Нашақорлықтың алдын алу жөніндегі баяндама

Дені сау балаларсыз елдің келешегі жоқ.

Н.Ә. Назарбаев

Нашақорлық – ғасыр дерті

Қазіргі заманда адамзаттың болашағына және бүкіл жер жүзінің шексіз ғарыштап дамуына қауіпті қатер төндіріп отырған дерт – нашақорлық. Біздің қаншама жастарымыз, жасөспірім балаларымыз, азаматтарымыз оның торына түсіп алданып, жақсы қабілеттерінен, қуаныштарынан, бақыттарынан, негізгі өмір жолының бағытынан айырылып, азап шегіп жүр.

Бүгінгі күні нашақорлықтың жасөспірімдер арасында кеңінен таралуы алаңдаушылық тудырып отыр. Күн сайын осындай ессіздікке жастар көптеп бой ұруда. Ал оның соңы кісі өлімі мен зорлық-зомбылық жасауға соқтыруда. Әлеуметтік құбылыс ретінде нашақорлық есірткілерді қолдануға жаңа құрбандарды тарту есебінен өмір сүріп және дамып келеді.

Ғасыр дертіне айналған есірткі және оны тұтынудан аулақ болу, кеселдің алдын алу қажеттілігі бүгінгі күн тәртібіндегі ең басты өткір мәселелердің бірі болып отыр. Соңғы он жылда еліміздегі нашақорлар тобы молайып, оның ішінде балалар арасындағы есірткіге құмарлар қатары 13 есе өскен екен. Әлеуметтік зерттеу бойынша, есірткінің қармағына іліккендердің басым көпшілігі, яғни, 76 %-ы 15-20 жас аралығындағы жастар екен. (слайд) Олар әдетте нашаның «жеңілірек» түрін тартудан бастағанымен, 4-5 жылдың ішінде апиын мен оның өнімдерін пайдалануға көшеді. Соның ішінде есірткі дертіне шалдыққандардың жасы отыз жастан жоғары емес. Бұл жағдай күннен- күнге есірткі пайдаланушылардың “жасарып” келе жатқандығын дәлелдейді. Талай жеткіншек нашақорлық салдарынан қауіпті кеселдің құрбанына айналып, жыл сайын ата-ана, туған-туыстарына қайғы- қасірет әкеліп жатыр.

Жасөспірімдер есірткіге алғашында қызығушылықтан, жанындағыларға еліктеуден, тыйым салынған нәрсенің дәмін татып көруге деген құмарлықтан үйір болады. Отбасындағы сұрықсыз өмірден, тұрмыстағы қиындықтардан қашып, дала кезген баланың да қатер тырнағына ілгіуі кездесіп жатады. Бүгінгі таңда нашақорлықтың адам өміріне тигізер зардабы, қасіреті жан-жақты айтылып, тереңінен талданып жүргенімен, күн сайын ауыр індеттің арандай ашылған аузына құлап жатқандардың саны арта түскені көңілге қорқыныш ұялатады.

Өзін-өзі орнықтыру, әуес көру, топқа үйірсектік, жанұядан кетіп қалу, еліктеуге ұмтылу, құрбылары ортасында қалыптасқан дәстүр мен нормалар жасөспірімдердің есірткі қолдануына едәуір септігін тигізуде. Темекі, есірткі, арақ-шарап, ең бірінші адамның санасын, жанын, рухын жоюға арналған қараңғының құралдары. Қазіргі ғылыми деректерге сүйенсек, шылым шегу, ішімдікке салыну , нашақорлықтың зардабын шегу арасында тығыз байланыс барын көруге болады. Жасөспірім кезең өте күрделі. Жасөспірімдер арасында темекіге әуестену өте жиі кездеседі. Темекіге әуестенген балалардың психологиясы күрт өзгереді.

Үйде ата-анасымен, мектепте достарымен қайшылыққа келеді. Жиі не істерін білмегендіктен, көңілінің жабырқауынан осындай зиянды әдеттермен әуестеніп, жеткіншектер көңілді көтеру, өздерін жақсы

сезіну үшін де зиянды заттарды пайдаланады. Олардың көпшілігі бұл зиянды заттарды уақытша пайдаланудан оған үйреніп кететіндерінен бейхабар болады. Осы зиянды заттардың әсері денеге алуан түрлі салмақтар түсіреді.

Адам психологиялық және физиологиялық тұрғыдан нашаға құмарлығынан оны пайдаланбаған кезде оның белгілері білінеді: есінеу, тұмаурату, көзден жас ағу, терлеу, тәбеті төмендеу, денесі қалшылдау, терісі құстың етіндей болып бөріту, тарамыстары тартылу, ұйқысыздық, құсу, іш өту, салмағын жоғалту.

Нашақорлықтың белгілері адамның денесіне әсер етеді, ұзақ уақыт пайдаланғандықтан адам ағзасы оған бейімделеді. Сонымен бірге нашаға психологиялық тұрғыдан да құмарлық байқалады, оны жеңу өте қиын. Аталған белгілердің бәрі нашақорға, маскүнемге, темекі шегетін адамға тән.

Соңғы сараптамалық бағалаулар бойынша, әрбір нашақор «қар көшкіні» сияқты нашақорлықтың қарқынын үдету мақсатында жыл бойына есірткі тұтынуға 13-15 адамды қамтиды. Соңғы жылдары нашақорлар АҚТҚ-инфекциясын (ВИЧ-инфекция) жұқтырудың негізгі себебі болуына байланысты, нашақорлық мәселесіне ерекше назар аударудың маңызы зор.

Мәселен, былтырғы жылы бiр Алматының өзiнде наркологиялық диспансерде 7 мың адам тiркеуде тұрса, бүгiн бұл көрсеткiш 7 мың 235- ке жеткен. Оның 1 мың 155-i нашақорлар екен. Алайда, бұл ресми көрсеткiш. Шын мәнiнде, нақты есеп бұдан екi есе асып жығылады. (слайд)

Адамның санасын, рухын, жанын жеңген соң оның тәнін жеңу өте оңай, нашақорлықтың зардабын шеккен әр адамның санасы да, тәні де жаулар билеп алған ел сияқты. Сана мен тәнді тазалап, оған өзі қайтадан ие болу үшін адамға жаңа рухани білім, үлкен күш-қайрат, әл- қуат, сенімділік, сүйіспеншлілік, шыдамдылық және уақыт қажет.

Отбасында ата-ана мен баланың арасында өзара түсініспеушіліктің, немқұрайлылықтың, ата-аналар тарапынан бақылаудың төмендігі – мұның бәрі есірткіге бой ұрудың себептері. (слайд)

Жасөспірімдер мен жастар арасындағы нашақорлық тек кеңауқымды мәселе ғана емес, сонымен қатар өрлеу үстіндегі Қазақстанның маңызды проблемасы. Оның әлеуметтік салдары бар: қылмыстар мен адамгершілікке жат әрекеттер істеледі, жеке тұлғаның және жалпы халықтың кері кетуі байқалады, өлім, әсіресе, жастар арасындағы өлім жағдайлары етек алуда, өмірге қауіп төндіретін дерттердің дамуы және берілуі байқалуда, ауру және кеміс балалардың тууы, ажырасулар көбеюде. Нашақорлықтың алдын алу жөніндегі жұмыстардың жаңа түрлері мен әдістерін іздестіру бірнеше бағытта жүргізіліп отыр. Бірінші кезеңде нашақорлықтың алдын алу жағдайын белсенді түрде жүргізу үшін отбасы проблемаларының диагнозын білу қажет. Ол үшін мынандай түсініктерді ескеру қажет: салауатты отбасы, дау жанжалы көп отбасы, нашақорлық проблемасы және құқыққа қайшы әрекеттер жасайтын мүшелері бар отбасылар, ажырасқан отбасы. Нашақорлық деген тек есірткіге еліктірілген кәмелетке толмаған балалардың ғана проблемасы емес, ол балалары есірткіге әуестенген отбасының проблемасы. Бұндай жағдайда олар көбінше жалғыз қалады. Сонымен бірге «сәтсіз отбасылар» одан бетер ішімдікке, нашақорлыққа