Әлеуметтік қызметкердің кәсіби біліктілігі туралы зерттеу

___________________________________әлеуметтік жұмыс. 2024_______________

ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК ҚЫЗМЕТКЕРДІҢ КӘСІБИ БІЛІКТІГІНІҢ ЖЕТКІЛІКСІЗДІГІ ЖӘНЕ ҚОҒАМДАҒЫ МӘРБЕТЕСІНІҢ ТӨМЕНДІГІ .

Зайниева Г.К. , Малоиван О.В.

Нархоз университитеті, «әлеуметтік жұмыс» білім беру бағдарламасы бойынша 4 курс студенттері.

[email protected]

[email protected]

Аңдатпа

Бұл ғылыми-зерттеу мақаласында біздің еліміздегі жоғары білімі бар, кәсіби даярлаудан өткен әлеуметтік қызметкердің дәрежесі мен мәртебесі және құзыреттілігі туралы баяндалған. Зерттеу жұмысында АҚШ пен Еуропа елдеріндегі әлеуметтік қызметкердің мемлекет алдындағы алатын рөлі мен мәртебесі зерттеліп, Қазақстандағы әлеуметтік қызметкерден басты айырмашылықтары айтылады. Не себепті біздің еліміздегі жоғары білімі бар, 6-7 дәрежедегі әлеуметтік қызметкерлер мамандық бойынша жұмыс жасамайтындығы туралы зерттелген. Сонымен қатар, Қазақстан халққының әлеуметтік қызметкер туралы көзқарасы, бұл мамандардың қандай іспен айналысатындығы туралы ойларына шолу жасалған.

Кілттік сөздер: әлеуметтік қызметкер, дәреже, мемлекет, кәсібилік, айырмашылық.

Аннотация

В данной научно-исследовательской статье рассказывается о степени, статусе и компетентности социального работника, имеющего высшее образование, прошедшего профессиональную подготовку в нашей стране. В исследовании исследуется роль и статус социального работника в США и странах Европы перед государством, излагаются основные отличия социального работника в Казахстане. Выясняется, почему социальные работники с высшим образованием в нашей стране 6-7 рангов не работают по специальности. Кроме того, проведен обзор того, что население Казахстана знает о социальном работнике, чем занимаются эти специалисты.

Ключевые слова: социальный работник, степень, государство, профессионализм, разница.

Abstract

This research article describes the degree, status and competence of a social worker who has a higher education and has received professional training in our country. The study examines the role and status of a social worker in the United States and European countries in front of the state, outlines the main differences between a social worker in Kazakhstan. It turns out why social workers with higher education in our country of 6-7 ranks do not work in their specialty. In addition, an overview was conducted of what the population of Kazakhstan knows about the social worker, what these specialists do.

Keywords: social worker, degree, state, professionalism, difference.

Өзектілігі: Бүгінгі таңда Қазақстанда 12700-ден астам әлеуметтік қызметкер бар, бұл туралы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің ресми порталы хабарлады. Бұл ретте олардың шамамен 10% - ы үкіметтік емес секторда еңбек етеді. Әлеуметтік қорғау саласындағы мамандардың жалпы саны 35 мыңнан астам адамды құрайды.

ТМД елдерінің көпшілігінде, соның ішінде Қазақстан да әлеуметтік қызметкер мамандығы Батыс елдеріне қарағанда беделді мамандық болып табылады. Әлеуметтік қызметкерлердің рөлін қоғамның түсінуі көбінесе шектеулі және олардың қызметі әрқашан маңызды деп таныла бермейді. Мысалы, АҚШ-та әлеуметтік қызметкерлер салыстырмалы түрде жоғары мәртебеге ие. Мамандық қатаң реттеледі: жұмыс істеу үшін лицензия қажет, бұл маманның біліктілігін растайды. Әлеуметтік қызметкерлер көбінесе клиенттердің құқықтары мен мүдделерін қорғаушы ретінде қабылданады, әсіресе балаларды қорғау, тәуелділікпен жұмыс істеу және осал топтарды қолдау. Ал ТМД-да жиі бірыңғай заңнама жоқ және әлеуметтік қызметкерлер ресми лицензиясыз жұмыс істей алады.

"Үздіксіз білім беру жүйесі мен сертификаттау арқылы әлеуметтік қызметкерлердің кәсіби дағдыларын арттыру қажет. Министрліктің мәліметінше, әлеуметтік қызметкерлердің 27%-специаль орта арнаулы, 22% - специаль арнаулы білім жоқ. Осыған байланысты әлеуметтік қызметкерлердің қызмет саласын кеңейту және кәсіби стандарттарды арттыру қажет", - деп атап өтті Еран Әукенов.

Осыған орай, Қазақстанда әлеуметтік қызметкер мәртебесін көтеру әлеуметтік осал топтарға көрсетілетін қызметтердің сапасын жақсарту үшін маңызды, бұл осы салаға білікті мамандарды тартумен қамтамасыз етіледі. Бұл сонымен қатар қаржыландырудың ұлғаюына және еңбек жағдайларының жақсаруына әкеледі. Сонымен қатар бұл қызметкерлердің ынтасы мен қанағаттануын арттыруы мүмкін. Әлеуметтік қызметкерлердің мәртебесін көтеру мамандыққа деген құрметті қалыптастыруға және оның маңыздылығын түсінуге ықпал етеді, бұл өз кезегінде мемлекеттік әлеуметтік саясатты тиімді енгізуді қолдайды. Білікті әлеуметтік қызметкерлер әлеуметтік мәселелерді шешуде шешуші рөл атқарады, бұл әлеуметтік шиеленіс деңгейін төмендетуге көмектеседі және елдің жалпы әлеуметтік дамуына ықпал етеді.

Жоба обьектісі: Әлеуметтік қызмет көрсету саласындағы жоғары білімі бар мамандар.

Мақсаты:Қазақстандағы әлеуметтік қызметкерлер мен шетелдегі әлеуметтік қызметтің мәртебесін салыстыра отырып, біздің еліміздегі әлеуметтік қызметтің дамуы мен ерекшеліктерін, сондай-ақ олардың кәсіби мәртебесі, құқықтық базасы және қоғамдағы рөлі арасындағы айырмашылықтарды зерттеу, мәртебесін арттыруға бірқатар ұсыныстар дайындау.

Міндеті:

Қазақстандағы халықты әлеуметтік қорғау және еңбекпен қамту бойынша жұмыс жасау жүйесіне шолу.

Әлеуметтік қызметтер көрсету саласындағы мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдардың қызмет сапасын салыстыру және баға беру.

Әлеуметтік жұмыс білім беру бағдарламасы бойынша жоғары білім алып жатырған болашақ мамандардың болашаққа жоспарын зерттеу және әлеуметтік қызмет көрсету ұйымдарындағы әлеуметтік қызметкерлердің атқаратын жұмыстары туралы зерттеу жүргізу.

Біздің қоғамдағы әлеуметтік қызметкердің стереотиптік сипатын анықтау.

Әлеуметтік қызметкердің қоғамдағы беделін арттыруға арналған ұсыныстар әзірлеу.

Гипотеза: Қазақстандағы әлеуметтік қызметкерлердің көбісі жоғары оқу орындарын аяқтағаннан кейін өз мамандығы бойынша жұмыс жасаудан бастартады, себебі әлеуметтік жұмыс мамандығына мемлекет тарапынан қолдау аз бөлінеді және жалақы көлемі төмен болып табылады, осыған қарамастан мамандарға қойылатын талап өте жоғары.

Тезис-1. Әлеуметтік қызметкерлердің жалақы көлемін өсуі, бұл салаға жас әрі білікті мамандардың тартылуына әсер етеді

Тезис-2 Әлеуметтік жұмыс туралы қоғамда дұрыс көзқарастың қалыптаспауы, жоғары білімді және білікті мамандардың тапшылығынан туындайды.

Тезис-3 Әлеуметтік қызмет көрсету саласындағы мамандардың кейбіреулерінің арнайы білімі болмауы әсерінен, әлеуметтік қызметтердің сапасы төмен болып табылады.

Методология: Сауалнама, сұхбат, фокус-топ.

Сауалнама. Алматы қаласы Нархоз университетінің «Әлеуметтік жұмыс» білім беру бағдарламасы бойынша 1,2,4 курс, Қарағанды қаласы Е.А Букетов атындағы университетінің 1,2,3,4 курс студенттері арасында жүргізіледі. Оңтүстік және Солтүстік Қазақстандағы болашақ мамандардың көзқарастарын салыстыру мақсатында осы екі жоғары оқу орындары тандалды. Сауалнама мақсаты болашақ әлеуметтік қызметкерлердің осы мамандыққа деген көзқарастарын, қызуғышылықтары анықтай отырып, болашаққа деген жоспарларын білу болып табылады. Сауалнама жүргізу арқылы алдағы 4-5 жыл да әлеуметтік жұмыстың дамуына байланысты болжамдар жасауға болады.

Фокус-топ. Әлеуметтік қызметкерлер туралы қоғамдық пікірді зерттеу үшін фокус-топты пайдаланудың мақсаты қоғамның осы мамандыққа қатысты түсініктерін, стереотиптері мен үміттерін анықтау болып табылады, Фокус топқа қатысушылар кездейсоқ тандалатын болады.

Әдеби шолу. Белгілі бір уақытқа дейін Америка Құрама Штаттары әлеуметтік жұмыс мамандарын даярлау саласындағы көшбасшы болды, сондықтан дәл осы елден шетелдік тәжірибені талдауды бастаған жөн. АҚШ-тағы әлеуметтік қызметкерлерді даярлауды талдау теориялық модельдердің бірнеше тобын қолдануды көрсетеді: психодинамикалық, дағдарыстық араласу модельдері, мінез-құлық, жүйелік және экологиялық, әлеуметтік-психологиялық және коммуникациялық, гуманистік және экзистенциалды, когнитивті, адам құқықтарын қорғау модельдері.

АҚШ-та әлеуметтік жұмыс әдетте психоанализге бағытталған, өйткені дәстүр бойынша басты назар жеке-жеке деңгейге аударылады. Біріншіден, бұл психоанализге негізделген дәстүрлі психодинамикалық модельдер болып табылатын психологиялық бағытталған модельдер 3. Фрейд.

Әлеуметтік жұмыс саласындағы мамандарды Практикалық оқытудың еуропалық моделі американдықтардан айтарлықтай айырмашылықтарға ие, бұл тәжірибеде тарихи қалыптасқан дәстүрлер мен бай тәжірибеге байланысты (әлеуметтік қызметкерлерді кәсіби даярлаудың алғашқы бағдарламалары алдымен Амстердамда, содан кейін Берлинде, Лон-донгта пайда болды. Қазіргі уақытта Еуропада әлеуметтік қызметкерлер мен әлеуметтік тәрбиешілерді даярлайтын көптеген оқу орындары бар. Еуропаның әртүрлі елдерінде, мысалы, әлеуметтік жұмыс саласындағы білім кәсіптік-техникалық білімнің бөлігі, жоғары білімнің бөлігі, университеттік білімнің жеке және интеграцияланған бөлігі болуы мүмкін.

Әлеуметтік педагогтар мен жұмысшыларды даярлаудың дамуындағы маңызды кезең 1989-1991 жылдары Чехия, Словакия, Бол-гария, Ресей, Венгрия сияқты орталық және Шығыс Еуропа елдерінде социалистік жүйе ыдырағаннан кейін жаңа мектептердің пайда болуы және ескілерінің қалпына келуі болды. Батыс Еуропа елдерінде, АҚШ-тағы сияқты, студенттер әлеуметтік жұмысты екі деңгейде оқиды: колледж және агенттік. Агенттіктерде оқыту маңызды рөл атқара бастады. Студенттермен жұмыс істеуге маманданған Агенттік қызметкерлерін оқыту мен қолдауға көп көңіл бөлінді.

Ресей Федерациясында 1991 жылы ғана КСРО-ның әртүрлі мамандандырылған университеттері: педагогикалық, медициналық, техникалық базаларында әлеуметтік қызметкерлерді даярлау басталды. Прика-КСРО халыққа білім беру мемлекеттік комитетінің орынбасары "Әлеуметтік педагогика" және "әлеуметтік жұмыс" жаңа мамандықтары құрылды. Қазіргі уақытта Ресейде әлеуметтік педагогтар мен әлеуметтік қызметкерлер келесі мамандықтар бойынша дайындалуда: отбасылық профильдегі әлеуметтік педагог, ауылдық әлеуметтік педагог, әлеуметтік этнолог, мәдени демалысты ұйымдастыру жөніндегі маман, валеолог, мүгедектермен жұмыс мәселелері бойынша әлеуметтік қызметкер, девиантты мінез-құлқы бар жасөспірімдерге көмек көрсететін әлеуметтік мұғалім, муниципалды әлеуметтік қызметкер.(Валеева Р.А.1, Королева Н.Е.2, Сахапова Ф.Х.3).

1991 жылдың сәуір айынан бастап Қазақстанда жаңа мамандық – әлеуметтік қызметкер мамандығы ашылды, оның қызметі қиын өмірлік жағдайлардағы қамқоршылық, мейірімділік және қайғысына ортақтасу қасиеттері негізінде ғана емес, сонымен қатар адамның өмірлік қажеттіліктерін қанағаттандырудың біртұтас жүйесіне, адамдардың өмірлік жағдайдарына, оның біртұтастылығына бағытталған. Осы уақытта елімізде шетелдік тәжірибеден алынған «әлеуметтік қызметкер» мамандығының институциялану процесі жүрді және ол «әлеуметтік жұмыс бойынша маман» деген атпен мемлекет тіркеуіне енгізілді. Сол кезден бастап әлеуметтік көмек көрсетудің бірнеше түрлері және халықты әлеуметтік қорғау жүйесі мақсатты бағыттала бастады, ал бұл саладағы мемлекеттің рөлі қоғаммен келісіліп 1995 жылы қабылданған Ата Заңда көрініс тапты: Қазақстан Республикасы өзін әлеуметтік мемлекет ретінде бекітті. Оның ары қарай дамуы әлеуметтік саладағы заңдар, басқа да әкімшілік актілерден көрініс тапты. Осыдан келіп елімізде әлеуметтік жұмыстың нормативтік-құқықтық, ұйымдасқан және материалдық негізі – халықпен әлеуметтік жұмыс мекемелерінің орнағанын көреміз. Әлеуметтік қызметкердің қызмет көрсету аясы кең – балалардан бастап қарттарға дейін

1. Сауалнама. Алматы қаласы Нархоз университетінің «Әлеуметтік жұмыс» білім беру бағдарламасы бойынша 1,2,4 курс, Қарағанды қаласы Е.А Букетов атындағы университетінің 1,2,3,4 курс студенттері арасында, сонымен қатар Алматы қаласындағы Қазақ ұлттық қыздар педогогикалық университетінің 1–4 курс студенттері арасында жүргізіледі. Оңтүстік және Солтүстік Қазақстандағы болашақ әлеуметтік қызметкерлердің көзқарастарын салыстыру мақсатында осы үш жоғары оқу орындары таңдалды. Сауалнама мақсаты болашақ әлеуметтік қызметкерлердің осы мамандыққа деген көзқарастарын, қызуығушылықтарын анықтай отырып, болашаққа деген жоспарларын білу болып табылады. Сауалнама жүргізу арқылы алдағы 4–5 жыл да әлеуметтік жұмыстың дамуына байланысты болжамдар жасауға болады.

(Сурет-1.Сауалнамадан өткен жоғары оқу орындарының көрсеткіші.)

(Сурет-2. Жоғары оқу орындарындағы әлеуметтік жұмыс мамандығы бойынша даярланып жатырған студенттер арасындағы сауалнамаға қатысқандардың көрсеткіші.)

Сауалнамадан өтушілердің ішінде,

Алматы қаласы, Нархоз университетінен 21,6% студент,

Алматы қаласы, Қазақ ұлттық қыздар педогогикалық университетінен 3,4% студент,

Қарағанды қаласы, Е.А. Бөкетов атындағы университетінен 7,8% студент қатысты.

4 курс студенттері (46,3%) сауалнамаға ең көп қатысқан. Бұл көрсеткіш жоғары болуы мүмкін, себебі 4 курс студенттері оқуын аяқтауға жақын болып, өзінің мамандығы бойынша сараптама жасауға және пікір білдіруге дайын болады. Олар көбінесе болашақтағы карьерасына байланысты шешімдер қабылдауға және осы тұрғыда пікірлерін бөлісуге тырысады.