Әлеуметтік педагогке арналған ғылыми жұмыс материалы

Реабилитациялық әлеуметтік-педагогикалық технологиялар

Девиантты мінез-құлықты балалармен жұмыстың әлеуметтік-педагогикалық реабилитациялық бағдарламасын құруда ілгері бекітулер ретінде келесілер ескеріледі:

1. Кәмелетке толмағанның оңтайлы сапаларына негізделу. Әлеуметтік педагог үшін мінез-құлқында ауытқуы бар баланы үзілді-кесілді даттауға, жаман болжамдар айтуға жол берілмейді. Оған «жетістік жағдаятын» жасау жолы арқылы жүру, жасөспірімнің жүріс-тұрысынан жағымдыны таба білу, осыған сәйкес әлеуметтік педагогтың іс-әрекетін құру қажет.

2. Болашық өмірлік ұмтылыстарды қалыптастыру. Ереже бойынша, мектепте созылмалы үлгермеушілігі бар жасөспірімдер жиі торығады, өз күштеріне сенбейді, болашақты көрмейді. Мұндай жасөспірім үшін ары қарай кәсіби өзін-өзі анықтау маңызды, және бұл жағдайда әлеуметтік педагогтың психологпен бірге көмегі оның болашақ кәсібін анықтауға, жасөспірімнің қызығушылығы мен мүмкіндіктеріне сай келетін оқу орны мен жұмысқа орналастыруға бағытталған.

3. Оның кейінгі еңбек тағдырымен байланысты іс-әрекеттен басқа, девиантты мінез-құлыққа бейім кәмелетке толмағанға мораль, нотация, ақыл үйрету, өсиет оқу емес, оған маңызды және қоғамдық-пайдалы іс-әрекетке қосу қажет. Бұл жиі іс-әрекеттің қандай да бір түріне қатынасты өзгертуді ғана талап етіп қана қоймай, сонымен қатар балалар ұжымымен қатынасты қалыпқа келтіруді талап ететіндіктен қиын міндет болып табылады. Тәжірибе көрсеткендей, қиын тәрбиеленетін жасөспірімдерде басқа мектеп оқушыларына қарағанда бос уақыт төрт есе көп, оны сапалы қолданудың айырмашылығы да соншалықты. Егер жайлы жасөспірімдер оқуда, еңбекте, жеке қызығушылықтарды өз-өздерін бекітсе, онда қиын жасөспірімдер үшін бұл аймақтарға ену шектелген, және бос уақыттың артылуы олар үшін құндылық бейнесіне әсер ететін криминогендік фактор болады.

4. Жасөспіріммен өзара қатынаста сыйластық пен терең сенушілік. Дезадаптацияланған жасөспірімдерде жақсы, тыныш қарым-қатынас тәжірибесінің жоқтығы есебінен кез-келген тәрбиелік әрекет ету кәмелетке толмағанның бұл іс-әрекетке белсенді қарсы тұруға жолығады. Сабыр мен төзім — әлеуметтік педагогқа осындай балалармен жұмыс істеудегі басты көмекшілер.

Әлеуметтік-педагогикалық реабилитациялық іс-әрекет үрдісінде маман келесі қызметтерді атқарады:

— қалпына келтіру, жасөспірімде дезадаптация басталғанға дейін болған жағымды сапаларды қалпына келтіруді ұйғаратын қалпына келтірушілік;

— белсендіру, жасөспірімді қоғамдық-пайдалы, оған маңызды іс-әрекетке қосу жолы арқылы жасөспірімдетұлғаның қандай да бір сапаларын түзетуге ұмтылысты қалыптастыруды түйіндейтін, өтеушілік; жасөспірімнің өзін-өзі кемелдендіру, өз әрекеттерін өзіндік талдау негізінде өзін-өзі тәрбиелеу қажеттіліктерін, өзіне өзіндік сыни қатынасты қалыптастыруын, өз мінез-құлқын бағалауға белгілі бір адамгершілік құндылықтары мен сындар жүйесін қабылдауын, еліктеу үшін әлдеқандай идеалды таңдауын белсендіру;

— ынталандырушылық, түрлі тәрбие тәсілдерін – сендіру, бекіту, мысал және т.б. ұйғаратын, жасөспірімнің іс-әрекеттерінің жағымды түрткілерін белсендіруге бағытталған ынталандырушылық;