Асханалық сөре бөлшектерін даярлау ашық сабағы 11-сынып

«КЕЛІСЕМІН» «БЕКІТЕМІН» Әдіскер __________ Е. Мырзабеков ДОІЖО _________З. Талбидин «____»__________2019ж «____»__________2019ж

АШЫҚ САБАҚ

АСХАНАЛЫҚ СТЕЛЛАЖ ҚҰРАУШЫ

ЭЛЕМЕНТТЕРІН ДАЯРЛАУ

Ф-ОИБ-04/17

Пәні: Өндіріс сабақ

Оқытушы: Е. Пантаев

№16 КОЛЛЕДЖ МКҚК

САПА МЕНЕДЖМЕНТІ

Шардара

САБАҚТЫҢ ЖОСПАРЫ № Пәні: Өндіріс сабақ

Сабақтың тақырыбы: Асханалық стеллаж құраушы элементтерін

даярлау

Білімділігі: Студенттерге Асханалық стеллаж құраушы элементтерін

даярлау турал, қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып ағаш өңдейтін жұмыс үстелінде жұмыс жасау дағдыларын дамыту.

Дамытушылығы: Студенттерге Асханалық стеллаж құраушы

элементтерін даярлау арқылы бұйымды толық аяктауда өз бетінше композиция құруға мүмкіндік беру, ой- қиялын дамыту.

Тәрбиелігі: Студенттерге эстетикалық талғамдарын, танымдық

деңгейлерін көтеру.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ, сарамандық жұмыс.

Сабақта қолданылатын әдістер: Жұптасып және топпен жұмыс. Сызу, түсіндіру, салу, көрсету,таныстыру, сұрақ-жауап, проблемалық.

Сабақтың көрнекілігі: Күрек жасаудың технологиялық картасы, дайын бұйымдар, дайындамалар

Негізгі әдістер: Сұрақ-жауап талдау, ой қозғау, шығармашылық жұмыс.

Көрнекілігі: сызба, қосымша материалдар.

Пәнаралық байланыс: орыс тілі, сызу

Ұйымдастыру кезеңі: (2 минут) Білім алушыларды түгелдеу, тексеру, оқу-құралдарын қадағалау, сынып тазалығына көңіл бөлу.

Үй тапсырмасын тексеру (28 минут) Өткен сабақты пысықтау

Үй тапсырмасы сұрау

Жаңа сабақ: Асханалық стеллаж құраушы элементтерін даярлау

Ағаш бұйымдарын құрастырудың негізгі түрлері.

Ағаштан жасалған бұйымдар — детальдардан, жалғаулардан, бірнеше топтан тұратын конструкциялар.

Деталь дегенде, әдетте белгілі бір жасаушы кәсіпорында өңделген, бірақ жинастырылған бұйымның бөлшегін түсінеміз. Детальға жататындар: брусшалар, бастырмалар, суағарлар, жапсар басқыштар.

Бөлік — бұл бір-бірімен желім, бұранда шеге, болат арқылы бірігетін құрамды бөлшектердің жеке бір элементі.

Бөліктер—рамка, қорап және басқа да осы тәрізді конструкциялар, оларда деталь дербес конструкциялық элемент болып табылады.

Топ — бұйымның құрамдас бөлшектерінің бірігуі. Топтың құрамына бөліктер мен детальдар енеді. Бұйым бірқатар топтардан, бөліктерден, детальдардан құралуы мүмкін.

Ағаш шеберлігі бұйымдарының мынадай негізгі конструкциялық бөлшектері бар: брусшалар, рамкалар, жайма тақталар, қораптар.

Б р у с ш а — қарапайым деталь, оның өлшемі, тілінуі мен формасы әр түрлі болады (10-сурет).

10-сурет

(Ол тұтас бір ағаштан тілінуі) және желімделген, яғни әр түрлі ағаштан тілініп, олар ені, қалыңдығы немесе ұзындығы бойынша құрастырылған болуы мүмкін.

Брусшаның жіңішке ұзын жақтауы — жиек, ол жалпақ ұзын бөлігі— бет пен жиектің түйіскен жері — қабырға деп аталады, тік бұрыш жасап кесу кезінде пайда болатын брусшаның ұш жақ көлденең жақтауы кесік деп аталады.

Терезе мен есік блоктарын дайындау кезінде дайдаланылатын майда тілінген брусшалардың бүтін ағаштан, ал ірі брусшаларды желімдеп жасайды. Тақтай конструкциялы есік полотносының жармасына немесе қақпақ тақтайға әйнек бекітуге арналған брусшаны бастырма деп атайды.

Қақпақ тақтай — ағаштан, ағаш жаңқасынан немесе ағаш талшықтарынан жасалған плита яғни тік бұрыш формалы жұқа тақтай. Жұқа тақтайлар бір-бірінің жиектерінің еңкіш шығарылуы немесе жиектерінен пішін шығара жасалуы (39, и-сурет) арқылы ажыратылады. Қақпақ тақтайды рамканың (есіктің) өзегіне бір-біріне бекітілген бастырмалар мен орнатады немесе брусшаның үстіне қойып, шуруптармен бекітеді.

Брусшаның бетіндегі тік бұрышты ойықты – қима деп атайды. Егер бұрыштың, (ойықтың) жақтаулары тең болса ол ширек қыр болып есептеледі.

Ж ү й е к—саңылауды жабуға арналып жасалған кертпеш: ол детальдарды бір-бірне беттеп қиюластыру қиын болған жағдайда қолданылады. Жүйекті пайдалану бұйымдарды құрастыруды жеңілдетеді. Оны мебель жасау кезінде қолданады.

К е н е р е — негіздің шегінен асып тұрған шығыңқы жер. Ол мебель жасау кезінде қолданылады.

Детальдың жиегіне немесе бетіне салынған жартылай дөңгелек келген өзекше ойма деп аталады.

Квадрат немесе бұрыш жасайтын рамка төрт брусшадан тұрады. Мұнан басқа жекелеген рамкалардың ішкі орталық-брусшалары (қақпақ тақтайлы есік, терезе жармасы) болады.

Раманы шабақты байланыс түрінде құрастырады. Көлемі шағын рамканы жеке ашық тесіп өтетін шабақ немесе тұйық тесік және брусшаның жартысына дейін ғана тесу арқылы байланыстырып құрастырады.

Ағаш шеберлігі бұйымдарын жасау кезінде тік бұрыш формалы рамка қолданылады. Маңдайшасы көп бұрышты немесе дөңгөлек терезелердің өте сирек (жекелеген сәнді ғимараттар үшін) жасайды. Терезе жармасы форточка, фрамуга, қорап - мұның бірі рамка болып есептеледі.

Қақпақ тақтайлы есік жайма тақталармен—қақпақ тақтайлармен толықтырылған рамкадан (жақтаудан) тұрады. Рамканың брусшаларын жақтау деп атайды. Ағаш шеберлігі бұйымдары (терезелер мен есіктер) дәл чертеж бойынша жасалуға тиіс, олардың өлшемдері чертежде көрсетілген өлшемдерге сай келуге тиіс. Терезе мен есік блоктарының және олардың элементтерінің көрсетілген нақты өлшемдері (қораптар, терезе жармалары, форточкалар, фрамугалар, есік полотнолары және басқалар), сондай-ақ оларды бекітуге арналған саңылаулардың өлшемдері ГОСТ 6629—74, 11214—65, 475-70 деген цифрларға және сол бұйымдардың типтік-чертежіне сәйкес істелінуі кажет. Бұйымдар мен детальдар горизонталь және вертикаль жазықтықтарда дұрыс геометриялық қалыпта болуға тиіс.

Жайма тақта әр түрлі конструкцияда жасалады. Жайма тақта конструкциялы ішкі есіктері үшін оларды шомбал (тақтайдан жасалған) немесе қуыс етіп жасайды.

Шомбал жайма тақталарды желімдеу (құрау) кезінде олардың қисайып кетуін болғызбау үшін ені оның қалыңдығынан 1,5 еседен аспайтындай білте тақтайшаларды іріктеп алу қажет.

Детальдарды ені бойынша желімдегенде оларды бір-бірімен біріктіретін білте тақтайшаларды детальдың бағытына қарама-қарсы болады, ал детальдардың жиектері бір-біріне жанасып тиіп тұрады.

Білте тақтайшаларды ұзындығы бойынша түйістіріп жалғауға, бір-біріне тиіп тұрған білте тақтайшаларды түйіскен жерлердің ара қашықтығы 150 мм-ден кем болмаған жағдайда жол беріледі. Ауыр салмақ түсетін жайма тақталардан білте тақтайшаларды ұзыннан түйістіріп жалғанбайды. Дымқылдығы 12+2% болатын білте тақтайшаларды желімдеп жайма тақта жасауға болады.

Жайма тақталардьің майысып кетуіне жол бермеу үшің сына белдемшелерді, ұштықтарды пайдаланады, басы мен аяғына білте тақтайшаларды желімдейді. Жайма тақталардың сына-белдемшесін тақтайдың бетімен бірдей немесе одан биік шығарып жасайды. Әрбір жайма тақтаға кемінде екі сына-белдемше салады. Сына-белдемшелері бар жайма тақталар уақытша салынатын үйлерге және т. б. арналып жасалады.

Жайма тақталарды тек бір қабат тақтайдан ғана емес, сонымен бірге бір- бірне айқастыра салынған үш немесе бес кабат тақтайдан желімдеп жасайды.

Тақтайдан құрастырылатын жайма тақталарды бір-біріне жай тақастырып, ширек қырларын кигізіп, жапсарларындағы өзекке рейка кигізіп бірінің өзегіне екіншісінің қырын кигізіп және «қарлығаш құйрығы» түрінде желімдейді.

Қалың жайма тақталардан пәтерге кіретін сыртқы есікті, ал жұқа тақталардан балконның және т. б. есіктерін жасайды.

Жайма тақталарды кәсіпорындарда әзірлейді, кейде оны құрылыс алаңдарында да жасайды.

Желімделетін жайма тақталарды дайындаудың технологиялық процесі мына негізгі кезеңдерден тұрады: кесілген материалдарды кептіру, кесілген материалдарды дөңгелек аралы станоктарда ұзынынан және жалпағынан тілу, сүргілеу станогында оның беті мен жиегін (ұзыннан бойлай сүргілеу, тегістеу) жиектеріне желім жағу, білте тақтайшаларды тіреуішті қысқышта жайма тақта етіп желімдеу, желімнің ұстауы үшін технологиялық жағынан белгілі бір уақытқа ұстап тұру, рейсмусты станокта жайма тақтаның бетін тегістеу, дөңгелек аралы станокта жайма тақтаны белгілі бір мөлшерде кесу. Жіңішке жайма тақталарды струбциналарда желімдеуге болады.