Бала еңбегін пайдаланудың алдын алу туралы 6 бет баяндама

Қорғалжын мектеп-гимназиясы

БАЯНДАМА

Тақырыбы: Бала еңбегін пайдалануды болдырмау және оның алдын алу

Дайындаған: Смагулова А. К.

9 «б» класс жетекшісі

2013 жыл

Қазақта «Бала – адамның бауыр еті» деген нақыл сөз бар. Шама келгенше небір қиындықтан көзінің қарашығындай сақтап, балғын балалық бал дәуренін қызықты да шын мәнінде бақытты өткізгенін қалайды. Дегенмен күнкөрістің қамымен буыны қатпаған балаға табыс тапқызу, жекеменшік мекемелердің жасөспірімдерді арзан жұмысшы күші ретінде пайдалану фактілері бар. Әрине, бұл – бала еңбекке үйренбесін деген сөз емес, бірақ баланың еңбегін заңсыз пайдалануды болдырмау қажет.

Алайда кешегі қоғамымызға нарықтық қатынастар дендеп ене бастаған 90-жылдардың басы мен ортасында тұрмыс тауқыметін тартқан көптеген ата-аналар тіршіліктің иін тірескен толқынына балаларын да араластыруға мәжбүр болды. Көшелердегі жайма базарлардағы мәліш саудамен айналысқан «қара кемпірлердің» қатарында өткен-кеткенге ұсақ-түйек «тауарларын» ұсынып бүлдіршіндер де тұрды. Өйткені ол уақытта отандық кәсіпорындар жұмысшы-қызметкерлерге бірнеше айлап, тіпті жылдап жалақыларын бермей сарғайтып қойған-ды. «Жығылған үстіне жұдырық» дегендей, тоқыраудан еңсесін көтере алмай жатқан мемлекетіміз де бала жәрдемақысын төлей алмай, ел ертеңінің нәпақасына қарап отырған жұмыссыз жанұялардың жігерін жасытқаны анық. Сол себепті Үкіметке ауыз ашып отыруды күпірлік санаған көптеген ата-аналар отбасындағы шиеттей бала-шағасымен жеке кәсіпкерлікке бейімделе бастап еді.

Әрине, бірте-бірте халқымыздың әл-ауқаты жақсарып, тәуелсіздіктің 20 жылдығы қарсаңында екі аяғынан тік тұра бастаған экономика балаларымыздың балғын дәуренін өзіне қайтарып бере бастады. Көпбалалы отбасылар мен жартылай және тұлдыр жетімдерді асырап, бағып отырған жанұялар, мүмкіндігі шектеулі балалар мемлекеттің қамқор қанатының астына шындап алынды. Сөйтіп, әлемдік қаржы дағдарысынан да аман-есен шыққан еліміздің бүгінгі ел ертеңі кешегі аға-апаларының көрген қиындықтарын көрген жоқ, құдайға шүкір.

Дегенмен қазіргі таңда да жазғы каникул мезгілінде ата-анасына көмектесу мақсатында әр жерде бір жұмыс жасап жүрген бүлдіршіндеріміз де аз емес екен. Бұл ішкі істер министрлігінің нұсқауына сәйкес үстіміздегі жылдың шілде айының 25-і мен 27-сі аралығында республика бойынша әр аудан аумағында да «Жұмыспен қамту» акциясы өткізілгенде белгілі болды. Аталған шарада әр жердің аудандық прокуратурасынан бастап, «Нұр Отан» халықтық-демократиялық партиясының, денсаулық сақтау және білім беру, жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімдері қызметкерлерінің жұмылдырылуымен арнайы рейдтік тексеріс жұмыстары жүргізілген. Міне, сондағы үш күндік іс-шара барысында белгілі болғанындай, жеке тұлғалар мен кәсіпкерлер арасында кәмелетке толмағандардың еңбегін пайдаланып отырғандар бар болып шықты. Батыс Қазақстан облысында айналдырған үш күнге созылған шара барысында жасөспірімнің еңбегін заңсыз пайдаланған үш азамат анықталыпты. Мәселен, рейдке қатысушылар Құлсары қаласындағы Орталық базар аумағында өткен-кеткенге газды сусын ұсынып, ыстықта су сатып тұрған 14-15-тердегі балаға көздері түсті. Қасына жақындап келіп, жөн сұрасқанда оның 1997 жылы туылған Н. есімді оқушы екендігі анықталған. Сө

Өкінішке орай, «Беркад» базарындағы жағдай жалғыз мұнымен де шектелмейді. Іс-шара барысында газет-журнал сатып тұрған орыннан да бір қыз баланың сауда-саттықпен шұғылданып тұрғандығы анықталды. Аудандық ішкі істер бөліміне жеткізіліп, мән-жайды тексерген сәтте бүлдіршіннің 1999 жылы туылған И. есімді оқушы екендігі белгілі болды. Сұрастыру кезінде осы еңбегі үшін жасөспірімге жеке кәсіпкер 500 теңге төлейтіндігін білді полиция инспекторы мен рейдке қатысушылар.

Баланың еңбегін пайдаланатын жеке кәсіпкерлер тек базарда ғана екен десек, қатты қателесеміз. Тексеріс кезінде осы тектес дерек қаладағы бір автокөлік жуу бекетінен де бой көтерді. Онда келген темір тұлпарларды айнадай қылып тазалап, жуып қызмет көрсетіп жүрген кәмелетке толмаған Ж-ның жасы биыл 17-ге толған болып шықты. Аталған еңбегіне қарай күніне 3500 теңге көлемінде табыс табатын бозбаланың, әрине, бос уақытын тиімді өткізіп, ата-анасына қолғанат болғанына ешкім де қарсы емес. Бұл жерде мәселе басқада болып отыр. Жұмыс беруші мен жұмысшы жасөспірімнің арасында жоғарыдағыдай өзара ауызша келісім ғана жасалып, еңбек пен еңбек сағаты, соған сай еңбекақы төлеу заң жүзінде рәсімделмегендігінде жатыр. Сондықтан бұл жерде де арнайы құжаттар жасақталып, заңға сәйкес тиісті іс-шаралар қолданылды.

Балалар еңбегін болдырмауды атқырылған іс-шаралар:

2000 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясының 55-сессиясында Трансұлттық ұйымдасқан қылмысқа қарсы конвенциясында әйелдер мен балаларды сатудың алдын алу мен жолын кесу және ол үшін жазалау туралы хаттамасы қабылданды.

Республикасындағы Бала құқықтары туралы», «Кемтар балаларды әлеуметтік және медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау», «Кәмелетке толмағандар арасындағы құқықбұзушылықтардың профилактикасы мен балалардың қадағалаусыз және панасыз қалуының алдын алу», «Еңбек кодексі», «Неке және отбасы», «Денсаулық сақтау» туралы заңдарда қамтылған. Конвенциялық міндеттемелерді қамтамасыз ету мақсатында Үкімет…