Артикуляциялық жаттығулар: тіл мүкістігін түзету жолдары

Артикуляциялық жаттығулар арқылы тіл мүкістігін жою

Жұрт жүрген баламын мақтап,

Тақпақты аламын мен жаттап,

Таңдайым тақылдап, тақ, тақ,

Әйтпесе айтылмайды тақпақ.

Ж. Қашқанов

Қазіргі XXI ғасырда балалардың әлеуметтік ортаға бейімделуі үлкен мәселелердің бірі. Осындай уақытта тілді меңгеру талабы жоғарлаған кезде, уақытылы дұрыс,таза сөйлеуді меңгеру-толыққанды тұлға ретінде қалыптасуда маңызды мәнге ие. Біздің қоғамымызда тілдік қабілеті жақсы дамыған адам қоғамдық қатынасқа жеңіл енеді, ол өзінің ойлары мен тілектерін, көкейдегі сұрағын түсінікті етіп жеткізе алады. Ал, керісінше түсініксіз сөйлеу –қоршаған ортамен өзара қатынасты барынша қиындатады және адам мінезіне өз әсерін қалдырады. Дұрыс, жақсы дамыған тіл –баланың мектепке сәтті даярлығын көрсететін негізгі көрсеткіштің бірі.Тілдегі мүкістік үлгірімсіздікке әкеледі,баланың өзіне деген сенімділігін жоғалтады, ал мұның арты теріс нәтижеге әкеп соғады.

Сөйлеу процесі адам баласына ғана тән, өте күрделі жоғарғы психикалық қабілет. Сөйлеу процесі туа біткен қабілет емес, ол біртіндеп қалыптасады және оның даму барысы көптеген себептерге байланысты. Дыбыстай білудің қалыпты болуының негізгі шарты –артикуляциялық аппараттың толыққанды жұмысы. Сондықтан баланың сөйлеу тіліндегі мүкістіктердің қандайын болмасын орнығып қиындап кетпей тұрғанда жойған дұрыс. Соның ішінде әсіресе дыбыстарды дұрыс дыбыстамау баланың сөйлеу тілінің дамуына кері әсерін тигезеді. Дыбыстарды түзеу төрт кезеңнен тұрады: дайындық кезеңі, дыбысты қою кезеңі, дыбысты дұрыс айтуға машықтандыру кезеңі, дыбысты ұқсас дыбыстардан ажырату кезеңі. Ең күрделі кезеңнің бірі дайындық кезеңі, себебі үйдің іргетасы қаланғандай дыбысты қою үшін артикуляциялық аппаратты дайындау қажет. Артикуляцияны дұрыс қалыптастыру үшін арнайы жаттығулар қолданылады. Жаттығулар қойылатын дыбысқа байланысты жүйеленеді және ерін, тіл қимылдарын, қалпын дағдыландыруға бағытталады. Яғни, артикуляциялық немесе логопедиялық жаттығу дегеніміз ерінге, бетке, жаққа,тілге, таңдайға, жалпы артикуляциялық аппарат бұлшық еттеріне арналған жаттығулар кешені. Артикуляциялық жаттығулардың негізгі мақсаты т