Бала тәрбиесіндегі қателіктер туралы баяндама

Бала тәрбиесіндегі қателіктер

Болашақта ел тұтқасын ұстар азаматтардың өнегелі тәрбиесі – бүгінгі күн тәртібінде тұрған мәселелердің бірі. Олардың отансүйгіштік сезімін, асқақ адамгершілік қадір-қасиетін, танымдық көзқарастарын, рухани-адамгершілік құндылықтар арқылы қалыптастыру – үлкен қажеттілік. Жалпы білім беретін мектептің педагогикалық құрылымының негізгі құндылығы болып саналатын оқушыны жеке тұлға ретінде қарау және оның ішкі жан дүниесінің ерекшелігін дамыту – жалпы білім беретін оқу орындарының басты мақсаты. Оқушыларды рухани-адамгершілік тәрбиелеу қаншалықты қиын болса, ол соншалықты маңызды да. Рухани-адамгершілік тәрбие оқушының тәртібін және рухани дағдысын қалыптастырады. Яғни ол адамның ішкі жан дүниесінің ерекшелігін көрсететін адамгершілік деңгейін анықтайтын, сипаттайтын, оның тұрақтылығы мен үздіксіздігін, дамуын, қоғамдық мәнін айқындайтын жеке тұлғаның ең маңызды ішкі жан дүниесінің элементі.

Бүгінгі таңдағы сұраныс қоғамды ізгілікке, руханилыққа бет бұрғызып, оқу-тәрбие жұмыстарын рухани-адамгершілік негізінде ұйымдастырып, оқушылардың рухани-адамгершілік тәрбиесін қалыптастыру қажеттігін айқындап отыр. «Тәрбие деген не?» деген сұраққа М.Жұмабаевтың анықтамасымен жауап берсек, ол – «қандай да бір жан иесіне тиісті азық беріп, сол жан иесінің дұрыс өсуіне көмек көрсету» деген сөз.

Тәрбие төрт түрлі: дене тәрбиесі, ақыл тәрбиесі, сұлулық тәрбиесі және халық тәрбиесі. Егерде адам баласына осы төрт тәрбие дұрыс берілсе, оның тәрбиесі толық болғаны. Руханилық – ізгі ақылдың шешімі, ізгі жүрек әмірі, ізгі сезім, махаббат пен жанашырлықтың саналы және санадан тыс әрекеттерден көрінуі болса, ұлы Абайдың айтуынша: «Адамгершілік – махаббат пен әділдік, олар барлық нәрседе болады және бәрін шешеді», яғни рухани тәрбие адамдарды адамгершілікке, білімге, еңбек пен имандылыққа, бір сөзбен айтқанда жан дүниесінің сұлулығына тәрбиелеу деген сөз. Шындығында, адамгершілік мінез негіздерінің астарында жалпы адамдық пен ұлттық құндылықтар бірігіп, адамдардың рухани мәдениетін жүзеге асыратыны белгілі.

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі тарапынан отбасы және ана мен баланы қолдау, өскелең ұрпаққа патриоттық, рухани және адамгершілік тәрбие беру, салауатты өмір салтын қалыптастыру бойынша жұмыстар жүргізіліп отыр.

Дегенмен қалыптасқан жағдайдың талдауы көрсеткендей, кәмелетке толмағандар арасында қылмыс жасау көбейіп, балалар мен жасөспірімдер, жастар арасында өзіне-өзі қол салу, ішімдікпен және басқа жағымсыз қылықтармен әуестенушілер артуда. Рухани тоқырау, себепсіз қатыгездік, өмірге деген тек тұтынушылық көзқарас байқалуда.

Тәрбие мәселесін ұстаздар қауымының мойнына арта салумен іс бітпейді. Оның нәтижелі болуы отбасы мен қоғамдық ортаның тәрбие ісінен шет қалмай белсене араласуына, бала тәрбиелеудегі жауапкершілікті бірлесе жасауына тікелей байланысты. Ата-аналар балалардың өмірі мен оқуы үшін олардың денсаулықтарын, рухани әрі дене қуатының қауіпсіз дамуын, адамгершілігі жағынан дұрыс қалыптасуын қамтамасыз етуге міндетті. Мұндай жағдайда отбасылық тәрбиенің балаға тигізер ықпалы өте зор.

Бұл проблемаларды нәтижелі шешудің кепілі – ең алдымен мектеп пен отбасының тығыз байланысы, өзара ықпалдастығы. Алайда қазіргі қоғамда осы екі әлеуметтік институттың өзара ықпалдастықта біріге іс-әрекет жасауы жеткіліксіз болып отыр. Отбасы мен түрлі үлгідегі оқу-тәрбие ұйымдарының арасын жақындастыру үшін қоғамда қандай да бір күш жұмылдыру керек.

Тәрбие жұмысының бір бағыты – ата-аналармен тығыз байланыста жұмыс жасау болғандықтан, қоғамдық ата-аналар кеңесінің ролі зор. Ата-аналардың, мектептің алдында тұрған үлкен бір міндет жеке тұлғаны қалыптастыру. Ал тәрбиенің отбасынан бастау алатыны белгілі десек те, мектеп пен ата-ананың өзара тығыз байланыста жұмыс істеуі ерекше маңызды. Өйткені қазіргі ақпараттың талғамсыз көптігі балаға ерекше әсер етіп, тәрбие ісінде мұқият болуды қажет етеді. Міне осы қажеттілікке байланысты мектептің оқыту мен тәрбиелеу мәселелеріне сүйене отырып, мектептерде ата-аналар кеңесінің жұмыс жүйесін күшейту қажет.

Ата-аналармен жүргізілетін жұмыстың негізгі бағыты – ата-ананы рухани азықпен қамтамасыз ету.

Оқушылар мен ата-аналардың рухани-адамгершілік тәрбиесі, отбасын нығайту, оның бала тәрбиесіндегі ролі мен жауапкершілігін арттыру бойынша педагогикалық ұжымдардың жұмысын жалпы адами құндылықтар және халықтық дәстүрлер негізінде құру мақсатында ата-аналармен бірлескен семинар-кеңестер, педагогикалық оқулар, конференциялар, форум және т.б. іс-шаралар көбірек ұйымдастыру қажет.

Отбасы – адам баласының түп қазығы, алтын ұясы. Себебі, адам баласы шыр етіп дүниеге келген күннен бастап, сол ортаның ыстық-суығына бейімделіп, ықпалына көніп, сонда ер жетеді. Кәмелеттік жасқа толғаннан кейін де өзі отбасын құрып бөлек шықпайынша, туған ата-анасының қол астында, қамқорлығында болмақ.

Мектептің, мұғалімдердің, ата-аналардың арасында тәрбиеленетін бала тек саналы қоғам мүшесі, денсаулығы мықты азамат қана болып қоймай, шығармашыл, жаңаша ойлай білетін, өмірдің жақсы жақтарына…