Алаш қозғалысындағы отаншылдық сезім туралы мақала

АЛАШ ҚОЗҒАЛЫСЫНДАҒЫ ОТАНШЫЛДЫҚ СЕЗІМ

Қырықбай Күләш Мұхатайқызы –тарих пәнінің оқытушысы

Атырау жоғары көпсалалы «Болашақ» колледжі

Азаттық таңы атты. Тілекке құдай жеткізді. Күні кеше құл едік, енді бұ күн теңелдік. Қам көңілде қаяудай арман қалған жоқ. Неше ғасырлардан бері жұрттың бәрін қорлықта, құлдықта ұстаған жауыз үкімет, өзгеге қазған оры өзіне шағын көр болып, қайтпас қара сапарға кетті. Енді бүгін теңеліп, түсімізде көрмеген жақсылықты өңімізде көріп, төбеміз көкке жетіп отыр. Бұл күнге жеткізген құдайға мың шүкірлік!

Әлихан Бөкейхан.

Қазақ тарихында XX ғасырдың бас кезі – түрлі оқиғаларға, саяси өзгерістерге толы кезең болып табылады.Соның ішінде 1917 жылғы ақпан буржуазиялық-демократиялық төңкерістің қазақ халқы үшін ең маңызды тұсы - еліміздегі саяси сана мен күрестің жаңа деңгейге көтерілуі еді.

XX ғасырдың басында қазақ еліндегі ұлт-азаттық күрестің жаңа саяси күші – алаш зиялылары болды.Ұлт зиялылары Алаш идеологиясын ту ете отырып, азатшыл,ұлттық ұрандарымен қазақ жастарын баурап, өздеріне тартып,серік қылды.Ұлттың өзекті мәселелерін шешуде Мемлекеттік думаларға, мұсылман сьездеріне қатысып, жалпықазақтық,облыстық,уездік сьездер өткізіп, халқымыздың жанын жеген басты зар-мұңы – жер,тіл,дін мәселелерін батыл көтерді. «Қазақ» газеті, «Айқап» журналының төңірегіне топтаса отырып, өзін-өзі басқарған,ұлттық мүддені қорғай алатын мемлекет жүйесін құруға талпынды.Олар 1917 жылғы ақпан төңкерісі нәтижесінде орын алған бүкіл Ресейдегі саяси дүрбелеңді қазақ халқының ұлттық мүддесіне пайдаланып қалуға тырысты.

Халқымыз үшін сол кездегі ең маңызды мәселе – ұлттық тәуелсіздігімізді қайта қалпына келтіру болды.Ал екінші мәселе – қазақ қоғамын өркениетті әлемдік қауымдастықтың қатарына енгізу еді.Сол уақыттағы Алаш рухы қазіргі ұрпақты елдікке, ауызбірлікке, елге адал қызмет жасай білуге үндейді.Тәуелсіз Қазақстанды нығайта түсуге шақырады. Ия,кешегі Алаш қозғалысы кезеңінде Алаш идеясы –қазақтың ұлттық идеясының темірқазығы болса, бүгінде ол- Тәуелсіз Қазақстан! Ендеше біз, əрбір азамат осы жүз жыл бұрынғы ұлттық ұлы идеялардың бүгінгі Тəуелсіз Қазақстанның да негізі ретінде берік орнығуына мүдделі болуға тиіспіз.

Ата-бабамыздың сан ғасырлар бойы аңсаған арманын іске асыру бағытындағы игі шаралардың барлығы Қазақстанның болашағы - жастардың бақытына бұйырады. Бұл бүгіннің немесе ертеңгі күннің емес,болашақтың бағдары болып табылады. Олай болса,еліміздің ендігі дамуы мен өркендеуі, келешегі мол жастарға тікелей байланысты деп айта аламын.Өйткені Елбасымыздың жастарға әркез назары ,қамқорлығы ерекше.

Қазақ халқының келешек тағдырын анықтап, ұлттық мәселелерді саяси күрестің күн тәртібіне қойып, соның жолында өз өмірлерін құрбандыққа шалған алаш зиялылары отаншылдықтың ең биік көрінісі ретінде біз үшін үлгі-өнеге. Өйткені отаншылдықтың іргетасы – ұлтжандылық.Өз ұлтын сүйіп,оның мұңын мұңдап, жоғын жоқтайтын азамат қана отаншыл бола алады.

Жиырмасыншы ғасырдың басында қазақтың лирик ақыны Мағжан Жұмабаев «Мен жастарға сенемін» деген өлең жазған еді. Мағжан жүрегінде халқына деген махаббат оның поэзиясынан ерекше орын алған еді.Олай дейтін себебіміз ақын езілген,қорғансыз үстіндегі халықты қанша аяса да, жаралы жанның ауыр күйін жеріне жеткізе білгенмен, жалпы халықты, ұлтты ертеңнен үміт үзбеуге шақырады.Себебі ақынның ұғымында оның туған халқы тағдырына қол қусырған, уақыты біткен, үміті ,болашағы үзілген мүсәпір халық емес.Қайта керісінше, ақын жырында үнемі ой үстінде жүретін ,қимыл үстінде көрінетін халық бар. Олай болса ондай халықтан «Тау суындай гүрілдер,Айбында Алаш елім дер, Алтын Арқа жерім дер» [6] жастардың туатындығына неге сенбеске?!

Бүгінде « Неге сенбеске?!» деп айту оңай секілді.Ақын Мағжан осы өлеңді жазғанда көпшілік ұлттың ертеңінен күдер үзе бастаған.Ал одан кейінгі заманда бұндай үмітпен…