Баланы ерте жастан ағылшын тіліне оқыту баяндамасы

АҒЫЛШЫН ТІЛІН ЕРТЕ ЖАСТАН ОҚЫТУ МӘСЕЛЕСІ

Қызылорда қаласы, №23 Ж. Қизатов атындағы мектеп- лицейінің ағылшын тілі пәні мұғалімі Түгелбаева Айымжан

Түгелбайқызы

Тіл – қарым-қатынас құралы. Тіл сөйлеу арқылы жүзеге асады, сөйлеу арқылы ғана дамып, өмір сүреді.

«Ұрпағы білімді халықтың болашағы бұлыңғыр болмайды» дегендей жас ұрпаққа саналы да, мағыналы, өнегелі тәрбие мен білім беруде қарым-қатынас құралының орны ерекше. Қазіргі жаһандану заманы ашықтық пен жан-жақтылықты талап етеді, сондықтан өмірден өз жолын табуға, беделді кәсіпті игеруге, өзіне және өзінің отбасына жақсы көңіл-күй, жарқын болашақ сыйлауға тырысқан адамдар үшін өз ана тілімен қоса шет тілдерін білу қажеттілігі туындап отыр. Біз шет тілін оқыту туралы айтқанда, оны ең алдымен қатынас құралы ретінде оқитынымызды есте шығармаған жөн.

Дәлірек айтатын болсам, Қазақстан Республикасы заңнамасына сәйкес елдегі беделді тілдің үшінші түрі – халықаралық қатынастағы ағылшын тілі болып отыр. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің 2008 жылғы 29 мамырда бір топ бұқаралық ақпарат құралдары басшыларымен кездесуінде «Тілдердің үш тұғырлығы» мәселесіне байланысты ағылшын тіліне деген өзінің ой пікірін төмендегі сөзімен дәлелдеп берді:

«Ағылшын тілі – XXI ғасырдың тілі. Бұл тіл қазақты дүниеге танытатын, әлемдік деңгейге шығаратын тіл». Ал, әлемдік тіл ретінде бейресми түрде орныққан ағылшын тілін меңгеру ұлттың бәсекеге қабілеттілігін шыңдай түседі. Ағылшын тілін біздің халқымыздың жаппай меңгеруі сол тілде жасалған, жасалатын шексіз байлықты аудару жөніндегі машақаттан, артық шығыннан құтқарады. Демек, балаларымыздың ағылшын тілін білуі – уақыт талабы.

Осы мақсатта ағылшын тілін жетік меңгертудегі басты әрекет – белгілі мектептер мен басқа да оқу орындарындағы эксперименттік обьектілердің немесе топтардың ашылуы да кең етек жайып келеді.

Психолог Е.В. Жиркованың пікірінше, шетел тілін оқыту және баланың абстрактілі ойлау қабілетін дамытуда баланың сурет салу, сөйлеу қабілеті, есептеу қабілеті шетел тілімен байланысты жоғарылайды. Сол жастағы балалармен салыстырғанда шетел тілін оқыған балалардың оқу қабілетінің деңгейі өте жоғары деген пікір айтады ғалым.

Төменгі сатыда балалардың түсінуі, есте сақтау қабілеті жақсы дамыған И.Н.Борисенко мен Л.Робертстің «Сөйлеу және ес механизмдері» атты еңбегінде «тоғыз жасқа дейінгі балалар – сөйлеу шеберлігінің маманы. Баланың миы тілге арнайы икемді болады, бірақ ол есейе келе азаяды» делінген. Ал И.Н. Борисенко оқушыларды шетел

тілін оқуға үйретуді жүргізген эксперимент нәтижесінде бұл жастағы балалар салыстыруға, сараптауға, қорытынды жасауға, жалпы және жеке жұмыс жасауға белсенді, қабілетті деп анықтайды.

Шет тіліне оқыту процесінде пәнаралық байланыстың, әсіресе шетел тілінің қазақ, орыс тілдерімен байланысы ерекше орын алады, себебі бұл пәндердің басты мақсаты – жасөспірімдерді тілге үйрету. Оқушы шетел тілдерін меңгеру арқылы басқа елдердің өмірімен, тарихы мен мәдениетімен таныса отыра, өз елінің өмірін, тарихын, мәдениетін терең түсінетін болады.

Шет тілін ерте жастан оқытуда жасөспірімдердің физиологиялық, психологиялық қызмет көздерінің мол екені баршамызға мәлім. Мысалы жас өспірімдердің:

 тез қабылдауы;  еліктеуге бейімділігі;  қиялының әртүрлілігі;  ойлау, ауызша сөйлеу іскерліктерінің дамуы;  танымдық іс-әрекеттерінің басымдылығы;  есте сақтауы;  қызығушылық қасиетінің молдығы мен әртүрлілігі;  жан-жақты тәрбиелеуге бейімділігі;  сезімтал болуы;  іс-әрекетті ойын түрінде тез қабылдауы; деген сияқты қабілеттерін атауға болады. Жоғарыда айтылған қасиеттерді бала бақшадан, бастауыш сыныптан бастап оқытуды бастау қажеттілігі дәлелдей түседі. Ағылшын тілін ерте жастан оқытудың басты мақсаты – оқушылардың бойында қарым-қатынас біліктілігін қалыптастыру және қарым-қатынасты дамыту. Осы басты мақсатқа жету барысында, оқушылардың бойында бағдарлама талаптарына сай төмендегідей іскерліктерін қалыптастырып, дамытуымыз қажет.

 Тындап түсінуді  Сөйлеуді (монолог және диолог түрінде)  Оқуды  Жазу, хат жаза алуды Ағылшын тілін ерте жастан оқыту сатысында ауызша сөзді дамыту одан арғы ауызша базаның дамуына әсерін тигізеді. Ауызша сөз басқа да іскерліктердің дамуына негіз болып табылады.

Сондай-ақ, шет тілін ерте жастан оқытуда мотивацияның рөлі зор екені айдан анық.

«Біз неліктен ағылшын тілін оқытуды ерте жастан бастауымыз қажет?» деген сұраққа жауап беруді, бастауыш оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін қарастырудан бастайық. Академик Л.В.Щербаның айтуы бойынша адамның көптеген психикалық қасиеттері тап осы кезде, яғни, бастауыш сынып жасында қалыптасады және әдетке айналады.

Кіші сынып оқушылары өте сезімтал болады. Сабақтардағы «жеңістері», әсіресе, шет тілі сабақтарындағысы олардың психикасына әсерін тигізбей қоймайды. Мысалы: шет тілі сабағында-ақ оқушылар

танысу диологы кезінде бірнеше сөйлемдерді ағылшын тілінде айтып үйренеді. Бұл оқушылардың бойында шетел тілін үйрену, меңгеру құштарлығын оятады.

Белгілі ғалым Н. Д.Гальскованың айтуы бойынша, кіші сынып оқушылары шетел тілдерін меңгеруге өте бейім. Баланың имитациялық қабілеттері, табиғи қызығушылығы әрқашан жаңаны меңгеруге қолайлы жағдай жасайды. Мотивация факторлары мыналар:

 Оқу мазмұнының әртүрлілігі;  Оқушы мен оқытушы байланысының жанды интенсивті болуы;  Оқытушы тұлғасы; Қазақ әдебиетінің классигі, Ұлы Абай атамыз: «Шәкірттерің жақсы оқу үшін, оның оқуға деген ынтасы және қызығушылығы зор болу керек», - деген. Расында да, тек қана жігерлі, әр нәрсені үнемі білгісі келген, табандылығын, шыдамдылығын көрсеткен адам ғана өз мақсатына жетеді.

Ағылшын тілі мұғалімі оқушылардың тіліне деген қызығушылығын арттыру үшін тек қана оқулықты ғана емес, басқа да қосымша материалдарды газет, журналдардан, тіпті интернет көзінен де қолдануы тиіс. Оқушылар материалды толық және тез меңгеру үшін, мұғалім көп көрнекі құралдарды пайдаланып, сабақты дұрыс ұйымдастыра білуі керек. Оқушылардың ағылшын тілі сабағына деген қызығушылығын ояту үшін, мұғалім әр түрлі әдіс-тәсілдерді қолданғаны жөн, бірақ бұл әдіс-тәсілдер төмендегідей талаптарға сай болуы тиіс:

 әдіс-тәсілдер арқылы өзін-өзі еркін сезіну үшін жағымды атмосфера жасап, оқушы қызығушылығын ынталандыру керек, тілді практикада қолдануға деген қажеттілігін тудыру қажет.  Оқушы тұлғасын толығымен оқу процесіне тарту керек, оның эмоциялары, сезімдері оның қажеттіліктерімен байланысты болуы керек.  Оның тілдік шығармашылық қасиеттерін ынталандыру керек.  Оқушыны оқу процесінің басты тұлғасы ретінде белсенді етіп, басқа оқушылармен тығыз байланыстыру керек;  Оқушыға өз физиологиялық, интеллектуалдық, психологиялық ерекшеліктеріне байланысты өз бетімен жұмыс істей алуына көмектесу керек; Түрлі жұмыс түрлерін жеке, жұппен, топпен, сыныппен және тағы басқа жұмыс түрлерін қолдану қажет.

Көрнекіліктер – бұл оқушылардың шет тіліне деген мотивациясын арттыратын техникалық және техникалық емес құралдар. Көрнекіліктер, яғни әдемі суреттер, макеттер мен аппликациялар, тақырыптық альбомдар, стендтер, магнит тақталары, техникалық құралдардың ішінен үнтаспа, компьютер, интерактивті тақта, мультимедиа сыныптары, телевизор, бейнефильм т.б. шет тілін оқытуда мұғалімге баға жетпес көмек көрсетеді. Мектепте шет тілі атмосферасы болмағандықтан тек көрнекіліктер арқылы ғана объективті әлем модельдендіріледі. Көрнекіліктердің көмегімен мұғалім оқу процесінің мақсаттарына жету үшін объективтік шындықты модельдейді.