Ақиқат және адам табиғатының шынайы болмысы

Peфepaт

Тaқыpыбы: Ақиқат- адам табиғатының шынайы болмысы.

Оpындaғaн:

Бахтыгереева Тоты Мендыханқызы

Өзін-өзі тану пәні мұғалімі

2020 жыл

Жоспар

Кіріспе (көкейтестілігі)

Негізгі бөлім.

Жалпыадамзаттық құндылықтар сипаттамасы

Ақиқат құндылығының мәні

Жеке және кәсіби өмірдегі құндылықтар практикасы

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Кіріспе (көкейтестілігі)

«Ғасырлар бойы әр елдің халықтары осы біз кімбіз, не үшін өмір сүріп, қайда кетеміз, өміріміздің мағынасы неде, басты адами бағдарларымыз кандай болуы тиіс деген біртектес сұрақтар қойып отырды.

Ақиқатты іздеу барысында қателік те, тоқырау да кері қарай жүру де кездеседі. Шын мәніне келсек, адамзаттың тарихы адамгершілік тұрғыдан өзін-өзі жетілдірудің ұдайы жүретін үдерісінен басқа ештеңе де емес.

Тіршіліктің сонау мәңгілік сұрақтарына жауап беру үшін жалпыадамзаттық құндылықтарды қайта жандандырып, өзіміздің бастапқы қайнар көзімізге оралу керектігіне бір сәтте күмәнданбаймын...» деген Сара Алпысқызының сөзімен бастағанды жөн көрдім. Ия, бұл сөздің астарында үлкен мән жатыр, әр мұғалімнің өзінің күнделікті өмірінде жалпыадамзаттық құндылықтарды ұстануы, өзін-өзі танудың әдіснамасы мен әдістемесін игере отырып оқушыларға үлгі болу, оқушы бойындағы құндылықтардың жарыққа шығуына үлес қосуды міндетін жүктейді. Шынымен де адамзат өмірінде басымдықтар материалдық игілікке ауысып, интеллектуалдық білімнің дамуына аса көп көңіл бөлініп келгендігі уақыт келе мойындалды. Бүкіл адамзат алдында адамның шынай күш-қайраты, жақсы мінез-құлқы, қайырымды істердің тым азайып кеткендігі ойлантты, бұл жағдай біздің қоғамды да тыс қалдырмады. Бірақ, бүгінде елімізде басқа елдердің бірінде болмаған, мемлекет тарапынан қолдау тауып, барлық мектептерде «Өзін-өзі тану» рухани-адамгершілік Бағдарламасының қолға алынуы осыған дәлел. Ұрпақ болашағы үшін аса маңызды іске бас болған Сара Алпысқызының еңбегі өлшеусіз. Дер кезінде оңтайлы шешім тауып, рухани-адамгершілік құндылықтарға қайта бағдарлау ісі

Негізгі бөлім.

Жалпыадамзаттық құндылықтар сипаттамасы.

«Адамның бақыты материалдық байлықта емес,оның жан дүниесінің байлығында»

С.А.Назарбаева

Құндылықтар туралы алғашқы түсінік ежелге грек ғалымы Сократтан (469-399б.д.д.) бастау алады. Сократ үшін құндылық «адамның өмірді бағалауы» екен. Ал Аристотель (384-322б.д.д.) «жақсылық», «игілік» ұғымдарын жағымды мінез-құлықты, рухани құндылықты бейнелеуде қолданды. Рухани-адамгершілікке тәрбиелейтін ғылым ретінде этиканы белгілеген. Аристотельдің пайымдауында «этиканың мақсаты – таным емес, ізгілікке үйрету» – дейді. [1]

Рухани-адамгершілік білімінің маңыздылығы жайында ұлы қазақ классиктерінің бірі Ш.Құдайбердіұлы да өз заманында «Ар-ұждан ілімін» әзірлеп, оны барлық білім беру ұйымдарына міндетті пән ретінде енгізу жөнінде ұсыныс жасаған. Ол «Адамның жақсы өмір сүруіне үш қасиет негіз бола алады, олар барлығынан басым болатын-адал еңбек, мінсіз ақыл, таза жүрек. Бала кезден бастап адам бойына жоғары ар-ұят,өзін-өзі сыйлау сезімдерін тәрбиелеу айуандық инстикттен аулақ болуға, зиянды құмарлықтарды жоюға көмектеседі»-деп санаған. Шынай білім беру ісінде жүрек, ақыл мен қолды біріктіргенде ғана жетілген мінез-құлықты адамды дамытуға қол жеткізуге болады деген пікірі бүгінгі білім беру ісіндегі басты қағидаға айналды.

Педагогика ғылымдарының докторы, профессор Т.И.Петракова зерттеу нәтижесі бойынша төмендегідей құндылықтар жүйесін ұсынды.

Жүре пайда болған құндылықтар – бұл адамның интеллектуалды және адамгершілік тұрғыдан дамуы барысында меңгерген құндылықтар (әдептілік, сыпайылық, сыйластық, жанашырлық, кеңпейілділік, ақкөңілділік, сабырлылық т.б.)

Табиғи құндылықтар – бұл адамға генетикалық тұрғысынан туғаннан беріледі. Табиғи күші мен жан-дүниесінің қажеттілігі құндылықтары: яғни ақыл-ой, сезім, күш-жігер (ақылдың айқындығы, ойдың ұшқырлығы, сезімнің тазалығы, естің сенімділігі, күш-жігердің қайраттылығы.)

3. Абсолюттік жалпыадамзаттық құндылықтар – ол уақытқа бағынбайтын, ешқандай ортамен, қоғаммен шектелмейтін, бүкіл адамзат үшін маңызы зор құндылықтар.

Мәңгілік жалпыадамзаттық құндылықтар табиғи және жүре пайда болған құндылықтарды қамтиды. Жалпыадамзаттық құндылықтар- Ақиқат, Сүйіспеншілік, Дұрыс әрекет, Ішкі тыныштық, Қиянат жасамау-ол адамның ұлтына, нәсіліне, тұратын ортасына және діни, мәдени тиістілігіне байланыссыз, уақытқа бағынбайтын, ешқандай ортамен, қоғаммен шектелмейтін, бүкіл адамзат үшін маңызы зор құндылықтар. Олар бөлінбейді, өзара байланысты, өзара тәуелді және бір-біріне етене еніп адам руханияты мен мәдениетінің бірыңғай негізін құрайды. Құндылықтар практикасы адамның адамгершілік қасиеттерінен көрінеді және мінездің кемелденуіне әкеледі. Кемел мінез ойдың, сөздің бен істің бірлігінен және қоғамға қызмет етуге дайын болуынан көрінеді. Ақиқат- адам табиғатының бастауы, шынайы болмысы. Сүйсіпеншілік- бұл таза, риясыз және шүбәсіз сүйіспеншіілк, өмірге тірек болатын жасампаз қуат. Дұрыс әрекет-бұл борыш пен жауапкершілікке, ішкі ар-ұждан даусына сәйкес мінез-қылық. Сүйіспеншілік арқылы жасалатын әрекет. Ішкі тыныштық-ақылдық толықтай тынышталуы, адамның терең табиғаты. Қиянат жасамау-ешкімге оймен, сөзбен, әрекетпен қиянат жасамау. Адам ойы, сөзі, ісімен ішкі үйлесімділікке жетуі үшін ұстанған жалпыадамзаттық құн

Қиянат жасамау – рухани деңгей;Ақиқат – интеллектуалды деңгей;Сүйіспеншілік – адамгершілік деңгей;Тыныштық – эмоциялық деңгей;Дұрыс әрекет – физикалық деңгей. [2]

«Өзін-өзі тану» рухани-адамгершілік білім беру Бағдарламасы үшін атаған құндылықтар маңызды болып саналады. Мәңгілік жалпыадамзаттық құндылықтар адам бойына тумысынан берілген сый және олар адамның рухани дамуының барлық кезеңіне нәр болады. Тұлғаның адамгершілік қасиеттерінің көріну деңгейі оның рухани деңгейін білдіреді. Әрбір сабақ барысында тақырыпқа сай әңгімелерді оқушылармен бірлесе отырып жалпыадамзаттық құндылықтар тұрғысынан талдау арқылы оқушыларды жақсылыққа ұмтылдыру, басқаларға жанашарлық білдіруге, айналадағы адамдарға қайырымды болуға, яғни жалпыадамзаттық құндылықтады өз өмірлерінде қолдану дағдыларын дамыту жұмысын жүйелі де үздіксіз жүргігу өз нәтижесін берері сөзсіз.

2.Ақиқат құндылығының мәні.

«Ең басты қажеттілік-ақиқатты тани білу»

Г.Гегель

Қай заманда болмасын адамдар aқиқатты іздеу қажеттілігін сезінген. Ғылымға дейінгі дәуірде адaмдaрдың aқиқатты түсінуі көпмағыналы бoлған. Оған тәжірибелік білімдер, әңгіме, сенім, үміт, наным және т.б. жатты. Оны тасымалдаушы қариялар, көріпкелдер, aбыздар, философтар, ғалымдар халық арасында ерекше құрметке ие болған. Көреген билеушілер ғылым мен білімнің дамуына қамқорлық жасаған. Тaным процесінде ақиқатқа жету өте қиын іс. Ежелгі грек өкілі Гераклит «тaбиғат өз сырын жaсыруды жақсы көреді» деген еді. Ал, Деморкит ақиқатты тану жолындағы «сeзімдік тану ақпарат беру қызметін ғана атқарады, тек ақыл-ой араласқанда ғана ол өз дәрежесіне көтеріледі» дeп білді. Пайымдаудың ақиқаттығы не жалғандығы турaлы мәселе өмір тәжірибесінде шешіледі. Практика - ақиқаттың өлшеуіші, яғни ол дүние турaлы біздің таным-білімдеріміздің ақиқаттығын дәлелдейді. Ақиқатты таным-білім мен өмір шындығының сәйкестілігі ретінде түсіну ерте замaн өкілдерінен, мыcaлы, Аристотельден бaсталaды да, Жаңа дәуір философиясында, Бэкон, Спиноза, Дидроның ілімдерінде одан әрі өз жалғасын тaбaды. Платонның ұғынуында ақиқат - идеялардың өзгермейтін абсолюттік қасиеті болып тaбылaды.

Жалпыадамзаттық құндылықтарды түсіну және меңгеру-бұл барлық адамдарды біріктіретін, Ақиқатқа жеткізетін жол. Ақиқат – адамның ең жоғары интеллектуалды құндылығы, адам табиғатының бастауы, шынайы болмысы.Ол уақыттың үш кезеңімен: өткен,осы, болашақпен ғана шектелмейді. Ақиқат -танушы кісінің объектіні дұрыс, дәл бейнелеуі, адам санасынан тыс және тәуелсіз күйінде, өмір сүрген қалпында көрсетуі. Салыстырмалы ақиқаттың мағынасы шектеулі болғанымен оның даму мүмкіндігінде шек жоқ. Ол өзгермелі дүниенің егжей-тегжейін саралай, іріктей, өмірге бейімдей отырып, абсолют мәннің құрамдас бөліктерін жасақтайды. Абсолюттік ақиқат - затты толық сипаттайтын, таным дамуында теріске шығарылуы мүмкін емес мызғымас ілім. Абсолюттік ақиқат салыстырмалы ақиқаттың жиынтығы негізінде құралады.[3] Ақиқатты танып-білу процесі — тарихи қарама-қайшылықты, шексіз процесс. Ақиқат-бүкіл әлемді құрайтын көрінбейтін іргетас. Ақиқат – рухани құндылықтардың қайнар көзі. Ақиқат: адамның шынайы болмысы, кеңістік пен уақытпен шектелмейді, өзгермейді, ол жалғыз және барлық ел, барлық заман, барлық адам үшін біреу.Ақиқатқа қатысты туындайтын қасиеттер: адалдық, тұтастық, сенім. Ақиқат жайында жазып отырып мына бір аңы

Бір күні аспанда данышпандар жиналып адамды жасап, оны жер бетіне жібереді. Содан соң, олар адамға жер бетінде мәнді өмір сүру үшін не керек деген сұрақты талқылауға кіріседі. Бір данышпан: «адамға бақыт жіберейік»,- дейді, екіншісі «ақыл жіберейік»,- дейді. Сөйтіп адамның жер бетінде мәнді өмір сүру үшін керек жақсы қасиеттерді жіберіп жатады. Сол кезде бір данышпан ойланып:

«Ақиқатты жіберейік»,- дейді.