Әлихан Бөкейханов туралы ашық сабақ 9 сынып

№ 17 жалпы орта білім беретін мектеп

Тақырыбы: Ұлт көсемі – Әлихан Бөкейханов

Дайындаған: тарих пәні мұғалімі Омарова Айгуль Саденбаевна

Сыныбы: 9-сынып

Сабақтың тақырыбы: Ұлт көсемі – Әлихан Бөкейханов

Сабақтың мақсаты:

Алаш арысы Әлихан Бөкейхановтың өмір жолы мен қазақ халқы үшін сіңірген еңбегін оқушыларға таныстыру;

Оқушылардың тарихи қайраткерлерге байланысты өз пікірлерін, көзқарастарын айта білу дағдыларын қалыптастыру. Ізденушілік қабілетін дамыту, ғылыми ізденіске дағдыландыру.

Оқушыларды еліне қорған, халқына қалқан болған тарих тұлғаларынан үлгі-өнеге алуға тәрбиелеу.

Күтілетін нәтиже:

Әлихан Бөкейханов туралы мәлімет алады;

Тарихи қайраткерлерге байланысты көзқарастарын айта алады;

Топтық жұмыстар негізінде ынтымақтастыққа үйреніп, шығармашылықпен жұмыс жасайды;

Тарихи оқиғаларға сипаттама беріп, талдау жасай алады.

Сабақтың типі: Ізденіс, зерттеу сабағы

Әдіс-тәсілдер: Миға шабуыл стратегиясы, топтық жұмыс, сәйкестендіру кестесі, «үш шындық бір өтірік» стратегиясы, ойтолғаныс, «синквейн», тест тапсырмалары

Көрнекілігі: Карта, кітап көрмесі, Ә. Бөкейханов портреті, Алаш арыстарына арналған буклет, деректі фильм, слайд

Сабақтың жүру барысы:

Ұйымдастыру:

Амандасу, оқушылардың сабаққа қатысын тексеру, ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру «Жүректен жүрекке», суреттер арқылы топқа бөлу, бағалау парағын тарату.

Үй тапсырмасын тексеру:

І. «Сұрақ бізден, жауап сізден»

Алаш қозғалысы дегенді қалай түсінесіздер?

Алаш партиясы қашан құрылды және оның мақсаты, басшылары мен өкілдерін атаңыз.

Алашорда автономиясын құру туралы қай съезде айтылды?

Алаш партиясының бағдарламалық жобасы неше бөлімнен тұрды? Онда қандай мәселелер қарастырылды?

Алаш партиясы бағдарламасының тарихи маңызы неде?

ІІ. Венн диаграммасы

Алаш автономиясы мен қазіргі тәуелсіз Қазақстанның даму бағытындағы ұқсастықтары мен айырмашылықтарын салыстыру.

Миға шабуыл: сөзжұмбақты шешіп, жаңа сабақтың тақырыбын айқындайды.

Л

Ә

И

Х

А

Н

Алашорда үкіметінің төрағасы болып сайланған тұлға? (Ә. Бөкейханов)

1917 жылы 21-26 шілдеде Орынбор қаласында өткен Бірінші бүкілодақтық съездің шешіміне байланысты құрылған партия: (Алаш)

Алаш зиялылары қандай жазалаудың құрбаны болды? (Репрессия)

Ә. Бөкейханов қандай белгілі тұлғаның ұрпағы? (Шыңғысхан)

Алаш партиясының баспа органы: (Қазақ)

Алаш партиясы бағдарламасының төртінші тарауы: (Дін ісі)

Жаңа сабақ

«Алаштың Әлиханы» деректі фильмінен үзінді.

(Ә. Бөкейханов жайлы мәлімет алады)

Әрі қарай біз Әлихан Бөкейхановтың шығармашылық жолына, зерттеу жұмыстарына, қазақ халқы үшін атқарған маңызды істеріне тоқталамыз. Тақырыпқа байланысты әр топ өздерінің дайындап келген жобаларын қорғап, мәліметтерімен бөліседі.

І-топ: «Әлихан – тарихшы, ғалым» Тарих ғылымына қосқан үлесіне тоқталады.

ІІ-топ: «Әлихан –географ» География саласындағы зерттеулеріне шолу жасайды.

ІІІ-топ: «Әлихан – қазақтан шыққан тұңғыш кәсіби журналист»

Ә. Бөкейхановтың басшылығымен жарық көрген газет-журналдар, ондағы жарияланған мақаларына талдау жасайды.

IV-топ: «Әлихан – әдебиетші» Қазақ әдебиетіне қосқан үлесі жайлы сөз қозғайды.

І-топ: «Әлихан – тарихшы, ғалым»

Ә. Бөкейханов тарих саласында да біраз деректер қалдырған. Атап айтар болсақ: сол кезеңдегі «Алаш» партиясы, Алашорда үкіметі, Мемлекеттік Дума, съездер туралы мәліметтер жазып қалдырған. Щербина экспедициясына қатысып Семей облысына қарасты уездердің жер-су атауларын жазып, алуан түрлі деректер жинастырған. Сонымен қатар қазақ өлкесінің тас дәуірінен бергі тарихы көрініс тапқан «Историческое судьбы Киргизского края и культурные его успехи», қазақ даласының соңғы ғасырлардағы өмір-тарихын сипаттаған «Киргизы», қазақ тарихы үшін құнды «Из переписки киргизских ханов, султанов», «Из переписки хана Средней киргизской орды Букея и его потомков», «Из бумаг султана Большой орды Сюка Аблайханова» атты жарияланымдары, «Материалы к истории султана Кенесары Касымова» атты кітапшасы (1903 ж., Ташкент) жарық көрген.

ІІ-топ: «Әлихан – географ»

Ә. Бөкейханов «Дүниенің құрылысы» атты орыстың академик жазушысы Д.Грабенің еңбегін қазақшаға аударып қана қоймай оған өзінің пікірлерін қосқан. Аты аталған бұл еңбек - дүниенің құрылысы, жер мен ғаламшарлардың орналасуы жайында, ғарыштық кеңістік туралы білімдердің жиынтығы. Оқулық мынадай 14 бөлімнен тұрады: 1. Бет ашар. 2. Дүниенің құрылысы. 3. Пыланеттер. 4. Дүниенің тартатын күші. 5. Жер – пыланет. 6. Жылдың қыс, жаз, жазғытұр, күз уақыттары. 7. Календарь. 8. Күн. 9. Ай. 10. Көлеңкелену. 11. Кометелер. 12. Жұлдыз жауын. 13. Көшпейтін жұлдыздар. 14. Дүниеде тоқталмай іс қылып тұрған күштер. Сол кезеңдегі қазақ оқырмандарының аялық білімін ескере отырып, ол ғылыми ой-жосықтарды қазақ дүниетанымына жақын ұғым, түсініктермен беруге тырысқан. Сол үшін күнделікті өмірден, айнала қоршаған ортадан мысалдар алып түсінікті етіп сипаттаған.

ІІІ-топ: «Әлихан – әдебиетші»

Ә. Бөкейханов әдебиет саласындада біраз дүниелер қалдырған. Мәселен, «Қалқаман-Мамыр» поэмасын жазып алып, оған әдеби сын жазған мұнда сонымен қатар поэма авторы Ш. Құдайбердіұлы туралы мәліметтер қалдырған, «Қара қыпшақ Қобыланды» жырының бірнеше нұсқасына, «Қозы Көрпеш-Баян Сұлу» жырынада талдау жасаған. Сонымен қатар әдебиет саласында қалдырған мұрасы аудармалар болып табылады. Аудармаларының ішінде орыстың классик жазушылары Л.Н. Толстой, А.П. Чехов, В.Г. Короленко, сондай-ақ, үнді, түрік тектес қырым халықтарының әдеби шығармаларының және Антика дәуірінің әдеби туындылары кездеседі. А.Н. Толстойдың «Кавказ тұқыны», «Жеті қарақшы», «Жұмыртқадай бидай» В.Г. Короленканың «От», А. П. Чеховтың «Хамеолон», И. С. Тургеневтің «Торғай» шығармаларына аударма жасаған. Абай өмірі туралы мәліметтерді және мұрасын халық арасына таратуда зор еңбек сіңірген.

IV-топ: «Әлихан – қазақтан шыққан тұңғыш кәсіби журналист»

Қазақтың саяси да рухани көсемі танылған Ә. Бөкейхановтың қалдырған бай да мол мұрасының бір үлкен саласы – қазақ және орыс тілдеріндегі ғылыми-публицистикалық туындылары болып табылады. Өзінің ғұмырында ол төңкеріске дейін 4 газет, оның үшеуі орыс тілінде: «Иртышъ», «Омичъ» және «Голосъ степи» газеттеріне өзі редактор болса, қазақ тілінде тұңғыш жалпыұлттық «Қазақ» газетін ұйымдастырды. Төңкерістен кейін қазақ тіліндегі «Темірқазық» және «Шолпан» журналын шығарып, 1925 жылдан бастаған «Жаңа мектеп», «Әйел теңдігі» және «Сәуле» журналдарын ашуға мұрындық болды. Әлиханның мыңға жуық мақала мен очерктен және тағы басқа туындыдан тұратын ғылыми-публицистикасы 1917 жылғы Ақпан төңкерісіне дейін және 1927 жылға дейін 50-ден астам қазақ және орыс газет-журналдарында жарық көрді. Әлиханның бүркеншек есімдерінің осы күнге дейін анықталғаны 30-дан асып жығылады. Нақты айтар болсақ - «Қыр баласы»-«Сын степей» және «V», «Ә.Н.» «Ғали хан» «Арыс ұлы», «Түрік баласы», «Қалмақбай», «Дала баласы», «Мусульманинъ», «Киргизъ», «Степнякъ» есімдерін атап көрсетуге болады. Газет-журнал беттерінде…