-ден асқан кезіндегі Бағдат шаһарына қоныс аударған кезінен бастап қана айтыла бастайды.

Әл-Фарабидің ашқан ең үлкен жаңалығы – антикалық мұра мен исламды біріктіре мәдениет жасауында. Сондықтан әл-Фарабидің қайнар көздерін айтқанда міндетті түрде тек шығыс пен батыс, гректің ғана емес, оның қазақтың құнарлы топырағынан түлеп ұшып, Отырар өркениетінен нәр алғанын ұмытпауымыз керек. Қазіргі уақытта Әл-Фараби ойларының өзектілігі қайтадан арта түсуде. Оның көзқарасында саясат, дін және бақыттың өзара терең қатынасы көрсетілген. Бүгінде әлем Ислам және Батыс өркениетінің текетіресу қаупі алдында тұрғанда, ислам мәдениетімен астасатын экстремистік және лаңкестік көңіл-күй үдеп келе жатқан кезде, ұлы философтың мұрасы адамзаттың түрлі көзқарасын шешуге көмек бере алады.