Ақсу елді мекенінің тарихы 7-сынып ғылыми жұмысы

«Ақмола обылысының тілдерді дамыту басқармасы» мемлекеттік мекемесі

«А.М.Горький атындағы № 2 орта мектебі» мемлекеттік мекемесі

Мектеп: № 2 орта мектебі

Авторы: Жуманова Жанель

Сыныбы:7 «А»

Жұмыстың атауы: Ақсу елді мекенінің атаулары мен тарихи сырларын

ашу

Бағыты:Қазақстанның тарихи ескерткіштері және болашақ дамуы бар саяхат маршруттары

Секциясы:Тарих

Жетекшісі:Хумар Хуантхан

Тарих және география пәнінің мұғалімі

Степногорск, 2017 ж

МАЗМҰНЫ

Аннотация ................................................................................................ 2 - бет

Кіріспе ....................................................................................................... 3 - бет

Зерттеу бөлімі :

Жабайы жануарлардың атаулары мен халықтық экологиялық

ұғымдар ....................................................................................... 4-14-беттер

І тарау

Ақсу елді мекенінің атаулары мен тарихи сырларын

ашу.................................................................................................... 5-9 – беттер

ІІ тарау Ел тарихынан түсінік..................................................... 10-12 – беттер

ІІІ тарау Кент атауының өзгертілуі................................................ 13-14-беттер

Қортынды.................................................................................................15– бет

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі .......................................................... 16– бет

Ұсыныс……………………………………………………………………...17 – бет

Пікір ........................................................................................................ 18 - бет

Зерттеу Күнделігі..............................................................................................19- бет

Зерттеу барысы кезеңдерінен көрініс...........................................20-23-бет

АННОТАЦИЯ

Зерттеу мақсаты: Ақсу елді мекенінің көне жер атаулары мен зерттеу жұмыстарын тарихымызбен байланыстыра отырып зерттеу. Халықтың мекен еткен ата қоныс атауларын мен тарих сырларын ашуды мақсат еттім.

Гипотеза: Тарихтың ішіне бүккен сырларын , жеріміздің көне атауларымен бабамыздың мекен еткен ұлы Ақсу елді мекені туралы ой-тұжырымдар жасалады.

Бақылаудан туған ой-түйіндерді жинақтап, зерттеу жүргізейік деген шешімге келдік.

Зерттеу кезеңдері: Жұмыстың кіріспе бөлімінде тақырып таңдаудағы шешіміміз айтылады, сондай – ақ жұмыстың мақсаты мен міндеті қойылады. Зерттеу бөлімі үш тараудан және пікір, қорытынды тұрады, ғылыми жұмыстың тақырыбына талдау мен шолудан тұрады.

Зерттеу әдістемесі: Ол үшін біз зерттеу әдістерін және қатар оқыту әдістерін пайдаландық және ол үшiн бiз зepттey әдicтepiн пaйдaлaнып, cayaлнaмa жүpгiздiк.

Зерттеу жаңалығы: Зерттеу мәліметтеріне сүйене отырып, тарихи деректерге, архиологиялық жұмыстарға назар аудардық, ақын-жазушылардың шығармаларында, қаулы жарғылар , зерттеу және жер атауларына байланысты деректерге тоқталдық.

Зерттеу нәтижесі: Архиологиялық он екі объект Ақсу өзенінің бойынан табылып зерттелінді. Мұрағат қорларынан Ақсу елді мекенінің жер атауларының тарихи сырларын аштық. Әдеби шығармалардан, осы жерде мекендеген белгілі тұлғаларды танып білдік.

Теориялық және практикалық маңыздылығы: Жұмыста зерттеу тақырыбы бойынша пайдаланған әдебиеттердің тізімі берілген, ал қорытындыда түйін және жұмыстың нәтижесін қолдану бойынша ұсыныстар айтылған.

Кіріспе

Ақсудың баяндасам шежіресін,

Қалайша құрады екен ел іргесін.

Басынан әрбір түрлі нәубет өткен,

Масалы атаныпты елдің аты.

Бiздiң қaзipгi зepттeп жүpгeн ғылыми жұмыcымның нeгiзi – coнay eжeлгi aтa – бaбaлapымыздың xaлықтың өмip сүріп мекен еткен жерінің жер су атауларының шығыу тарихын жaқыныpaқ тaнытy бoлып тaбылaды.

Ақсу елді мекенінің аталу трих сырларын ашуға, деректерді және зерттеулерді біреудер білсе біреулер білмейді соның жиі куәсі боламыз. Coндықтaн қaзipгi зaмaндa азда болса оз үлесімді тигізіп зертеп көруді ұйғapдық.

Қаланың жаныда Ақсу өзені ағады. Бұл өзен далалық шағын өзен, Ертіс маңы жазығына қарай ағады. Археологиялық зерттеулер жасап, өзеннің ерте тас дәуірінен бастап кейін орта ғасырдағы құнды мәліметтер берді.

Қазақи пайымдауда ел мен жер егіз ұғым. Ел несібесі қашанда жерде, ырыздығын жерден еңбекпен табады. Осы тұрғыдан алғанда Ақсу өңірінің табиғаты мен жер бедері, жер бетіндегі берекесі мен жер қойнауындағы байлығы қазақы тірлікке әдейілеп жасалғандай.

Кeң – бaйтaқ дaлaмыздa көшiп – қoнып жүpiп мекен еткен . Кезінде күллі қазаққа аты мәлім болған Паң Нұрмағамбет мекен еткен өлкенің құтты қоныс жайлы жер болғанының куәсі болдым.

Бiз білікті мамандардың зерттеу жұмыстарының, осы жылдар іздеу-барлау жұмыстарының нәтижелі көріп біліп жер тарихын өмip кезеңдерін қaлыптacқaн бoлжaмдap мeн қaғидaлapғa нaзap ayдapyды жөн көpдiк.

І. Ақсу елді мекенінің атаулары мен тарихи сырларын ашу.

Тарихы мыңдаған жылдармен өлшенетін қалалар бар. Олар жөнінде көптеген әдебиеттерде жазылып, оқулықтарда көрсетіледі. Ғасырлар қойнауында қалған көне тарихтың куәгері ретінде көптеген тарихи ескерткіштері мен ескі ғимараттары бар. Бұл қалалар жайында ауыздан ауызға жалғасып келе жатқан әңгімелер де жетерлік. Өндірісті қала ретінде қаласының тарихы жарты ғасырдан аспаса да, өлке тарихының сілемі сан ғасырдың ар жағындағы соқпақтардан бастау алады. Бұл өлкеде көне андроновтардың өмірі өтті, Қыпшақтар мен Қарлұқтар мекен етті. Кезінде Монғол-татарлардың, Жоңғарлардың, Ресей отаршыларының, Ақ патша жандайшаптарының, қала берді Қызыл әскердің шапқыншылығына ұшырады. Алайда өлке тұрғындарының алтын бесігіне айналған құтты мекенге жан-жақтан келген келімсектер тұрақтап қала алмады.

1997 жылдың жазында Степногорск қалалық тарихи-өлкетану мұражайының базасында Ақмола облысы Степногорск қаласының төңірегіне археологиялық зерттеу жүргізетін отряд құрылды. Археологиялық отряд ежелгі тарихи жәдігерлерді зерттеу мақсатында мұражай директоры М.И.Рүстембаевтың бастамасымен құрылды. Оған ҚР ҒА Ә.Х.Марғұлан атындағы археология институтының аға ғылыми қызметкері М.К.Хабдулина ғылыми басшылық жасады. Тарих ғылымдарының докторы, профессор К.А.Акишев ғылыми консультант болды.

Археологиялық жұмыстардың есебінде: «Зерттелген аймақ физикалық-географиялық аудандастыру бойынша Солтүстік Қазақстанның далалық зонасының Атбасар провинциясына жатады. Степногорск қаласы Көкшетау және Ерейментау-Баянауыл провинцияларының шекарасында орналасқан және орографиялық, ландшафтық және климаттық сипаттамаларымен анықталады. Бұл аймақ жер асты суына бай, олар: бұлақтар, қайнар және шағын көлдері түрінде жер бетіне шығады.

Қаланың жанында Ақсу өзені ағады. Бұл өзен Ертіс маңы жазығына қарай ағатын далалық шағын өзен. Қазіргі кезде жасанды бөгендердің әсерінен оған құятын сулар жоқ. Оның арнасы батпақты, қамысты Қарасу желілері. Археологиялық обьектілердің концентрациясы және террасаның биіктігіне қарап, өзеннің ерте тас дәуірінен бастап кейінгі орта ғасырға дейін тұрақты су режимі болғанын анықтауға болады. Ақсу өзені бұрын бірнеше рет зерттелген және 1997 жылы есепке алынған кейбір ескерткіштерді 80-жылдардың соңында В.С.Волошинның басшылығымен Ақмола облысының тарихи-өлкетану мұражайының барлаушы отряды ашқан болатын.

1997 жылғы далалық маусымда Шондынқорасы ІІ (қазақшасы-Шаңды қора болуы керек. Есепте Шондынкорасы-деп жазылған. авт) қонысынан Степногорск қаласының саяжай массивінің солтүстік шекарасына дейінгі 6-7 км өзен бөлігі зерттелді. Барлау маршрутының ені 4-5 км. Осы бөлікте археологиялық 12 объект анықталды. Олардың арасында тас дәуірінің тұрақтары, қола дәуірінің қорғандары мен қоныстары, ерте темір дәуірі және ортағасырлық қорғандар кездеседі. Өкінішке қарай барлық археологиялық ескерткіштер бүлінген санатына жатады. Ең алдымен антропогендік фактор елеулі ықпал еткен: зерттелген аймақ қала маңы зонасына жатады, саябақ, егіндік, тас өндіретін карьер, жолдар т.б. салу үшін адамдар белсенді түрде игерген.

Айтып өткендей Шаңды қорасының архиологиялық зерттеу кезіндегі 12 объекті тауып зерттепті сол зерттеу сызбалары. Бұл аймақтың табиғи-географиялық провинцияларының шекарасында орналасуы аса ірі этномәдени орталық және аумақ бола отырып, ежелгі дәуір тарихында маңызды роль атқарғаны күмән тудырмайды, бұл жерлер арқылы әр тарихи дәуірлерде әртүрлі тайпалардың трансконтиненталдық көшу бағыттары өткені даусыз. 1997 жылғы далалық маусымдағы атқарылған азғана жұмыс осыны а Ақмола облысының Степногорск қаласы төңірегінде

1997 жылы жүргізілген археологиялық жұмыстардың есебі

1997 жылдың жазында Степногорск қалалық тарихи-өлкетану мұражайының базасында Ақмола облысы Степногорск қаласының төңірегіне археологиялық зерттеу жүргізетін отряд құрылды. Археололгиялық отряд ежелгі тарихи жәдігерлерді зерттеу мақсатында мұражай директоры М. И. Рүстембаевтың бастамасымен құрылды. Оған ҚР ҒА Ә. Х. Марғұлан атындағы археология институтының аға ғылыми қызметкері М. К. Хабдулина ғылыми басшылық жасады. Тарих ғылымдарының докторы, профессор К. А. Акишев ғылыми консультант болды.

Зерттелген аймақ физикалық-географиялық аудандастыру бойынша Солтүстік Қазақстанның далалық зонасының Атбасар провинциясына жатады. Степногорск қаласы Көкшетау және Ерментау-Баянауыл провинцияларының шекарасында орналасқан. Және орографиялық, ландшафтық және климаттық сипаттамаларымен анықталады. Бұл аймақ жер асты суына бай, олар бұлақтар, қайнар және шағын көлдері түрінде жер бетіне шығады.

Қаланың жаныда Ақсу өзені ағады. Бұл өзен далалық шағын өзен, Ертіс маңы жазығына қарай ағады. Қазіргі кезде жасанды бөгендердің әсерінен оған құятын сулар жоқ. Оның арнасы батпақты, қамысты Қарасу желілері. Археололгиялық обьектілердің концентрациясы және террасаның биіктігіне қарап, өзеннің ерте тас дәуірінен бастап кейін орта ғасырға дейін тұрақты су режимі болғанын анықтауға болады. Ақсу өзені бұрын бірнеше рет зерттелген және 1997 жылы есепке алынған кейбір ескерткіштерді 80-жылдардың соңында В.С.Волошинның басшылығымен Ақмола облысының тарихи-өлкетану мұражайының барлаушы отряды ашқан болатын.

1997 жылғы далалық маусымда Шондынқорасы қонысынан Степногорск қаласының саяжай массивінің солтүстік шекарасына дейінгі 6-7 км өзен бөлігі зерттелді. Барлау маршрутының ені 4-5 км. Осы бөлікте археологиялық 12 обьект анықталды. Олардың арасында тас дәуірінің тұрақтары, қола дәуірінің қорғандары мен қоныстары, ерте темір дәуірі және ортағасырлық қорғандар кездеседі. Өкінішке қарай барлық археологиялық ескерткіштер бүлінген санатына жатады. Ең алдымен антропогендік фактор елеулі ықпал еткен: зерттелген аймақ қала маңы зонасына жатады, саябақ, егіндік, тас өндіретін карьер, жолдар т.б. салу үшін адамдар белсенді түрде игерген.

Бұл аймақтың Ертіс маңы жазығының, Көкшетау және Ерментау-Баянауыл табиғи-географиялық провинцияларының шекарасында орналасуы аса ірі этномәдени орталық және аумақ бола отырып, ежелгі дәуір тарихында маңызды роль атқарғаны күмән тудырмайды, бұл жерлер арқылы әр тарихи дәуірлерде әртүрлі тайпалардың трансконтиненталдық көшу бағыттары өткені даусыз. 1997 жылғы далалық маусымдағы атқарылған азғана жұмыс осыны айғақтайды.

Степногорск қаласының жанынан теңдессіз тас мүсін табылды. Бұл тас мүсін- еуразия жазығының азиялық бөлігінен табылған сақ дәуірінің алғашқы олжасы. Бұған дейінгі тас дәуірінің барлық тас мүсіндері Шығыс Еуропа жазығынан табылған және скиф этносына жатқызылатын. Тас мүсіндер әдетте тасылманданбайды. Осыған қарағанда аталмыш мүсінді б.з.д 1 мың жылдықтың ортасында жергілікті шеберлер жасаған. Иконографиялық техникасы мен сипаттамасы қола дәуірінің көркем өнер дәстүрінің жалғасы екенін көрсетеді.

Мұрағаттық көшірме

Ақсу поселкесінің жұмысшылар депутаттар кеңесінің тарихи анықтамасы.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиум қаулысымен 1940 жылы 8 сәуірде елді мекен, Сталиндік кенттің жанында Сталиндік поселкелік жұмысшылар депутатының Кеңесі құрылды.

1961 жылы Сталиндік поселкелік Кеңес Ақсу поселкелік Кеңесі болып өзгертілді.

Поселкелік кеңестің құжаттары 1950 жылдан бастап сақталған, поселкелік Кеңестің құрылған кезінен бастап 1950 жылға дейінгі құжаттары сақталмаған, оларды іздеу мүмкіндігі болмады. 1950 жылдан 1962 жылға дейінгі кеңестің – статесептері, поскеңестің жоспарлары, бюжеттің орындалуы бойынша есептік ведомостары тағы да басқа құжаттарының барлығы дерлік сақталмаған.

Поселкелік кеңестің құжаттары 1968 жылдың шілде айынан қалыпқа келтірілген. Тұрақты сақтауға арналған құжаттарға № 1 тізім, жеке құрам бойынша құжаттарға № 1 тізім құрылған. Жергілікті Кеңеске сайлау құжаттары № 1 тізімге тіркелген.

Oқyшылapдaн aлынғaн cayaлнaмaның қopытындыcы

ІІ тарау. Ел тарихынан түсінік

Ақсудың баяндасам шежіресін,

Қалайша құрады екен ел іргесін.

Басынан әрбір түрлі нәубет өткен,

Бұл күнде, тиянақты сенімдесің.

Сарыарқа әуел бастан жердің аты,