Аутизм және цифрлық аутизм мәселелері

Аутизм және Цифрлық аутизм.

Аутизм және Цифрлық аутизм — бұл екі түрлі концепция, бірақ олар көбінесе заманауи қоғамдағы даму мен технологиялардың өзара әсері арқылы бір-бірімен байланысты. Әрқайсысына тоқталып өтейік:

1. Аутизм (Аутизм спектрлік бұзылысы)

Аутизм спектрлік бұзылысы (АСБ) — адамның дамуына, мінез-құлқына және әлеуметтік қарым-қатынасына әсер ететін нейробиологиялық жағдай. Бұл жағдай адамның мінез-құлқы, әдеттері, қарым-қатынасы мен сөйлеуі бойынша ерекшеленуімен сипатталады.

"Аутизм" ұғымын өткен ғасырдың ортасында австриялық және американдық педиатр және психиатр Лео Каннер енгізген.

1943 жылы үлкен балалардағы аталған ерекшелікті австриялық ғалым Ханс Аспергер, ал 1947 жылы кеңес ғалымы Самуил Мнухин сипаттаған.

Сонымен қатар аутизм мәселесін Э. Блейлер, О.С. Никольская, А. Ретта, К.С. Лебединская сынды ғалымдар қарастырған.

Қазіргі кезеңде аутизмді зерттеу өрісі кеңейіп отыр.

Аутизмнің негізгі белгілері:

- Әлеуметтік дағдылардың бұзылуы: Аутизммен ауыратын балалардың әлеуметтік қарым-қатынасы қиын болуы мүмкін. Олар көзбе-көз қарым-қатынас жасауға немесе эмоциялық жағдайларды түсінуге қиындықтар тапсырады.

- Қайталанатын мінез-құлық: Мысалы, қозғалыс қайталануы, бір нәрсеге үнемі қызығушылық көрсету.

- Сенсорлық сезімталдық: Аутизммен ауыратын адамдар дыбысқа, жарыққа немесе басқа да сезімталдыққа ерекше сезімтал болуы мүмкін.

Аутизмнің себептері:

- Генетикалық факторлар.

- Экологиялық және биологиялық себептер.

- Мидың құрылымында және қызметінде ақаулар болуы мүмкін.

Диагностикасы мен емі:

- Ерте диагностика маңызды: 18 айдан 3 жасқа дейін аутизмнің алғашқы белгілері көрінуі мүмкін.

- Арнайы психологиялық және педагогикалық қолдау көрсетіледі: тіл терапиясы, әлеуметтік дағдыларды дамыту, сөйлеу және мінез-құлық терапиялары.

2. Цифрлық аутизм

Цифрлық аутизм — бұл жаңа ұғым. Цифрлық аутизм. Ағылшын тілінде «virtual autism» деп келеді. Бұл термин 2013 жылы пайда болды.

10 жылға жуық аутист балалармен жұмыс істеген румын психологы Мариус Теадор Замфир алғаш қолданған.

Кейін Франция, Жапония, АҚШ, Тайланд, Тунис дәрігерлері де румын маманына ұқсас пікір білдіреді.

Яғни тәулігіне 4 сағаттан артық телефон қараған баланың бойында аутизмнің белгілері пайда болады дейді.

Бала дайын нәрсені көріп отырады. Ойланбайды. Ойланбағаннан кейін оларда логикалық ойлау, аналитикалық ойлау бұлардың бәрі дамымайды. Адамдарды бірте-бірте түк білместікке алып келеді.

Осыдан 5 жыл бұрын АҚШ Үкіметі бір қызық эксперимент бастаған. Оған елдің әр түкпірінен 9-10 жас шамасындағы 11 мың бала қатысады. Ұлттық денсаулық институтының ғалымдары осылайша гаджеттердің жас ағзаға зиянын анықтағысы келеді.

Құны 300 миллион доллар болатын сынақ 10 жылға жоспарланған. Әзірге белгілісі мынау: 4500 баланы тексерген. Сөйтсе, 7 сағаттан артық телефонға телмірген жасөспірімнің ми қыртысы жұқарған. Әдетте бұл егде жастағы адамдарда болатын құбылыс.

«Цифрлық аутизм» терминінің шығу төркіні де осында дейді мамандар. Яғни сипаттамасы шынайы аутизмнің белгілеріне ұқсайды.

- Бала ата-анамен тактилді байланысқа түспейді;

- Үш жасқа дейін сөйлемейді;

- Жалғыздықты жақсы көреді;

- Қоршаған ортамен байланысудан бас тартады;

- Оғаш қимылдар жасайды;

Цифрлық аутизмнің белгілері:

- Әлеуметтік оқшаулану: Цифрлық әлемде көп уақыт өткізген адам шынайы өмірде адамдармен байланыс орнатуда қиындықтар көруі мүмкін. Әлеуметтік желілерде жалған байланыстарға көп көңіл бөлінген сайын, жеке өмірдегі нақты қарым-қатынастар азаюы мүмкін.

- Жеке шекаралардың бұзылуы: Әлеуметтік медиа арқылы өзара қарым-қатынастың артуы жеке шекаралардың сақталуына қиындық тудырады. Адамдар цифрлық кеңістікте өзін шынайы өмірден оқшаулауы мүмкін.

- Қызметтің шектелуі: Кейбір адамдар виртуалды әлемде ғана өмір сүруге бейім болады, бұл олардың шынайы өмірдегі әрекеттерін шектейді.

- Назар тапшылығы: Цифрлық әлемдегі үздіксіз жаңартулар мен хабарламалар адамда назарды шоғырландыру мәселелерін туындатуы мүмкін.

Цифрлық аутизмнің себептері:

- Цифрлық құрылғылар мен интернеттің көп қолданылуы.

- Әлеуметтік желілердегі жалған ақпарат, шектеулі немесе жалған қарым-қатынас.

- Көп уақыт бойы цифрлық әлемде болу және шынайы өмірдегі қарым-қатынастардың азаюы.

Цифрлық аутизмді қалай анықтауға болады:

- Адамдарда әлеуметтік байланыстардың азаюы.