Әлеуметтік-тұрмыстық даму тақырыбына сабақ жоспары 8 сынып

Үйден оқитын оқушы Мүслімден Дәметкен 8-сынып

2018-2019 оқу жылы

Пәні: Әлеуметтік - тұрмыстық бағдарлау Сынып: 8

Мұғалім: Ахметова Инкар Мынбаевна

ӘЛЕУМЕТТІК-ТҰРМЫСТЫҚ БАҒДАРЛАУ

Түсініктеме Балалардың ересектер өміріне қиыншылықсыз араласып кетуі үшін, бүгінгі өмір жағдайы әлеуметтік-тұрмыстық бағдарламасына өзгерістер енгізуді талап етті. Халықгың негізгі бөлігінің өмір деңгейінің үнемі төмендеуі және саяси тұрақсыздық жағдайында адамдардың, әсіресе ақыл-ойы дамуында кемшіліктері бар адамдардың әлеуметтік және экономикалық жағдайларға бейімделу үдерісі қиындады. Осыған байланысты оқушыларды арнайы (түзету) мектептерде мақсатты түрде экономикалық дайынадаудың қажеттілігі туындап отыр. Соңғы жылдары көмекші мектепті бітірушілерді жұмысқа орналастыру мәселелері өте қиын шешілуде. Оған тек жұмыс орнының аздығы ғана емес, бітірушілер жұмысқа орналасқан соң да еңбек үдерісіне бірден араласып кете алмайды, тәртіп талаптарын орындамай, ұжымда, өз орнын таба алмаған себептерінен 1-2 айдан кейін жұмыстан шығып қалады. Сондықтан да, мүмкіншіліктері шектелген оқушыларды ең маңызды білімдермен мектепте қамтамасыз ету мәселелері көтерілді: а) өзі туралы біліммен; б) тәртіптің бейімделген түрлерін қабылдау барысында әсерлі-еркіндік саласындағы кемшіліктерінің бәсеңсуі мен осы өмірдегі өзінің орны туралы.

ӘТБ бойынша жаңарған бағдарламаның мақсаттары Әлеуметтік - экономикалық жағдайдың жылдам өзгеріп отыруына байланысты, бұл пәнді оқыту мазмұнын қазіргі заманғы қоғамдық құрылыстың талаптарына сәйкес құру қажет. Өмірдің әр түрлі жақтарына байланысты оқушылардың икемділіктерін қалыптастыру. Адамның жан-дүниесін және экономикалық білім түсініктерін зерттеуге арналған, бағдарламаның жаңа тарауларының мазмұнын жетілдіру.

Бағдарламаның теориялық негізделуі Бұл бағдарлама оқушылардың төменгі сыныптардағы тіл дамыту сабақтары мен түзімді орындау кезінде алған білімі мен икемділіктерінің деңгейін, жасы мен психологиялық-физиологиялық ерекшеліктерін есепке ала отырып құрылған. Бағдарлама Қазақстанда өмір сүретін ақыл-ойы дамымаған балалардың, өздерін осы елдің азаматы ретінде сезінуге, қазақ халқының әдет-ғұрпын, тұрмысы мен ұлттық тағамдарының ерекшеліктерін білуг көмектеседі. Жүйелік және дәйекшілік қағидаларын сақтай отырып бағдарламадағы шектеуліктерді алдын ала ескереді. Бағдарламада балалардың жалпы дамуы үшін қандай мағлұматтарды хабарлау, қандай білім мен икемділіктерді қалыптастыру және тәжірибе жұмыстары мен жаттығуларды орындау арқылы қандай дағдыларды бекіту қажеттілігі көрсетілген. Сондықган, әрбір оқушы өзінің зерде және дене мүмкіншіліктеріне қарамай, өзіне-өзі қызмет етудің негізгі дағдыларын, өз тұрмысын, бос уақытын ұйымдастыра білу икемділіктерін меңгеруге міндетті. Белсенділік және саналық қағидаларын іс жүзіне асыру үшін, ЭТБ мұғалімі балалардың оқуға деген қызығушылығы мен талабын үнемі қолдап отыруға міндетті. Сондықтан да сабақты оқытудың негізі тәсілдері әңгіме, іс ойындары, құр

Бағдарлама құрылысы Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлауды оқыту 5-сыныптан басталып 10-сыныпта аяқгалады. Бұл курс бағдарламасы 12 тараудан тұрады, оны шартты түрде екі топқа бөлуге болады (олар өз-ара байланыста тұрып бірін-бірі толықтырады). Тіпті білікті мамандардың арасындағы бәсекелестік жоғары болып отырған қоғамда, мүмкіншіліктері шектелген оқушылардың өнеркәсіпте өз орнын табулары өте қиын. Егер бағдарламаның "Адам технологиясы" тобындағы тарауларды оқу барысында ӘТБ пәнінің мүғалімі оқушылар бойында төмендегідей икемділік пен дағдыларды қалыптыра білсе, олар қызмет көрсету және мамандандырылмаған еңбек салаларында жұмыстарын жалғастыруға мүмкіндік алады: - әңгімеге қатысу, әңгімені жүргізу, сұхбаттасушының көңіл-күйін сезіну; - ескертпені дұрыс қабылдау, өз көңіл-күйін (ашу-ыза, қуану) және тәртібін реттеу; - өзін-өзі заңға сәйкес ұстау; - достық, махаббат сезімдерін мәдениетті түрде жеткізе білу. Балаларда сезу, биязылық, бір-бірін түсіну және келісімге ұмтылу сезімдерін үнемі тәрбиелеп отыру қажет.

Балалар үшін "Тұрмыстық және өзіне-өзі қызмет көрсету" бағытындағы дағдыларды игерудің маңызы мен қажеттілігі туралы ӘТБ мүғалімі әрқашан да есте сақтау керек. Бұл икемділіктер мен дағдылар сабақтарда қалыптасып, өмірдегі шынайы жағдайлар кезінде бекітіледі. Олар: - қоғамдық транспорт және қоғамдық орында (кітапхана, мұражай, театр, кинотеатр, саяжай, демалыс аймағы) көрсетілетін қызметті пайдалана білуі; - заттарды сатып алу және әр түрлі қызмет орындарының (почта, телеграф, банк, өнеркәсіп, қызмет корсету орындары) жұмысын пайдалана білу; - жеке бас гигиенасын сақтау және киімді ұқыпты ұстау ережесін сақтау; - шаруашылықты жүргізе білу, өзінің және басқаның дүниесін ұқыптылықпен ұстау, үйде қауіпсіздік және санитарлық-гигиеналық ережелерді сақтау; - өзіне тамақ дайындай білу, оны әдемі және дұрыс жеу.

Мектептің оқу жүйесіндегі ӘТБ-ның алатын орны ӘТБ сабақтарының түзету бағыты бойынша, әр баланың психологиялық- физиологиялық мүмкіншіліктерін есепке ала отырып, сыныпты екіге бөлу керек. Гуманитарлық және политехникалық сабақтармен пәнаралық байланысты іс-жүзіне асыру үшін, ӘТБ сабақтарын әр түрлі мектеп пәндері бойынша жұмыс тәжірибесі бар мұғалім - дефектолог жүргізу керек. Білім, икемділік және дағдылардың мектеп пәндерін және сыныптан тыс шараларды жүргізу жүйесімен сабақтастығы. ӘТБ сабақтары оқушылардың алған білімдерін (1-4 сыныптарындағы тіл дамыту сабақтары) толықтырады, кеңейтеді; режим тәртібін орындау, тәрбиелік әңгіме мен шаралар кезінде алған икемділіктері мен дағдыларын бекітеді. Мына пәндермен пәнаралық байланыста тұрады: 1. Қазақ тілі және әдебиет (сөздік жұмыс, іс хаты). 2. Математика (санау қызметі). 3. Жаратылыстану және география (адам және оның қоршаған ортамен өзара қатынасы). 4. Тарих (қазақ халқының этномәдениеті мен тұрмысы туралы мағлұматтар). 5. Қол еңбегі және кәсіби оқыту (тәжірибе жұмыстарын өткізу тәртібі). Әрбір мұғалім бағдарлама бөліктерінің өту тәртібін және оларды оқытуға қажетті жалпы сағат санын өзі анықгайды. Ол үшін: - әр баланың және жалпы

ӘТБ - бұл арнайы түзету сабақтары Сондықтан да мұғалім оқу-тәрбие үдерісін сабақ түрінде де және жаңа технологияларды пайдалана отырып басқаша да ұйымдастыра алады. Ең бастысы сабақ өмір шындығына жақындау болып, еркін түрде өту керек. ӘТБ сабақгарын сабақ кестесіне кіргізіп, күннің бірінші жартысында немесе сабақ кестесіне кіргізбей күннің екінші жартысында да өткізуге болады. Бірінші сабақта алған теориялық мағлұматтарды, екінші сабақта тәжірибе жүзінде қайталау жолымен бекіту үшін екі сабақты біріктіріп өткізуге де болады.

ӘТБ сабақтарыкдағы білім, икемділік дағдыларын бағалау туралы Ақыл-ойы дамымаған балалардың жұмысын, білімін, икемділік пен дағдыларын көп жылдық әдет бойынша, көпшілік мақұлдаған бес балды өлшем бойынша бағалау керек. Бағаны мұғалім түсіндіре отырып, сынып журналына және оқушының күнделігіне қояды. Егер балаларды ынталандыратын, қызықгыратын бағалаудың жаңа түрі табылса өте жақсы. Мектепте қабылданған орфографиялық тәртіп сақталған (шеті, күні, тақырыбы, жазба арасындағы аралық), ӘТБ сабақгарына арналған дәптерді жүргізу барлық оқушылар үшін міндетті. 96 беттік қалың дәптер 5-сыныптан 10-сыныпқа дейін жүргізіледі. Бағдарлама материалдарына қарай дәптерлерді 12 бөлікке бөлу керек. Дәптерде тараулар тізімі жазылып, беттері белгіленеді. 10-сыныптың аяғында дәптер анықтамаға айналып, онда мектеп бітірушілердің болашақ өміріне қажетті ақыл- кеңестер, іс қағаздарының үлгілері (жұмысқа өтініш, түйін, түсінік және т.б.) жинақталады. "Жұмысқа орналасу" тарауы бойынша үйренген өтініш, өмірбаян т.б. үлгілері жеке беттерге жазылады. Мұғалім оларды мұқият тексеріп, түзеткеннен соң ғана дәптерге көшіріліп жазылады. Мұғалімнің жазуға ұсынған ереже, пайдалы кеңес, нұсқауларының және т.б. мазмұны

- схема мен сызбаны жасау; - суреттеме жасау; - кестені сызу және толтыру; - сөз жұмбақты шешу. Мұғалім балалардың дәптерді жүргізуін үнемі қадағалап отыруға тиісті. Бірақ балалар дәптерді алдағы өмірінде де пайдаланылатын болғандықтан кері әсер қалдырмау үшін, дәптердегі жұмыстарды түзетуге және баға қоюға болмайды. Керекті кезде дәптерді пайдалана білу үшін, балаларға дәптердегі жазбаларды жиі оқытып, қайталап отырған абзал. 10-сыныпты бітірген кезде ӘТБ дәптері балалардың өздеріне беріледі. ӘТБ бойынша үйге тапсырма берілмейді. Бірақ пәнге деген ынталықты қолдау үшін, балаларға баспасөз, көгілдір дидардан қызықты мағлұматтарды жинау тапсырылады. Қоршаған ортамен қатынасын, әлеуметтік дағдыны дамыту үшін балаларға олардың таныстарынан, туыстарынан мағлұматтар жинау туралы тапсырмалар беріледі.

ӘТБ бөлмесінің жабдықталуы Бөлменің ішкі әлпеті санитарлық-гигиеналық және эстетикалық талаптарға сай болу керек: бөлме өсімдіктері өсетін, оқушылардың сезімдік және психологиялық шаршағандарын басатын жайлы да кең бөлме болу керек. Оқу бөлмесіндегі жиһаз тұрғын үй жиһазына сәйкес (қонақ, жұмыс бөлмесі, ұйықтайтын, ас бөлме және т.б.) болу керек. Тәжірибелік жұмыстарды толық жүргізу үшін оқу бөлмесінде тұрмыстық техника заттары (шаңсорғыш, кір жуатын машина, тоңазытқыш, электр және газ пештері, телевизор, магнитафон, бейнемагнитафон және т.б.); ас үй құралдары (ыдыс-аяқ, ас ыдысы, шәй ыдыстары және т.б.); тазалық заттары (шелек, сыпырғыш және т.б.) жеткілікті мөлшерде болу керек. Оқу бөлмесіндегі тәртіп пен тазалықты сақтау мақсатында кезекшілер кестесі құрылады. Күнделікті сабаққа қажетті қүралдар мен материалдарды дайындау, бөлмені сабақтан кейін тазарту кезекшілер міндетіне жатады.

ӘТБ сабақтарындағы оқыту түрлері мен әдістері Мұғалім сабақтарда өтетін оқу материалының мазмұны мен көлемін анықтағанда, бағдарламаның қатысты тарауына сәйкес келетінін, материал көлемі мен күрделілігі жылдан жылға жоғарылайтынын есепке ала отырып, оқушылардың білімі мен икемділік талаптарына сүйенеді. Түсіндіргенде тірек болатындар: - әңгіме жоспары; - тірек белгілері, сөздік сөздері мен өрнегі; - схемалар; - заттық технологиялық, жұмысты орындау, нұсқау карталары. Әңгіме оқытудың негізгі тәсілдерінің бірі. Әңгіме күнделікті өмірде және өткен оқу жылында алған оқушьшардың білімдерін бекітуге бағытталған. Мұғалім сабақты қорытындылағанда, жаңа материалды баяндағанда сабақ неғұрлым әсерлі өтсе, соғұрлым ақыл-ойы дамымаған балалар материалды жақсы меңгереді. Оқу үдерісі тыңдаушымен тығыз байланыста өтсе ғана тиімді больш саналады. Мұғалім сабақ барысында оқушьшарды өз бетімен фактларды талдауға, қорытындылауға ұмтылдыру керек. Оқушыларға өз бетімен диалогты құрудың өзі қиынға түсетінін ескере отырып, мұғалім олардың сөздік қорын кеңейтуге бағытталған жұмысты жүйелі түрде жүргізеді. Бағдарламаның "Өзін-өзі ұстау мәдениеті", "Жеке бас және жанұядағы ара қатынас", "Жұмысқа орналасу", "

ӘТБ сабақтарында тәжірибе жұмыстарын ұйымдастыру

Мұғалім бағдарламаның тарауына сәйкес оқушыларға қойылаты білім және икемділік талаптарын, материалдың жылдан жылға күрделеніп, көлемінің өсетінін есепке ала

отырып, сабақта өтетін оқу материалының мазмұны мен көлемін таңдай алады. Бірақ мұғалім міндетті түрде, оқушылардың түсініп, меңгеруі үшін ең бастысын айқындау керек. Түсіндіргендегі қажетті тіректер: 1. Әңгіме жоспары. 2. Сөздік сөздері мен өрнегі. 3. Схемалар, кестелер 4. Тірек белгілері. 5. Заттық технологиялық, жұмысты орындау, нұсқау карталары. "Тамақтану", "Киім", "Тұрғын үй" тараулары бойынша жүргізілетін тәжірибе жұмыстарының дәйектілігі дәл қол еңбегі, кәсіптік еңбекке баулу, тігін, ағаш ұстасы, түптеу істері сабақтарындағыдай болуы керек. Жаңа жұмыста, жаңа адамдармен қарым-қатынаста абыржып қалмауы үшін, еңбек дағдысын автоматты түрде орындай білуге жеткізу керек. Тәжірибе жұмыстарын жүргізу схемасы: 1. Үлгіні қарау (егер ол қажет болса) технологиялық картаны тірек етіп, жұмыс орындалуының дәйектілігін түсіндіру. 2. Заттық және жұмыс объектісімен, қойылған міндетпен танысу. 3. Жұмыс жоспарын құру. 4. Жұмыс сапасына қойылатын талаптармен танысу. 5. Балалармен бірге жұмыс\ң орындалу дәйектілігін қайталау (қажет болса дәптерге жазу). 6. Қауіпсіздік ережесін және санитарлық-гигиеналық талаптарды қайталау. 7. Оқушылардың тәжірибе жұмыстарын қайталау. 8. Еңбек қорытындысын тал

ӘТБ мұғалімі мен тәрбиешінің бірлескен жұмысы Әлеуметтік тұрмыстық бағдарлау тек сабақ деңгейінде ғана болмай, тәрбие шараларының жүйесі жұмысымен жалғаса жүру керек. Мұғалім мен тәрбиешінің бірлескен жұмыс нәтижесінде ғана күткен жетістіктерге…