Азимут бойынша қозғалыс сабақ жоспары, 10-сынып

Сабақтың тақырыбы: Азимут бойынша қозғалыс.

Сабақтың мақсаты: Оқушыларға азимут бойынша қозғалыс жасауды үйрету.

Уақыты: 45 минут.

Өткізілетін орны: 10 сынып

Көрнекілік құралдар: Құлабыз, АӘД оқулығы.

Сабақтың барысы:

а) Ұйымдастыру кезеңі – 3 минут.

Взвод командирі оқушыларды сапқа тұрғызады, оқытушыға рапорт береді, амандасу, түгендеу, оқушылардың сырт көрінісін тексеру.

ә) Өтілген тақырыпты сұрау кезеңі – 7 минут.

Әскери топография нені зерделейді?

Топографиялық жергілікті жер элементтерін атаңдар?

Жергілікті жерде бағдарлану нені білдіреді?

Таңдалып алынған бағдарлар қандай талаптарды қанағаттандыра алуы қажет?

Көкжиек тұсын күндіз және түнде анықтаудың қандай тәсілдері бар?

б) Негізгі бөлім – 25 минут.

Азимут бойынша қозғалыс.

в) Қорытынды бөлім – 10 минут.

Сұрақтар мен тапсырмалар:

Азимут деген не?

Магниттік азимуттың ақиқат азимуттан айырмашылығы қандай?

Түзу және кері азимутқа анықтама беріңдер.

Азимут бойынша қозғалыс үшін қандай мәліметтер керек?

Берілген азимут бойынша затқа бағыт қалай анықталады?

Азимут бойынша қозғалу ретін айтып беріңдер.

Азимут бойынша қозғалыс.

Азимут туралы түсінік.

Азимут дегеніміз – берілген нүкте арқылы өтетін, меридианның солтүстік бағытынан сағат меңзері жүрісімен зат бағытына дейін өлшенетін көлденең бұрыш. Егерде өлшеу ақиқат меридиан қатынасында жүргізілсе, онда ақиқат азимуты (А), ал магниттік меридиан қатынасында жүргізілсе, онда магниттік азимут (М) болып табылады. Магниттік меридианды жергілікті жерде бос ілінген магнит меңзері еркін көрсетеді. Солтүстік бағыттағы ақиқат және магниттік меридиандар арасындағы бұрыш магниттік бұрылу (б) деп аталады. Егер де магнит меңзерін солтүстік ұшы ақиқат меридианнан шығысқа ауытқыса, онда бұрылу шығыстық және оң деп есептелінеді, батысқа ауытқыса, бұрылу батыстың алу белгісімен көрсетіледі.

А=М+(+ - б).

Магниттік азимутты анықтау үшін бетпен затқа қарсы тұрып, меңзерді тежеуіштен босатып, құлабызды бағыттау керек (құлабызды бұрып, меңзердің солтүстік ұшын лимб нөлдің бөлік белгісіне сыйыстыру). Құлабызды бағытталған қалпында ұстап, қақпақты бұрап, ойықты-қарауылды берілген бағытта нысана бойынша кезейді (құлабыздың нысана бойын затқа сыйыстыру көзқарасты көп қайтара нысана бойын затқа кейін ауыстырумен қол жеткізіледі) осылай түзу азимут анықталады, яғни жергілікті жерде өзінің тұрған нүктесінен, қандай болмасын, басқа нүктеге азимуттың бағытталуы.

Кері азимут – ол жергілікті заттар тұрған нүктеге беттелуі: түзу азимуттан ол 180град айырмашылығы бар. Бұл шама түзу азимутқа қосылады, егерде түзу азимут 180градустан кіші болса алынады.

Жергілікті жерде берілген азимуттық бағытты табу үшін лимбта өлшем көрсеткішін қарауыл түбіне берілген магниттік азимутты орналастыру қажет, меңзерлердің тежеуішін босатып, оның солтүстік ұшына лимбтағы нөлді әкелу қажет, жергілікті жердегі берілген бағытқа бетпен қарап тұрып анықтайды; лимбтағы нөлге меңзердің солтүстік ұшын дәл әкеледі; ондағы меңзердің қалпы – ойықты-қарауылды бағыт сызығы болып табылады.