Антропогендік факторлар биологиядан ашық сабақ 10 сынып

Сабақтың тақырыбы: Антропогендік факторлар

Сабақтың мақсаты:

1.Білімділігі Оқушыларға-адам іс – әрекетінің қоршаған ортаға тигізетін әсерін ұғындырып, қоршаған ортаны қорғауға, оның байлығын тиімді пайдалануға, айналадағы,ортаны қорғау, адамзаттың борышы екенін түсіндіру.

2. Дамытушылығы: Адам баласы қандай жолдармен табиғатқа әсер ететінен түсіну үшін оқушыларды өздігінен ізденуге талпындыру,ойлау қабілетін дамыту.

3.Тәрбиелігі:Оқушыларды табиғатты сүюге,қастерлеуге,қоршаған ортаны қорғауға – тіршілік атаулыға қамқор болуға, туған жерді аялауға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі:Сайыс сабақ.

Сабақтың әдісі:сұрақ-жауап,топқа бөлу.

Пән аралық байланыс:химия,география,әдебиет,медицина.

Сабақтың көрнекілігі:кестелер,суреттер,қазақстанның картасы.

Сабақтың барысы:

I.Ұйымдастыру

II.Жаңа сабақ :Антропогендік факторлар

Табиғатты аялау әрбір адамның абройлы да азаматтық парызы.

Табиғатты сүйе білген,оны аялай білген адамның ары да,жаны да таза болады.

Сондықтан мынадай өлең жолдарымен сабағымызды бастайық:

Табиғаттан нәр алған ғой жанымыз,

Жер бетінің ажары ол сәніміз.

Туған өлке табиғатын аялап,

Ұсынайық жүрек нұрын бәріміз.

Жер ғаламшарымызды аялап,экологиясын қорғайық.

Жер ғаламшары-кеме,ал адамзат оның шолушысы.Кеме апатқа ұшараса,адамзатты аман сақтау үшін бірінші жер ғаламшарын,сондағы табиғатты сақтаумыз керек.Табиғат адамсыз өмір сүре алады,ал адам табиғатсыз өмір сүруі мүмкін емес.Әрбір адамнің туған жері бәрінен де қымбат,өйткене сол жердің топырағында өсіп,суын ішіп ауасынмен тыныстайды,табиғатымен біте қайнасып,адам болыпқалыптасады.

Алғашында адамның іс-әрекеті ірі хайуанаттарды жойып,ормандарды өртеп жіберумен шектелсе,бертін келе қала салу,өнеркәсіпті,ауыл шаруашылығын дамыту ғылым мен техниканы меңгеру т.б. кәсіптермен шұғылдана бастады.

Адам қоректену немесе өмір сүру үшін аңдар мен құстарды т.б.аулап жояды.Оның азық-түлек құрамына-өсімдіктер,жануарлар және өсімдік қоректілер кіреді.Осыған орай өзінің азық-түлік проблемасын шешу үшін жерді игереді,аң мен құсты аулап,санын азайтуға мәжбүр болады.

Антропогендік факторлар әсер ету сипатына қарай бірнеше түрге бөлінеді.

Саналы түрде істелетін әрекеттер

Ойланбай істеметін әрекеттер

Кешенді әсер

Тікелей әсер

Жанама әсер

Адам табиғатқа дос та және жау да бола алатынын кесте арқылы түсіндіремін.

Адам іс-әрекетінің қоршаған ортаға тигізетін әсерлері.

Радиактивті сәулелер, көліктен бөлінген істер, Зауыт-н бөл.түтін, Нитрат-ң әсері

Қышқылды жаң-р Орман-ң жойы-ы, Аралдың құлдырауы, Ауыз судың ластан.

Семей ядролықполигонындағы сынақтардыңжалпы саны 456ядролық және термоядролық жарылысты құрады.Невада-Семей экологиялық қозғалысы Семей ядролық полигонында сынақтар өткізуге толық тыйым салды.1991ж 29-тамызда Қазақстан Президенті Н.Назарбаев Семей полигонын жабу туралы жарлыққа қол қояды бұл біздің әлемдегі бірінші жеңісіміз болды.

-Денсаулық үшін ең қажетті өмір өзегі ол – ауа.

-Ластанған ауа және тамақпен адам ағзасын улау арқылы көптеген аурулар көбейіп кетті. Мысалы: рак, жүрек ауруы, анемия, қан қысымының жоғары болуы, психикалық аурулар, қант диабеті,туберкулез,кемтар балалардың туылуы сияқты аурулардың келіп шығуына-ядролық жарылыстардан бөлінген сәулелер және көкеністердің құрамында нитраттардың көп болуынан болады.

Көлектен бөленген газдар ауаны ластаудың 80% тін құрайды.Сондықтан кейінгі уақытта бензиннің орнына экологиялық таза бутан газын қолдана бастайды.

Заводтан бөлінген түтіндер ауаны ластайды оны болдырмау үшін трубаларға қондырғалар қою арқылы химиялық улы газдар ұланып қалады.

Нитраттардың әсері

Көкеніс өнемдерінің тез пісіуі үшін адамдар химиялық нитраттарды мөлшерден тым көп пайдалану әсерінен уланып әр түрлі рак аурулары пайда болып жатыр.Оның алдын алу үшін оларды базарға апарғанда химиялық эксперт жүргізу керек.Сондықтан тексерілген экологиялық таза сертификаты бар өнемдерді сатып алу керек.

Қышқылды жаңбырлардың экологияны бұзуы.

Қышқылды жаңбырлардың ауада пайда болуы өндіріс қалдықтарының,завод және жылыту жүйенің трубаларынан бөлінген күкірт және азоттық оксидтері ылғал мен әрекеттесіп қышқыл жаңбырларды түзейды.Сондықтан улы зиянды газдарды ауаға жібермеу үшін арнаулы қондырғаларды пайдалану керек.

Орманның адам және биосфера үшін маңызы өте зор.

Орманды қорғау – біздің міндетіміз.Орманның адам мен жалпы биосфера үшін маңызы өте зор.Мамандардың есебі бойынша 1 га орман жылына 10 т шамасындағы көмір қышқыл газын сіңіреді.Орман қоры – жер шары бойынша…