Ана тілі туралы мақала және тарихи тағылым

Ана тілім-Анам менің, сен тұрғанда кім көсем?!

Менің егеменді елім, бейбіт байтақ жерім көгінде көк байрағы желбіреп, талай асуларды бағындырып, қиын белестерді артқа қалдырып, Тәуелсіздіктің отыз жылдығына қарай қадам басып келеді. Кез келген мемлекеттің ең үлкен құндылығы – тәуелсіздік, сондықтан да бүкіл халқымыздың тарихи шежіресі, ұлттық болмысы, тағылымды кезеңі, өнегелі өмірі Тәуелсіздікпен өлшенеді. Құрмет орденінің иегері, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, ақын Сабыр Адайдың қызыл мұқабалы «Уыз Ана» кітабын педагог, ғалым, филология ғылымдарының докторы, әріптесім, әрі өзімнің ақылшы апам Дюсембаева Жанбибі Сенбайқызы сыйға тартты. Мен үшін біреуден сыйлыққа кітап алсам, ол үлкен мәртебе. Кітап ішіндегі «Уыз Ана» қойылымы маған үлкен ой салды, өйткені бұл қойылымда ащы шындық, ата-баба өткен бұралаң жолдар, ұмытылмайтын қаралы қасыреттер, тарихи мұра бар. Уыз Ана... тақырыптың мағынасы тереңде жатыр. Пайымдауымша, уыз - сәбидің тіршіліктегі ең алғаш татар нәрі, шешесінің сүті. Әр жаратылысқа өз несібесін бөлген Алла Тағала нәрестенің мұрнына сүт иісін тез сезетін қасиет және ана тілін дарытқан. Уыз құрамында кішкентай шақалақтың әлденуіне, ширауына қажетті дәрумендер өте мол. Ел арасында әлсіз, әлжуаз балаларды к

Маңғыстау бойы мұнарлы, Бекеттен қалған пірлім-ай,

Көңілім қалай тыншиды, көзімнің жасы сырғымай.

Қазақ та деген ел едік, қапы да түскен аранға,

Осы бір көште соңғы үміт, қолдай гөр, енді, бір құдай?!

Бұл тақырып төңірегінде қалам тартқан бірегей жазушылар баршылық. Атап айтсам, прозаның қаранары Қ.Жұмаділовтың «Соңғы көші», жазушы С.Елубаевтың «Ақ боз» үйі, әдебиет сыншысы С.Жүнісовтің «Заманай мен Аманайы» осы қасіретті тарихи шындықты проза арқылы суреттесе, С.Адайдың шығармасының жанры бөлек, яғни драмалық қойылым. Бұл дегенің әдебиет тілімен сөйлесем, көркем шындықты ерекше тәсілдерімен шиеленіскен тартыстар желісіне жинақтап, оқиғаға қатысатын кейіпкерлер сөзі мен іс-қимылы арқылы көрсететін сөз өнерінің күрделі тегі. Сондықтан да, тартыс атаулының ең бір шиеленіскен, шым-шытырық, күрделі түрі пьесада жатады. Бұл Сабыр Адайдың шығармасында да көрініс тапқан.

Қойылымның ІІ бөлімінде көшіп бара жатқан «Алтын да шуақ, арлы көш» жаңашылдықтың бастауы еді. Автор көшке тілектес жандарды керемет суреттейді: көшпелілер империясының іргесін қалаған, түрік тектес этностардың бірлігін сақтаған қолбасшылар, аса көрнекті тарихи тұлғалар Күлтегін, Білге қаған, Тоныкөктердің көшін бұлт ішінде елестетсе, күні кешегі көшкен дәурен, сән мен салтанат, билік пен беделді Алтын орда дәуірінің образын құлпырған кемпірқосақ арқылы береді.…