АҚШ пен Жапония арасындағы Окинава мәселесі мақаласы

АҚШ пен Жапония арасындағы Окинава мәселесі

Нұрланқызы Камила

Алматы қаласы Алатау ауданы

№180 жалпы білім беретін мектеп

АҚШ-тың әскери базалары әлемнің түпкір-түпкірінде орналасқан. Ұлттық қорғаныс бағдарламасына сәйкес Жапонияға қарсы шабуыл АҚШ-тан өзара әрекеттестікпен алдын алынуы мүмкін. Билл Клинтон тұсында АТА-дағы қалыптасқан жағдай мен жаңа әлемдік тәртіп жағдайын есепке ала отырып, біріккен декларация мен өзге де құжаттардың негізінде АҚШ-тың сыртқы саясатындағы Жапонияның орнының артуына және онымен әсери-саяси ынтымақтастықты нығайтуға ұмтылыс жасалынды. Сонымен қатар Билл Клинтонның басқарған жылдарында әскери-саяси қарым-қатынастармен қатар американдық әсери база орналасқан Окинаваның тағдырын уағдаласу аса маңызды болды. АҚШ пен Жапонияның осы кезеңдегі әскери байланыстарында туындаған әрі шешімін табуға ұмтылыс жасалынған шаралардың бірі Окианва мәселесі болды.

Окинава Жапония территориясында орналасқан аттас префектураның құрамына кіретін аралдарының бірі. Аралдың көлемі – 1207 шаршы киллометрден асады, ал барлық префектура – 2276 киллометр. 1945 жылы Окинава аралдары 1972 жылы Жапонияның қайтарылғанға дейін АҚШ-тың әкімшілік бақылауында сақталған болатын. Алайда 1972 жылдан бастап бүгінгі күнге дейін бұл арал АҚШ-тың әскери қатысуының негізгі орталығы болып отыр. Окинава аралы АҚШ-тың Тынық мұхиттың батысындағы әскери күшін қолдану үшін стратегиялық маңызға ие. Оның Корей жартыаралына және Қытайға жақындығы АҚШ-тың АТА-дағы стратегиясындағы орнын арттыра түседі [1].

Соғыстан кейінгі жылдары АҚШ-тың әскери-саяси экспансиясындағы маңызды нысандарынан бірі Оңтүстік-Шығыс Азия болып табылды. Пайдалы стратегиялық жағдай, бай табиғи және адам ресурстары Вашингтонның қызығушылығын арттырды. 70-80 жылдарда Құрама Штаттар Азиялық-Тынық мұхиттық аймақта американдық әскери базалары мен нысандардың ықпалына әсер етуге бағытталған курс жүргізген. Оңтүстік-Шығыс Азия елдерімен қауіпсіздік шеңберіндегі ынтымақтастықты кеңейтуге басты назар аударды. Қазіргі уақытта шамамен Құрама Штаттың 100 мың сарбазы Гавай, Гуама, Оңтүстіктің Корея және Жапонияда шоғырланған.

Бірақ Жапония аймақтағы американдық әскери қатынасудың ісінде басты рөлді ойнайды. Токио мен Вашингтон арасында 1950 жылдары қауіпсіздік шеңберінде, екіжақты одақтық заңды негізде қол қойылған келісімдер болған. Алайда 1951 жылы Сан-Францискода бейбіт бітім шарты және қауіпсіздіктің келісіміне қол қойылса, ал 1952 жылы Әкімшілік келісім жасалды. Жапон-америкалық Келісім-шарттың негізінде және оның I бабына сәйкес "Жапония өзіне маңайлас аймақтарға АҚШ-тың жерасты, әуе және теңіз күштерін орналастыру құқығын берген болатын». Жапонияда американың әскери штабы Токиоға маңайлас Йокосукада орналасқан. Сондай ақ осы жерде АҚШ-тың жетінші флотының базасы да орналасқан. Жапон аралының солтүстігінде Хоккайдо және Хонсюда Мисава әскери-әуе базалары, Татикава және Ацуи орналасқан еді. Тынық мұхиттың батыс бөлігіндегі жапондық Рюкю аралдары АҚШ-тың әскери күшіне демеуші ретінде алып стратегиялық мағынаға ие болса, әсіресе дербес жағдайда Окинава болды. Окинавада нағыз әскери базалардың, полигондардың және аэродромдардың желісі кең болды. Вьетнамдағы соғыс жылдары бұл арал АҚШ әскерлеріне материалдық түрде қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарған [2].

Окинавада 16000 жаяу аттылар орналасқан Кэмп, Хансен, Кэмп Шваб және Кэмп Зукеран базалары бар. Осы базалардың окинава аралында орналасуына қатысты жапон халқының наразылығы XX ғ. 90 ж қайта туындады. Мәселен, 1995 ж.соңында АҚШ әскери қолбасшылығы мен жапондық қоғам арасында өткір саяси жанжал туды. Оған басты себеп Окинавалық он екі жасар мектеп оқушысына аралдағы АҚШ әскери қызметшілерінің тарапынан болған қорлаушылық әрекеті түрткі болды. Құрама Штат әскерилерінің бұл қылмысы жапон бейбіт қоғамының тарапынан Окинавадағы америкалық әскери қатысуына қарсы желеу ретінде үлкен толқуларға алып келді. Бұл қозғалыс префектуры аумағымен ғана шектеліп қана қоймай, бүкіл елді қамтып, түгелдей Құрама Штаттардан да көрініс тапты. Қарулы күштің мәртебесі мен Келісім шартты қайта қарау туралы шешім қабылдау жолға қойылды. Енді барлық әскери қызметшілер, Жапонның аумағында қылмысты істесе, билік басындағыларға ресми түрде айыпталушы жақты көрсетіп ұстап беретін болды. Ал АҚШ-тың үш әскери қызметшісінің, мектеп жасындағы қызды қорлау фактісі бойынша қылмыскерлер алты жылдан жеті жылға дейін абақтыға қамалатын болды.

Окинавадағы америкалаық әскери базаларға қарсы наразылықтың ең ірі ошағы 1995 ж. қазанда аралдың оңтүстігінде, Гинован саябағында орын алды. Манифестацияға 80 000 астам адам қатысты. Шерушілер АҚШ-тың Окинавада әскери қатынасуына қарсы наразылық қарарын қабылдады. Құжат әскери қызметшілерінің арасында тәртіптің күшейуі мен перфектурадағы АҚШ-тың әскерлерін қысқартуға негізделген. Шеруге қатысушының айтуынша, «барлық шырғалаңның себебі қауіпсіздік Келісім Шарт жүйесі болып табылса, сол келісім бұзылып, базалар жойылу керек». Шын мәнінде бұл қауіпсіздік Келісім Жапонияны алдыңғы қатарлы мемлекеттер алдында беделін біршама төмендеткен еді. Өздерінің жерлеріндегі өзге елдің әскерилерінің болуы жапондықтардың ұлттық беделін түсіргеніне қарамастан Жапонияның біраз аудандарына аса ауыр ауыртпалық келтірсе, оның ішінде Окинава да бар. Баспасөз мәліметтері бойынша «аралдағы американдық әскерилердің қатысқалы бергі уақытындағы префектура тұрғындарының ең ірі қарсылық көрсеткен әрекеті болды» [3]. Қалыптасқан жағдайды ескере отырып АҚШ пен Жаапония басшылығы аймақтағы тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін маңызды шараны қабылдау қажеттігін байқады. Сол себепті 1995 жылы Окинавада арнайы әрекет ком

1995 г. қыркүйек – желтоқсан айларында барлық елді шарпыған жағдайлар аралдағы АҚШ-тың әскери базаларының ығыстыруына мәжбүр етті. Құрама Штаттардың әскери қатысуына қарсы наразылық шерулеріне қарамастан, Жапон үкіметі жапон-американдық қауіпсіздік Келісімін қайта қарауды қолға алды. Өзара келісімдердің нәтижесінде 1996 жылдың сәуірінде жағдайды ушықтырмас үшін Құрама Штаттар біршама шегінген еді.

АҚШ әскерінің Окинавада болуы біраз уақыттан бері Токио мен Вашингтонның қарым-қатынасын шиеленістіріп жіберген. Өзінің әскери саясатының жүзеге асуы үшін бұл аймаққа Вашингтон Тынық мұхитта қарулы күштері мен полигондар мен аэродромдарын орналастырды. Окинава аралында, Құрама Штаттың базалары аса ауыр ауыртпалықпен жергілікті халық үшін көптеген түйіткілді мәселенің бірі болып табылады

Сонымен, Жапон үкіметі, Вашингтонмен қарым-қатынасты бұзбас үшін, жапондықтардың ұлттық беделін алға қоятын қауіпсіздік Келісім мәселесін радикалды түрде үнсіз қайта қарауды дұрыс деп білді. Токионың мемлекеттік қайраткерлері Окинава халықтарына қатысты өмірлік маңызы бар мәселелерді байқатуға тырысты. Мураяма үкіметі Құрама штаттарға осы сұраққа байланысты 1996 г. сәуірдің ортасында, АҚШ президенті Билл Клинтонның Жапонияға келу сапарымен келіссөздерді жоғарғы деңгейде өткізуді ұсынды. Осы кездесу барысында аменрикан-жапондық кеңес комитетінің шеімімен жоғарыдағы мәселеге қатысты екіжақтық қауіпсіздік бағдарламасы жасалды.