Алаштың бір туары Әлихан Бөкейханов баяндама 11-сынып

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ

РИДДЕР ҚАЛАСЫ

«ШАҢЫРАҚ» КӨПСАЛАЛЫ МЕКТЕП-ГИМНАЗИЯ» КОММУНАЛДЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК МЕКЕМЕСІ

БАЯНДАМА

Секция: Тарих

Тақырыбы: «Алаштың біртуары –Әлихан Бөкейханов»

Орындаған: Трумова Зухра Дауленовна

2018-2019 оқу жылы

МАЗМҰНЫ

І. КІРІСПЕ

IІ.НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1.«Алаштың біртуары –Әлихан Бөкейханов»1.2. Өмірбаяны

1.3.Еңбектері, шығармашылығы

ІІІ.ҚОРЫТЫНДЫ ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

КІРІСПЕ

Баяндама мақсаты. Ұлы даланың, ұлы тұлғаларын зерттеу арқылы ұлтжанды азаматтарды тәрбиелеу

Баяндама міндеттері. Қазақстандағы Ұлы тұлғалардың қызметтеріне талдау жасап, тарихи маңызына сипаттама беру.

Кіріспеде тақырыптың маңыздылығы және тәжірибелік маңызы көрсетілген.Негізгі бөлімде Әлихан Бөкейханның өмірі, қызметтері, шығармашылығы, қазақ халқы үшін жасаған ерліктері туралы айтылған.

Қорытындыда зерттеу нәтижесінің негізгі тұжырымдамалары шығарылған тиісті ұсыныстар берілген.

Пайдаланған әдебиеттер тізімінде баяндамада қолданылған әдебиеттер мен басылымдар жүйелі түрде көрсетілген.

Жер бетінде қазақтан азалы,қайғылы азаптарды бастан кешірген халық аз шығар. Ауыр тауқымет көрген ұлт жоқ шығар.Қазақ халқы талай тарихтың ауыр кезеңдерін бастан өткерген қайсар да қайтпас халық. Тек өткен ғасырдың басында Қазақ халқы трагедияға толы түрлі оқиғаларды басынан кешірді: үлкен және кішілі революциялар, отарлық қанау, репрессия, ұжымдастыру, тәркілеу, аштық және т.б. сындардан өтті. Осы аталған большевиктік саясат тұсында қазақтың зиялы қауымы, сүт бетінің қаймақтары қуғын-сүргінге ұшырап, жойылып кетті.

«Алаштың біртуары –Әлихан Бөкейханов»

Мен өз сөзімді Әлихан Бөкейхановтың «Тірі болсам, қазаққа қызмет қылмай қоймаймын...» деген жанды тебіретер сөздерінен бастағым келіп отыр. Қазақтың осы күнге жетіп, осыншама кең -байтақ жерде, емін-еркін өмір сүруі үшін өзінің барлық өмірін арнаған, ұлт жанашырын бірі білсе бірі білмейді. Солардың бірі, асылдың сынығы, тектінің тұяғы, қазақтың маңдайына біткен бағы, қараңғы қапастағы күн сәулесі, Алаштың арыстаны –Әлихан. Егер Латын Америкасы үшін Симон Боливар қандай болса, Әлихан қазақ үшін сондай. Егер Ататүрік қандай болса, Әлихан қазақ үшін сондай тұлға.Әлихан Бөкейханов XX ғасырдың басында қазақ елінің тәуелсіздігі мен бостандығы үшін аянбай күресті, Алашорда автономиялық мемлекетінің негізін салды.Қазақ зиялыларының басын қосып, ұлттық мемлекет құрды. Қазақтың қазіргі аумағын сақтап қалуға ат салысты. Қазақтар аштан қырылып жатқанда, билікке ащы шындықты айтып, елге жылу жинады. Қараңғы қазақтың көзін ашып, санасын ояту үшін қолынан келгенін аямады.Басына төнген қауіпті ескермей, бірнеше рет абақтыға жабылып, жер аударылып келседе ол өз мақсатынан қайтпады. Оның бір ғана мақсаты болды ол- қайтсе қазақтың басын қосып, дербес, тәуелсіз мемлекет құру.

Өмірбаяны

Әлихан Нұрмұхаммедұлы Бөкейханов (1866 –1937). Көрнекті қоғам және мемлекет қайраткері, ұлт-азаттық және Алаш қозғалысының жетекшісі, Алашорда автономиялы үкіметінің төрағасы, публицист, ғалым, аудармашы. Ол 1866 жылы Семей облысы Қарқаралы уезі Тоқырауын болысының Қызыларай жерінде дүниеге келген. Ата тегі Шыңғыс ханның үлкен ұлы Жошыдан тарайтын ақсүйек тұқымы. Арғы атасы атақты Сұлтан Барақ. Қазақтың соңғы хандарының бірі Бөкей осы Сұлтан Барақтың баласы. Бөкейден Батыр, одан Мырзатай, одан Әлиханның әкесі Нұрмұхамед тарайды. Нұрмұхаммед дала тұрғындары арасында беделді де өте білімді адам еді. Ол барлық қаржы-қаражатын балаларын оқытуға жұмсады. Етікшілік кәсібімен шұғылданды, диірмені мен малы, орташа дәулеті болды. Әлиханның анасы Бегім ханым тобықты руының қызы еді. Өте сауатты анасы өңірдегі бүкіл жетім балаларға тегін сабақ беріп, сауатын ашқан.. Нұрмұхаммедтің отбасы Құнанбай қажыға туыс саналатын. Әлихан отбасындағы алты баланың тұңғышы еді. Ол қайратты, батыл да жігерлі болатын. Өз құрдастарынан ақылымен, қызықты әңгімелер айта білуімен, тапқырлығымен және өткірлігімен ерекшеленетін. Оқуды Қарқаралы медресесінен бастайды.1886–1890 жылдары Сібір теміржолына мамандар дайы

Оқуды бітірген соң, оны екі ғасырға жуық Ресей империясының қол астында отырған халқының ауыр тағдыры қатты толғандыра бастайды. Қараңғылық пен надандықтың шырмауында отырған халқына білім мен мәдениет керек екенін ұғады, елдің тұрмысын, мәдениетін, білімін көтеруді өзінің алдына мақсат етіп қояды. Әлихан қоғамдық-саяси қызметпен белсенді түрде айналысты. Оның отаршыл патша үкіметінің саясатына көзқарасы өзгерді. Сонымен қатар ол дәстүрлі қазақ қоғамындағы: пайдакүнемдік, болыс лауазымы үшін талас-тартыс сияқты жағымсыз көріністерді де сынға алды. Өз халқының жарқын болашағын алдын ала болжады: «Қазақ даласы... табиғатынан ақылды және қабілетті қазақ халқы болашақта, өркениет жолында іргелі жетістіктерге жетеді», – деген пікір білдірді. 1905 жылы Мәскеуде өткен Ресей земствосы және қала қайраткерлерінің съезіне қатысты. Съезде жоғарғы мінберден қазақ тарихында тұңғыш рет туған халқының жоғын жоқтап, сөз сөйледі. Ол өз сөзінде қазақ халқының дін, тіл, сайлау т.б.…